AP DSC 2025 SA Social Studies Question Paper 16 June 2025 Shift 1

Dr. Purnima Devi Barman, an Assam wildlife biologist, founded the 'Hargila Army' of women to protect the greater adjutant stork (hargila), and was named in TIME's Women of the Year 2025 list. Anna Sawai is an actress, Gisele Pelicot a French abuse survivor; Sanjukta Parashar is an Assam IPS officer.

అస్సాంకు చెందిన వన్యప్రాణి జీవశాస్త్రవేత్త డా. పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ గ్రేటర్ అడ్జుటెంట్ కొంగ (హర్గిలా) రక్షణ కోసం మహిళలతో 'హర్గిలా ఆర్మీ'ని స్థాపించారు; 2025 టైమ్ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ జాబితాలో నిలిచారు. అన్నా సవాయ్ నటి, గిసెల్ పెలికాట్ ఫ్రెంచ్ బాధితురాలు, సంజుక్త పరాషర్ అస్సాం ఐపీఎస్ అధికారి.

The sequence of CECs is Sunil Arora (2019-21), Sushil Chandra (2021-22), Rajiv Kumar (2022-25) and Gyanesh Kumar (from Feb 2025). So the order is a, d, b, c (option 3).

ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ల వరుస: సునీల్ అరోరా (2019-21), సుశీల్ చంద్ర (2021-22), రాజీవ్ కుమార్ (2022-25), జ్ఞానేష్ కుమార్ (2025 ఫిబ్రవరి నుంచి). కాబట్టి క్రమం a, d, b, c (ఎంపిక 3).

Cotopaxi is an active volcano in Ecuador, Kilimanjaro is in Tanzania, Fujiyama (Mt Fuji) is in Japan and Stromboli is a volcanic island of Italy. Hence i-c, ii-a, iii-d, iv-b.

కోటోపాక్సీ ఈక్వెడార్‌లోని క్రియాశీల అగ్నిపర్వతం, కిలిమంజారో టాంజానియాలో, ఫ్యూజియామా (ఫుజి పర్వతం) జపాన్‌లో, స్ట్రోంబోలీ ఇటలీలోని అగ్నిపర్వత ద్వీపం. కాబట్టి i-c, ii-a, iii-d, iv-b.

PMSBY, Atal Pension Yojana and PM Mudra Yojana were all launched in 2015 (PMSBY and APY on 9 May 2015, Mudra in April 2015). PM Jan Dhan Yojana was launched in August 2014, so c is excluded.

PMSBY, అటల్ పెన్షన్ యోజన, PM ముద్ర యోజన 2015లో ప్రారంభమయ్యాయి (PMSBY, APY 2015 మే 9న; ముద్ర ఏప్రిల్ 2015). ప్రధాన మంత్రి జన ధన్ యోజన 2014 ఆగస్టులో ప్రారంభమైంది, కాబట్టి c చేరదు.

As per the initial key, the School Education department's tableau won the first prize in the AP Republic Day 2025 celebrations. This is a current-affairs fact to be recalled as reported.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం, 2025 ఏపీ రిపబ్లిక్ దినోత్సవ వేడుకల్లో పాఠశాల విద్యా శాఖ శకటానికి ప్రథమ బహుమతి లభించింది. ఇది కరెంట్ అఫైర్స్ అంశం; నివేదించినట్లుగా గుర్తుంచుకోవాలి.

In April 2025 UNESCO added the Bhagavad Gita and Bharata Muni's Natyashastra to the Memory of the World Register. Ramayana-related manuscripts were inscribed in the Asia-Pacific register earlier, and Aitareya Brahmana is not in the list.

2025 ఏప్రిల్‌లో యునెస్కో భగవద్గీత, భరతముని నాట్యశాస్త్రాన్ని మెమొరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్ రిజిస్టర్‌లో చేర్చింది. రామాయణ రాతప్రతులు గతంలో ఆసియా-పసిఫిక్ రిజిస్టర్‌లో చేరాయి; ఐతరేయ బ్రాహ్మణం జాబితాలో లేదు.

The Bachawat Tribunal (headed by Justice R.S. Bachawat, 1969) adjudicated the sharing of the Krishna and Godavari river waters among the riparian states. It follows the initial key (option 3).

జస్టిస్ ఆర్.ఎస్. బచావత్ నేతృత్వంలోని బచావత్ ట్రిబ్యునల్ (1969) కృష్ణా, గోదావరి నదీ జలాలను రాష్ట్రాల మధ్య పంపిణీ చేసింది. ఇది ప్రాథమిక కీ (ఎంపిక 3) ప్రకారం.

India won the ICC Champions Trophy in 2013 and 2025 (beating New Zealand in the 2025 final) and shared the 2003 title with Sri Lanka after the final was washed out. So India is the common winner.

భారత్ 2013, 2025లో ఐసీసీ చాంపియన్స్ ట్రోఫీ గెలిచింది (2025 ఫైనల్‌లో న్యూజిలాండ్‌పై), 2003లో ఫైనల్ వర్షార్పణమై శ్రీలంకతో కలిసి ట్రోఫీ పంచుకుంది. కాబట్టి ఉమ్మడి విజేత ఇండియా.

