ఓజోన్ క్షీణతకు కారణాలు – CFCలు, ODS (Ozone Depleting Substances)

Correct: A — క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్లు (CFCs)

CFCలు వాతావరణంలో స్థిరంగా ఉండి స్ట్రాటోస్ఫియర్ చేరి, UV వల్ల విడిపోయి క్లోరిన్ పరమాణువులను విడుదల చేస్తాయి; అవి ఓజోన్‌ను నాశనం చేస్తాయి. మీథేన్ హరితగృహ వాయువు, సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ ఆమ్ల వర్షానికి, కార్బన్ మోనాక్సైడ్ విషవాయువుగా కారణం, ఓజోన్ క్షీణతకు ప్రధాన కారణం కాదు.

Correct: B — ఫ్రియాన్స్ (Freons)

CFC సమ్మేళనాలకు వాడుక పేరు ఫ్రియాన్స్. హాలన్లు బ్రోమిన్ ఉండే వేరే రకం ODS, వీటిని అగ్నిమాపక పరికరాల్లో వాడతారు. ఏరోసోల్స్ అనేవి స్ప్రేలు, ఇవి CFCలను వాడే ఉత్పత్తులు మాత్రమే, పేరు కాదు. డయాక్సిన్లు విషపూరిత సేంద్రియ కాలుష్యకారులు.

Correct: C — రిఫ్రిజిరేటర్లు, ఎయిర్ కండిషనర్లు, ఏరోసోల్ స్ప్రేలు

CFCలు శీతలీకరణ ఉపకరణాలు (ఫ్రిజ్, AC), ఏరోసోల్ స్ప్రేలు, ఫోమ్ తయారీలో విస్తృతంగా వాడేవారు, అందుకే వీటిపై నియంత్రణ తెచ్చారు. ఎరువులు, సిమెంట్, బ్యాటరీలు వంటి వాటి తయారీలో CFCలు ప్రధాన పాత్ర పోషించవు. మిథైల్ బ్రోమైడ్ మాత్రమే పురుగుమందుగా వాడిన ODS.

Correct: D — హాలన్లు (Halons)

హాలన్లలో బ్రోమిన్ ఉంటుంది, వీటిని అగ్నిమాపక యంత్రాల్లో వాడేవారు; ఇవి కూడా శక్తివంతమైన ODS. CFCలలో ప్రధానంగా క్లోరిన్ ఉంటుంది, బ్రోమిన్ కాదు. మీథేన్‌కు ఓజోన్ క్షీణతలో ప్రధాన పాత్ర లేదు, అది హరితగృహ వాయువు. కాబట్టి బ్రోమిన్ ఆధారిత అగ్నిమాపక ODS హాలన్లే.

Correct: A — సుమారు లక్ష

Cl + O₃ → ClO + O₂ తరువాత ClO + O → Cl + O₂ అనే చర్యతో క్లోరిన్ మళ్లీ విడుదలై ఉత్ప్రేరకంలా పనిచేస్తుంది; అందుకే ఒక్క క్లోరిన్ పరమాణువు సుమారు లక్ష ఓజోన్ అణువులను నాశనం చేయగలదు. క్లోరిన్ తిరిగి విడుదలవడం వల్లే ఒకటి, పది, వంద అనే అంచనాలు తప్పు.

Correct: B — పాల్ క్రూట్జెన్, మారియో మోలీనా, ఎఫ్. షెర్వుడ్ రోలాండ్

మోలీనా, రోలాండ్ 1974లో CFCల వల్ల ఓజోన్ క్షీణత జరుగుతుందని ప్రతిపాదించగా, క్రూట్జెన్ నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ల పాత్రను అధ్యయనం చేశారు; ముగ్గురికీ 1995 నోబెల్ లభించింది. ఫార్మన్ బృందం రంధ్రాన్ని కనుగొంది కానీ ఆ బహుమతి పొందలేదు. మిడ్గ్లీ CFC సృష్టికర్త మాత్రమే.

Correct: C — థామస్ మిడ్గ్లీ జూనియర్

CFCలను 1928లో థామస్ మిడ్గ్లీ జూనియర్ కనుగొన్నారు. మోలీనా, రోలాండ్ వాటి హానికర ప్రభావాన్ని 1974లో ప్రతిపాదించారు; క్రూట్జెన్ ఓజోన్ రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ పొందారు; ఫార్మన్ 1985లో రంధ్రం ప్రకటించారు. సృష్టికర్తను, శోధకులను వేరు చేసి గుర్తుంచుకోవాలి.

Correct: D — అవి స్ట్రాటోస్ఫియర్ చేరి UV వల్ల విడిపోయి క్లోరిన్‌ను విడుదల చేస్తాయి

CFCలు రసాయనికంగా స్థిరంగా ఉండటం వల్ల కింది వాతావరణంలో విచ్ఛిన్నం కావు, పైకి వెళ్లి స్ట్రాటోస్ఫియర్ చేరతాయి. అక్కడ బలమైన UV వాటిని విడగొట్టి క్లోరిన్ పరమాణువును ఇస్తుంది. వర్షం ద్వారా కొట్టుకుపోవడం, భూమిలో కలవడం వంటివి జరిగితే సమస్య ఉండేది కాదు.

Correct: A — మిథైల్ బ్రోమైడ్

మిథైల్ బ్రోమైడ్ బ్రోమిన్ కలిగి ఉండి పురుగుమందుగా (ధూమనం) వాడేవారు; ఇది ODSల జాబితాలో ఉంది. కార్బన్ మోనాక్సైడ్, అమ్మోనియా, ఇథనాల్ ఓజోన్ క్షీణకారక పదార్థాల గుంపుకు చెందవు. అందువల్ల ఓజోన్ పొరకు హానికరమైన పురుగుమందు మిథైల్ బ్రోమైడే.

Correct: A — హాలన్లు – బ్రోమిన్; CFCలు – క్లోరిన్

CFCలలో క్లోరిన్ ప్రధాన హానికర మూలకం, హాలన్లలో బ్రోమిన్ ఉంటుంది. కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ (CCl₄) లో క్లోరిన్ ఉంది, మిథైల్ బ్రోమైడ్‌లో బ్రోమిన్ ఉంది. అందువల్ల మిగతా ఎంపికల్లోని మూలకాల జతలు తప్పు.