Young India was run by Gandhi, The Hindu was founded by G. Subramania Iyer (1878), Andhra Patrika by Kasinadhuni Nageswara Rao (1908) and Samvad Kaumudi by Raja Ram Mohan Roy (1821). Hence i-c, ii-d, iii-a, iv-b.

యంగ్ ఇండియా గాంధీజీది, ద హిందూను జి. సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ (1878), ఆంధ్ర పత్రికను కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు (1908), సంవాద కౌముదిని రాజా రామ్ మోహన్ రాయ్ (1821) స్థాపించారు. కాబట్టి i-c, ii-d, iii-a, iv-b.

Sarojini Naidu died in 1949, before the Padma awards began (1954), so a is wrong. Asha Bhonsle received the Padma Vibhushan and Dadasaheb Phalke award, not the Magsaysay award (M.S. Subbulakshmi won both). Pairs b and c are correct, so the mismatched ones are a and d.

సరోజినీ నాయుడు 1949లో మరణించారు; పద్మ అవార్డులు 1954లో మొదలయ్యాయి, కాబట్టి a తప్పు. ఆశా భోంస్లే పద్మ విభూషణ్, దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అందుకున్నారు, మెగసెసె కాదు (మెగసెసె, భారతరత్న ఇద్దరూ ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మికే). b, c సరైనవి; కాబట్టి సరికానివి a, d.

Any Indian citizen aged 18 to 40 years with a savings bank account can join the Atal Pension Yojana; the guaranteed pension of Rs 1,000-5,000 per month starts at age 60.

పొదుపు ఖాతా ఉన్న 18 నుంచి 40 ఏళ్ల భారత పౌరులు అటల్ పెన్షన్ యోజనలో చేరవచ్చు; 60 ఏళ్ల నుంచి నెలకు రూ.1,000-5,000 పెన్షన్ హామీ.

The first general elections were held in 1951-52, and the first Lok Sabha was constituted on 17 April 1952; its first session began on 13 May 1952.

1951-52లో తొలి సాధారణ ఎన్నికలు జరిగాయి; మొదటి లోక్‌సభ 1952 ఏప్రిల్ 17న ఏర్పడింది, తొలి సమావేశం మే 13న ప్రారంభమైంది.

As per the initial key, 'Dood Ganga - Valley's Dying Lifeline' won the first prize in the NHRC short film competition. This is a current-affairs recall item.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం NHRC లఘు చిత్ర పోటీలో 'దూద్ గంగ - వ్యాలీస్ డయింగ్ లైఫ్‌లైన్'కు మొదటి బహుమతి వచ్చింది. ఇది కరెంట్ అఫైర్స్ అంశం.

The Abel Prize is for mathematics, the Dronacharya Award honours coaches in sports, the Sant Kabir Award is for handloom weavers and the Amrita Devi Bishnoi Award is for wildlife protection. Hence i-d, ii-a, iii-c, iv-b.

అబెల్ బహుమతి గణితానికి, ద్రోణాచార్య అవార్డు క్రీడా కోచ్‌లకు, సంత్ కబీర్ అవార్డు చేనేత కార్మికులకు, అమృతాదేవి బిష్ణోయ్ అవార్డు వన్యప్రాణి రక్షణకు ఇస్తారు. కాబట్టి i-d, ii-a, iii-c, iv-b.

'Desamunu preminchumanna' is Gurajada's, 'Maa Telugu Talliki' by Sankarambadi Sundarachari and 'Jaya Jaya Jaya Priya Bharata' by Devulapalli Krishna Sastri are correctly matched. The initial key marks option 3 as the mismatch (the song 'Chandamama Raave' is a traditional lullaby, not credited to Chilakamarti).

'దేశమును ప్రేమించుమన్నా' గురజాడది, 'మా తెలుగు తల్లికి' శంకరంబాడి సుందరాచారిది, 'జయ జయ జయ ప్రియ భారత' దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిది — ఇవి సరైన జతలు. ప్రాథమిక కీ ఎంపిక 3ను సరికాని జతగా చూపింది ('చందమామ రావే' సంప్రదాయ జోల పాట, చిలకమర్తికి ఆపాదించరు).

Indira Gandhi (1966), Morarji Desai (1977) and Charan Singh (1979) are in correct order. In option 1 Shastri (1964) came before Indira; options 3 and 4 reverse the actual sequence.

ఇందిరాగాంధీ (1966), మొరార్జీ దేశాయ్ (1977), చరణ్ సింగ్ (1979) సరైన క్రమం. ఎంపిక 1లో శాస్త్రి (1964) ఇందిర కంటే ముందు; 3, 4 ఎంపికల్లో క్రమం తారుమారు.

As the first Deputy Prime Minister and Home Minister, Sardar Patel integrated over 560 princely states into the Indian Union, earning the title 'Iron Man of India'.

తొలి ఉప ప్రధాని, హోం మంత్రిగా సర్దార్ పటేల్ 560కి పైగా సంస్థానాలను భారత యూనియన్‌లో విలీనం చేసి 'భారత ఉక్కు మనిషి' అయ్యారు.

Neelam Sanjiva Reddy was the 6th Lok Sabha Speaker (1977) and was elected unopposed as the 6th President of India in 1977, the only President elected unanimously.

నీలం సంజీవరెడ్డి 6వ లోక్‌సభ స్పీకర్ (1977); అదే ఏడాది 6వ రాష్ట్రపతిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు — ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైన ఏకైక రాష్ట్రపతి.

As per the initial key, the 'Pepe' robot in Kerala primary schools promotes proper hand-washing habits among children. This is a current-affairs recall item and follows the key.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం కేరళ ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో 'పెపె' రోబో పిల్లల్లో సరైన చేతులు కడుక్కునే అలవాటును ప్రోత్సహిస్తుంది. ఇది కరెంట్ అఫైర్స్ అంశం; కీని అనుసరిస్తుంది.

Gongadi Trisha (Bhadrachalam, Telangana) won both the Player of the Match in the final and Player of the Series in the 2025 U-19 Women's T20 World Cup, which India won. Niki Prasad was the captain.

2025 అండర్-19 మహిళల T20 ప్రపంచకప్ (భారత్ విజేత)లో గొంగడి త్రిష (భద్రాచలం, తెలంగాణ) ఫైనల్‌లో ప్లేయర్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్, టోర్నీలో ప్లేయర్ ఆఫ్ ద సిరీస్ అందుకుంది. నికీ ప్రసాద్ కెప్టెన్.

NEP 2020 recommends school examinations in classes 3, 5 and 8 to assess core concepts and competencies, along with board exams in 10 and 12. The earlier policies did not recommend this.

NEP 2020 3, 5, 8 తరగతుల్లో పాఠశాల పరీక్షలను (మూల భావనలు, సామర్థ్యాల మదింపు), 10, 12లో బోర్డు పరీక్షలను సూచించింది. మునుపటి విధానాలు దీన్ని సూచించలేదు.

After defeating Prithviraj Chauhan in the Second Battle of Tarain (1192), Muhammad Ghori set up maktabs (Islamic primary schools) in Ajmer and nearby areas. Hence option 4 (follows the initial key).

రెండవ తరైన్ యుద్ధంలో (1192) పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్‌ను ఓడించాక ముహమ్మద్ ఘోరీ అజ్మీర్ పరిసరాల్లో మక్తాబ్‌లు (ప్రాథమిక పాఠశాలలు) స్థాపించాడు. కాబట్టి ఎంపిక 4 (ప్రాథమిక కీ ప్రకారం).

Article 26 of the UDHR (1948) states that everyone has the right to education, which shall be free at least in elementary and fundamental stages. Right to life is Art. 3, work Art. 23, religion Art. 18.

UDHR (1948) 26వ ప్రకరణం ప్రకారం ప్రతి ఒక్కరికీ విద్యా హక్కు ఉంది; కనీసం ప్రాథమిక స్థాయిలో ఉచితం. జీవించే హక్కు 3వ, పని 23వ, మతం 18వ ప్రకరణాలు.

Shantha Sinha, the MV Foundation founder, was the first Chairperson of NCPCR (2007-2013). Arunima Sinha is a mountaineer; Sudha Murty and Smriti Irani did not chair NCPCR.

ఎం.వి. ఫౌండేషన్ స్థాపకురాలు శాంతా సిన్హా NCPCR తొలి అధ్యక్షురాలు (2007-2013). అరుణిమా సిన్హా పర్వతారోహకురాలు; సుధామూర్తి, స్మృతి ఇరానీ ఈ పదవి నిర్వహించలేదు.

Per the initial key: inductive-deductive method is linked with Plato and Aristotle, simple-to-complex with Descartes, the self-activity method with Pestalozzi and the play-way method with Froebel. Hence i-d, ii-a, iii-c, iv-b.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం: ఆగమన-నిగమన పద్ధతి ప్లేటో, అరిస్టాటిల్‌తో; సరళం నుంచి క్లిష్టతకు డెకార్ట్స్‌తో; స్వయం క్రియాత్మక పద్ధతి పెస్టాలొజీతో; క్రీడా పద్ధతి ఫ్రొబెల్‌తో ముడిపడి ఉన్నాయి. కాబట్టి i-d, ii-a, iii-c, iv-b.

Adult education aims at basic literacy, improving living standards and fostering social harmony and peace, so all three statements are correct.

వయోజన విద్య ప్రాథమిక అక్షరాస్యత, జీవన ప్రమాణాల మెరుగుదల, శాంతి-సామాజిక సామరస్యం లక్ష్యంగా కలిగి ఉంటుంది; కాబట్టి మూడు ప్రవచనాలూ సరైనవి.

NCF 2005 is based on constructivism: the teacher is a facilitator who helps children construct knowledge rather than a mere lecturer or transmitter.

NCF 2005 నిర్మాణాత్మక వాదంపై ఆధారపడింది; ఉపాధ్యాయుడు కేవలం ఉపన్యాసకుడు కాకుండా, పిల్లలు జ్ఞానాన్ని నిర్మించుకోవడానికి తోడ్పడే సౌకర్యకర్త (facilitator).

INSPIRE (Innovation in Science Pursuit for Inspired Research) of the DST offers the Scholarship for Higher Education (SHE) to top students pursuing basic and natural sciences.

DST ఆధ్వర్యంలోని INSPIRE (Innovation in Science Pursuit for Inspired Research) పథకం కింద ప్రాథమిక, సహజ శాస్త్రాలు చదివే ప్రతిభావంతులకు SHE (Scholarship for Higher Education) ఇస్తారు.

The initial key marks 30 as the number of components in the NCERT 1997 Code of Professional Ethics for Teachers (duties towards students, parents, society, profession, etc.). This follows the initial key.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం NCERT 1997 ఉపాధ్యాయుల వృత్తి నైతిక నియమావళిలో 30 అంశాలు ఉన్నాయి (విద్యార్థులు, తల్లిదండ్రులు, సమాజం, వృత్తి పట్ల బాధ్యతలు). ఇది కీని అనుసరిస్తుంది.

NPE 1986 recommended Minimum Levels of Learning (MLL), a National Core Curriculum common to all, and open and distance learning for lifelong education. All three are correct.

NPE 1986 కనీస అభ్యసన స్థాయిలు (MLL), అందరికీ ఉమ్మడి జాతీయ కోర్ పాఠ్యప్రణాళిక, జీవితకాల విద్యకు సార్వత్రిక-దూరవిద్య వసతులను సూచించింది. మూడూ సరైనవే.

In the relearning method (Ebbinghaus), the saving score shows how much less time or effort is needed to learn material again, hence it is called the 'savings method'.

పునరభ్యసన పద్ధతిలో (ఎబ్బింగ్‌హాస్) తిరిగి నేర్చుకోవడానికి తగ్గిన సమయం/శ్రమ 'పొదుపు స్కోరు'గా లెక్కిస్తారు; అందుకే దీన్ని పొదుపు పద్ధతి (savings method) అంటారు.

Approach-approach: two attractive options (two govt jobs). Avoidance-avoidance: two unpleasant options (transfer or resign). Approach-avoidance: one option with good and bad aspects (friendly colleagues but bossy leader). Double approach-avoidance: good job with more work, far office with high pay. Hence i-d, ii-c, iii-b, iv-a.

ఉపగమ-ఉపగమ: రెండు ఆకర్షణీయ ఎంపికలు (రెండు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు). పరిహార-పరిహార: రెండు అవాంఛిత ఎంపికలు (బదిలీ లేదా రాజీనామా). ఉపగమ-పరిహార: ఒకే దానిలో మంచి, చెడు (స్నేహపూర్వక సహోద్యోగులు, ఆధిపత్య లీడర్). ద్వి ఉపగమ-పరిహార: మంచి ఉద్యోగం-ఎక్కువ పని, దూరం-ఎక్కువ జీతం. కాబట్టి i-d, ii-c, iii-b, iv-a.

In Freud's theory the Id follows the pleasure principle, the Ego the reality principle and the Super Ego the principle of ideals/morality; defence mechanisms protect the ego from anxiety. So only b and d are correct.

ఫ్రాయిడ్ సిద్ధాంతంలో ఇద్ (అచిత్తు) ఆనంద సూత్రాన్ని, ఈగో (అహం) వాస్తవిక సూత్రాన్ని, సూపర్ ఈగో (అధ్యహం) ఆదర్శ సూత్రాన్ని అనుసరిస్తాయి; రక్షక తంత్రాలు అహాన్ని ఆందోళన నుంచి కాపాడతాయి. కాబట్టి b, d మాత్రమే సరైనవి.

For ungrouped data the median is the ((N+1)/2)th item when arranged in order, as given in the initial key. Option 2 is the assumed-mean formula for the mean, option 3 is the step-deviation variable, and option 4 is the average of the two middle values (used for even N).

అవర్గీకృత దత్తాంశంలో మధ్యగతం క్రమబద్ధ దత్తాంశంలోని ((N+1)/2)వ పదం (ప్రాథమిక కీ). ఎంపిక 2 సగటుకు ఊహించిన మధ్యమ సూత్రం, 3 స్టెప్ డీవియేషన్ చరరాశి, 4 సరిసంఖ్య N లో రెండు మధ్య విలువల సగటు.

The Pintner-Cunningham Primary Test measures intelligence and the Crawford Small Parts Dexterity Test measures aptitude (manual dexterity). The Metropolitan Readiness Test checks school readiness, not interest, and the Mare and Foal Form Board is a performance test of intelligence, not creativity.

పింట్నర్-కన్నింగ్‌హామ్ ప్రైమరీ టెస్ట్ ప్రజ్ఞను, క్రాఫోర్డ్ స్మాల్ పార్ట్స్ డెక్స్‌టెరిటీ పరీక్ష సహజ సామర్థ్యాన్ని (చేతి నైపుణ్యం) కొలుస్తాయి. మెట్రోపాలిటన్ రెడినెస్ పరీక్ష సంసిద్ధతకు సంబంధించింది, అభిరుచికి కాదు; మేర్ అండ్ ఫోల్ ఫార్మ్ బోర్డ్ ప్రజ్ఞకు సంబంధించిన ప్రదర్శన పరీక్ష, సృజనాత్మకతకు కాదు.

Physical structure/health is a personal (individual) factor; parenting style, social values and peer influence are family or social/environmental factors of maladjustment.

శారీరక ఆకృతి/ఆరోగ్యం వ్యక్తిగత కారకం; పెంపక శైలి, సామాజిక విలువలు, సమవయస్కుల ప్రభావం కుటుంబ/సామాజిక పర్యావరణ కారకాలు.

As per the initial key, understanding emotions (grasping the subtleties and causes of emotions) is the answer. In the Mayer-Salovey model the four branches are perceiving, using, understanding and managing emotions; the key follows this wording.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం ఉద్వేగాలను అవగాహన చేసుకోవడం (వాటి సూక్ష్మతలు, కారణాలు గ్రహించడం) సమాధానం. మేయర్-సలోవే నమూనాలో గ్రహించడం, ఉపయోగించడం, అవగాహన, నిర్వహణ అనే నాలుగు శాఖలు ఉన్నాయి; కీ ఈ పదజాలాన్ని అనుసరించింది.

Following the initial key: pre-operational - self-centeredness (d), sensory-motor - ego-centeredness (b), concrete operational - understands conservation (a), formal operational - reasoning and discrimination (c). Textbooks normally call the pre-operational child egocentric, so the pairing of i and ii is debatable.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం: పూర్వ ప్రచాలక - స్వీయ కేంద్రీకృతం (d), సంవేదన చాలక - అహం కేంద్రీకృతం (b), మూర్త ప్రచాలక - కన్సర్వేషన్ అవగాహన (a), నియత ప్రచాలక - విచక్షణ, వివేచన (c). పాఠ్యపుస్తకాల్లో పూర్వ ప్రచాలక దశను అహంకేంద్రిత (egocentric) దశ అంటారు కాబట్టి i, ii జతలు వివాదాస్పదం.

Acceleration, enrichment and segregation (special classes/schools) are academic programmes for gifted children. Counselling is a support service, not an academic programme, so option 3.

త్వరణం (acceleration), సంపృద్ధిమత్వం (enrichment), పృథఃకరణం (segregation: ప్రత్యేక తరగతులు/పాఠశాలలు) ప్రతిభావంతులకు విద్యా కార్యక్రమాలు. మంత్రణం (counselling) సహాయ సేవ, విద్యా కార్యక్రమం కాదు; కాబట్టి ఎంపిక 3.

Thurstone's group factor theory gave Primary Mental Abilities, Thorndike's multi-factor theory is in 'Measurement of Intelligence', Spearman's two-factor theory in 'The Abilities of Man', and Gardner's multiple intelligences in 'Frames of Mind'. Hence i-c, ii-a, iii-d, iv-b.

థర్‌స్టోన్ సామూహిక కారక సిద్ధాంతం - Primary Mental Abilities, థార్న్‌డైక్ బహుకారక సిద్ధాంతం - Measurement of Intelligence, స్పియర్‌మన్ ద్వికారక సిద్ధాంతం - The Abilities of Man, గార్డ్‌నర్ బహుళ ప్రజ్ఞ - Frames of Mind. కాబట్టి i-c, ii-a, iii-d, iv-b.

Jupiter takes about 11.86 years (roughly 11 years 11 months) to orbit the Sun. Saturn takes about 29.5 years, Uranus about 84 years and Neptune about 165 years.

బృహస్పతి (Jupiter) సూర్యుని చుట్టూ తిరగడానికి సుమారు 11.86 సంవత్సరాలు (దాదాపు 11 సంవత్సరాల 11 నెలలు) తీసుకుంటుంది. శనికి సుమారు 29.5, యురేనస్‌కు 84, నెప్ట్యూన్‌కు 165 సంవత్సరాలు పడుతుంది.

Dry air is about 78% nitrogen, 21% oxygen and 0.93% argon, so argon is third. Carbon dioxide is only about 0.04%, and neon and krypton are far rarer.

పొడి గాలిలో నైట్రోజన్ 78%, ఆక్సిజన్ 21%, ఆర్గాన్ సుమారు 0.93% ఉంటాయి; కాబట్టి ఆర్గాన్ మూడవ స్థానంలో ఉంది. కార్బన్ డయాక్సైడ్ కేవలం 0.04% మాత్రమే; నియాన్, క్రిప్టాన్ ఇంకా తక్కువ.

Cadastral maps show land ownership and property boundaries in great detail, so they are drawn on a large scale (e.g. 1:500 to 1:4000). Small and medium scale maps show larger areas with less detail.

కాడాస్ట్రల్ పటాలు (Cadastral maps) భూ యాజమాన్యం, ఆస్తి సరిహద్దులను అతి వివరంగా చూపుతాయి, కాబట్టి ఇవి పెద్ద స్కేలులో (large scale) గీస్తారు. చిన్న, మధ్య స్కేలు పటాలు పెద్ద ప్రాంతాలను తక్కువ వివరాలతో చూపుతాయి.

Natural soil-forming factors are parent rock, climate, relief, organisms/organic matter and time. Chemical fertilizers are human inputs applied to soil and do not form it.

మృత్తికా నిర్మాణ సహజ కారకాలు మాతృశిల, శీతోష్ణస్థితి, ఉపశమనం, జీవులు/సేంద్రియ పదార్థం, కాలం. రసాయన ఎరువులు మానవులు వేసే పదార్థాలు; అవి మృత్తికను ఏర్పరచవు.

The Wild Life (Protection) Act was enacted in 1972, so A is wrong. India has about 90,000 animal species and the Gir forest is the Asiatic lion's habitat, so B and C are correct. India has about 1,200-1,300 bird species, not 10,000, so D is wrong.

వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టం 1972లో వచ్చింది, కాబట్టి A తప్పు. భారతదేశంలో సుమారు 90,000 జంతు జాతులు ఉన్నాయి, గిర్ అడవులు ఆసియా సింహానికి నివాసం; కాబట్టి B, C సరైనవి. భారతదేశంలో పక్షి జాతులు సుమారు 1,200-1,300 మాత్రమే, 10,000 కాదు; కాబట్టి D తప్పు.

The northern Eastern Ghats in Andhra Pradesh are higher and form mountain-like structures, made of charnockite and khondalite rocks with red and rocky soils. The stated average height of about 600 m is the wrong detail (the northern hills are higher, about 900 m), so statement 4 is incorrect, as per the initial key.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉత్తర భాగంలోని తూర్పు కనుమలు ఎక్కువ ఎత్తుతో పర్వత నిర్మాణంలా ఉంటాయి; ఇవి చర్నొకైట్, ఖొండలైట్ శిలలతో, ఎర్ర రాతి నేలలతో ఉంటాయి. సగటు ఎత్తు 600 మీ. అనేది తప్పు వివరం (సుమారు 900 మీ.); అందువల్ల 4వ వాక్యం సరికానిది అని ప్రాథమిక కీ చెబుతోంది.

South of about 22° N the Indian mainland narrows into the triangular peninsula projecting into the Indian Ocean. This follows the initial key (option 1).

సుమారు 22° ఉత్తర అక్షాంశానికి దక్షిణంగా భారత ప్రధాన భూభాగం సన్నబడి త్రిభుజాకార ద్వీపకల్పంగా హిందూ మహాసముద్రంలోకి చొచ్చుకుపోతుంది. ఇది ప్రాథమిక కీ (ఆప్షన్ 1) ప్రకారం.

Barchans are crescent-shaped dunes formed by wind blowing from one direction, with horns pointing downwind. Playas are desert lake beds, mushroom rocks are wind-eroded rocks and inselbergs are isolated residual hills.

ఒకే దిశ నుంచి వీచే గాలి వల్ల ఏర్పడే అర్ధచంద్రాకార ఇసుక దిబ్బలను బార్కన్‌లు (Barchans) అంటారు; వాటి కొమ్ములు గాలి వెళ్ళే దిశలో ఉంటాయి. ప్లయాలు ఎడారి సరస్సు తీరాలు, పుట్టగొడుగురాళ్ళు గాలి కోతతో ఏర్పడతాయి, ఇన్సెల్‌బర్గ్‌లు ఒంటరి కొండలు.

Western disturbances are extra-tropical cyclonic depressions from the Mediterranean region that reach India in winter. They bring rain and snow to north and north-western India (Punjab, Haryana, Himalayas), not central India, so statement 4 is wrong.

పశ్చిమ విక్షోభాలు (Western disturbances) మధ్యధరా ప్రాంతం నుంచి శీతాకాలంలో భారతదేశానికి వచ్చే అయనాంతర తుఫాను వాయుగుండాలు. ఇవి ఉత్తర, వాయవ్య భారతదేశానికి (పంజాబ్, హర్యానా, హిమాలయాలు) వర్షం, మంచు ఇస్తాయి, మధ్య భారతదేశానికి కాదు; కాబట్టి 4వ వాక్యం తప్పు.

The Western Ghats run close to the west coast and form the main water divide: major peninsular rivers (Godavari, Krishna, Kaveri) rise there and flow east to the Bay of Bengal, while short streams drain west to the Arabian Sea.

పశ్చిమ కనుమలు పశ్చిమ తీరానికి దగ్గరగా ఉండి ప్రధాన జల విభాజకంగా పనిచేస్తాయి: గోదావరి, కృష్ణా, కావేరి వంటి నదులు ఇక్కడ పుట్టి తూర్పున బంగాళాఖాతంలోకి ప్రవహిస్తాయి; పడమటి వైపు చిన్న వాగులు అరేబియా సముద్రంలో కలుస్తాయి.

Viratnagar (near Jaipur, Rajasthan) was the capital of Matsya, one of the 16 Mahajanapadas. Kaushambi was the Vatsa capital and Ujjain the Avanti capital; Hastinapura was a Kuru city.

విరాటనగరం (రాజస్థాన్‌లో జైపూర్ సమీపం) 16 మహాజనపదాలలో ఒకటైన మత్స్య రాజధాని. కౌశాంబి వత్సకు, ఉజ్జయిని అవంతికి రాజధానులు; హస్తినాపురం కురు నగరం.

Iltutmish created the Chihalgani (Group of Forty), a corps of 40 powerful Turkish nobles who supported his rule. Balban later broke their power.

ఇల్‌టుట్‌మిష్ చిహాల్గని (నలభై మంది సభ్యుల బృందం) అనే 40 మంది శక్తివంతమైన తురుష్క సర్దార్ల వ్యవస్థను ఏర్పరచాడు. తరువాత బాల్బన్ వారి అధికారాన్ని అణచివేశాడు.

Rajasekhara Charitamu is a prabandha by Madayagari Mallana, a poet of the Krishnadevaraya period. Dhurjati wrote Srikalahasti Mahatyam, Timmana Parijatapaharanam and Surana Kalapurnodayam.

రాజశేఖర చరిత్రము కృష్ణదేవరాయల కాలపు కవి మాదయగారి మల్లన రచించిన ప్రబంధం. ధూర్జటి శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యం, తిమ్మన పారిజాతాపహరణం, సూరన కళాపూర్ణోదయం రచించారు.

Warren Hastings' Judicial Plan of 1772 set up a Diwani Adalat in each district for civil cases and a Faujdari Adalat for criminal cases, with Sadar courts above them.

వారెన్ హేస్టింగ్స్ 1772 న్యాయ ప్రణాళిక ప్రకారం ప్రతి జిల్లాలో సివిల్ కేసుల కోసం దివానీ అదాలత్, క్రిమినల్ కేసుల కోసం ఫౌజ్‌దారీ అదాలత్ ఏర్పాటయ్యాయి; వాటిపైన సదర్ కోర్టులు ఉండేవి.

The initial key marks option 2 (Scotland), but William Carey was born in England and the Serampore Mission was set up in the Danish colony of Serampore, so this question is arguable. The answer follows the initial key.

ప్రాథమిక కీ 2వ ఆప్షన్ (స్కాట్లాండ్) అని చెబుతోంది; కానీ విలియం కారీ ఇంగ్లాండ్‌లో పుట్టారు, సెరంపూర్ మిషన్ డానిష్ కాలనీ సెరంపూర్‌లో స్థాపించారు; కాబట్టి ఈ ప్రశ్న వివాదాస్పదం. జవాబు ప్రాథమిక కీని అనుసరిస్తుంది.

Sardar Vallabhbhai Patel presided over the Karachi session of the INC in 1931, which adopted the Fundamental Rights resolution. Nehru presided in 1929 (Lahore).

1931 కరాచీ సమావేశానికి సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ అధ్యక్షత వహించారు; ఆ సమావేశం ప్రాథమిక హక్కుల తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. నెహ్రూ 1929 (లాహోర్) అధ్యక్షుడు.

The taille was the direct tax paid to the state by the Third Estate. Tithes were paid to the Church and the livre was the French currency.

మూడవ తరగతి (Third Estate) ప్రజలు ప్రభుత్వానికి చెల్లించే ప్రత్యక్ష పన్ను టెయిలే (Taille). టైథ్ చర్చికి చెల్లించే పన్ను; లివర్ ఫ్రెంచ్ కరెన్సీ.

Lenin returned to Russia in April 1917 and put forward the April Theses calling for peace, land to peasants and all power to the Soviets.

1917 ఏప్రిల్‌లో రష్యాకు తిరిగి వచ్చిన లెనిన్ శాంతి, రైతులకు భూమి, సోవియట్‌లకే సర్వాధికారం కోరుతూ ఏప్రిల్ సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించాడు.

The Enabling Act (March 1933) gave Hitler dictatorial powers and led to bans on other parties and trade unions. It did not permit independent media, which came under state control, so option 3 is the exception.

ఎనేబ్లింగ్ చట్టం (1933 మార్చి) హిట్లర్‌కు నియంతృత్వ అధికారాలు ఇచ్చి, ఇతర పార్టీలు, కార్మిక సంఘాల నిషేధానికి దారితీసింది. ఇది మీడియా స్వతంత్రతను అనుమతించలేదు, మీడియా ప్రభుత్వ నియంత్రణలోకి వెళ్ళింది; కాబట్టి 3వ ఆప్షన్ వాస్తవం కానిది.

The Imperial Forest Research Institute was established at Dehradun in 1906 (now the Forest Research Institute). Dehradun is also where the Imperial Forest School began in 1878.

ఇంపీరియల్ ఫారెస్ట్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ 1906లో డెహ్రాడూన్‌లో స్థాపితమైంది (ఇప్పటి ఫారెస్ట్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్). 1878లో ఇంపీరియల్ ఫారెస్ట్ స్కూల్ కూడా ఇక్కడే మొదలైంది.

Bugyals are vast natural high-altitude meadows in the Garhwal Himalayas used by Gujjar and Bhotia pastoralists for summer grazing.

బుగ్యాల్ అంటే గర్హ్వాల్ హిమాలయాలలోని విశాలమైన సహజ ఎత్తైన పచ్చిక మైదానాలు; గుజ్జర్, భోటియా పశుపోషకులు వేసవిలో వీటిని మేతకు ఉపయోగిస్తారు.

The initial key gives 44.4 war-related deaths per 1000 people for 1900-1999, as quoted in the textbook; this is a data-recall question.

1900-1999 మధ్య ప్రతి 1000 మందికి 44.4 యుద్ధ మరణాలు అని ప్రాథమిక కీ చెబుతోంది; ఇది పాఠ్యపుస్తకంలోని గణాంకాన్ని గుర్తుంచుకోవాల్సిన ప్రశ్న.

Hitler appointed the economist Hjalmar Schacht to revive the German economy. Goebbels was the propaganda minister and Hindenburg the President.

జర్మనీ ఆర్థిక వ్యవస్థను పునరుద్ధరించే బాధ్యతను హిట్లర్ ఆర్థికవేత్త హజాల్మర్ షాక్ట్ (Hjalmar Schacht)కు అప్పగించాడు. గోబెల్స్ ప్రచార మంత్రి, హిండెన్‌బర్గ్ అధ్యక్షుడు.

Chinook is a warm wind on the eastern Rockies (d), Foehn blows from the Alps over Switzerland (c), Bora is a cold wind of the Adriatic/Yugoslavia (b) and Chergs are winds of South Africa (a). So i-d, ii-c, iii-b, iv-a.

చినూక్ రాకీ పర్వతాల తూర్పు వాలుల వెచ్చని పవనం (d), ఫోన్ ఆల్ప్స్ నుంచి స్విట్జర్లాండ్ మీదుగా వీస్తుంది (c), బోరా యుగోస్లావియా/అడ్రియాటిక్ ప్రాంతపు చల్లని పవనం (b), చెర్గ్స్ దక్షిణ ఆఫ్రికా పవనాలు (a). కాబట్టి i-d, ii-c, iii-b, iv-a.

As per the initial key the matching is alluvial 23.40%, black 24.12%, red 29.08% and laterite 4.30% (i-a, ii-d, iii-b, iv-c). These are textbook percentage figures, so they must be remembered as given in the book.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం జతలు: ఒండ్రు 23.40%, నల్లరేగడి 24.12%, ఎర్ర 29.08%, లేటరైట్ 4.30% (i-a, ii-d, iii-b, iv-c). ఇవి పాఠ్యపుస్తకంలోని శాతాలు కాబట్టి పుస్తకంలో ఉన్నట్లే గుర్తుంచుకోవాలి.

The V.P. Singh government announced in August 1990 the implementation of the Mandal Commission recommendation of 27% reservation for Other Backward Classes in central government jobs.

వి.పి. సింగ్ ప్రభుత్వం 1990 ఆగస్టులో కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో ఇతర వెనుకబడిన తరగతులకు (OBC) 27% రిజర్వేషన్ అనే మండల్ కమిషన్ సిఫారసును అమలు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.

The initial key marks Herodotus, the Greek 'Father of History', whose Histories began inquiry-based writing of history. The answer follows the initial key.

ప్రాథమిక కీ హెరొడొటస్ అని చెబుతోంది; గ్రీకు 'చరిత్ర పితామహుడు' హెరొడొటస్ తన 'హిస్టరీస్' ద్వారా పరిశోధనాత్మక చరిత్ర రచనను ప్రారంభించాడు. జవాబు ప్రాథమిక కీని అనుసరిస్తుంది.

Arthashastra, Mudrarakshasa and Buddhist Jataka tales all inform Mauryan history. Ashvaghosha's Buddhacharita belongs to the Kushana period (Kanishka), so it is not a source for the Mauryas.

అర్థశాస్త్రం, ముద్రారాక్షసం, జాతక కథలు మౌర్యుల చరిత్రకు ఆధారాలు. అశ్వఘోషుని బుద్ధచరితం కుషాణుల కాలానికి (కనిష్కుడు) చెందింది; కాబట్టి ఇది మౌర్య చరిత్రకు ఆధారం కాదు.

Gathasaptashati is a Prakrit anthology compiled by the Satavahana king Hala; Gunadhya is known for the Brihatkatha. The other three pairs are correct.

గాథాసప్తశతి ప్రాకృత కవితా సంకలనం, దీనిని శాతవాహన రాజు హాలుడు సంకలనం చేశాడు; గుణాఢ్యుడు బృహత్కథకు ప్రసిద్ధి. మిగిలిన మూడు జతలు సరైనవే.

Dadabhai Naoroji was born in a Parsi (Zoroastrian) family, so A is wrong. He ran the Rast Goftar, was called the Grand Old Man of India and propounded the Drain Theory, so B, C and D are relevant.

దాదాభాయి నౌరోజీ పార్సీ (జొరాస్ట్రియన్) కుటుంబంలో జన్మించారు, కాబట్టి A తప్పు. ఆయన రాస్త్ గోఫ్తార్ నడిపారు, 'గ్రాండ్ ఓల్డ్ మ్యాన్ ఆఫ్ ఇండియా'గా పిలవబడ్డారు, సంపద తరలింపు (Drain) సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు; కాబట్టి B, C, D సంబంధమైనవి.

Hargreaves invented the Spinning Jenny, John Kay the Flying Shuttle, Cartwright the Power loom and Arkwright the Water frame. So i-b, ii-d, iii-c, iv-a.

హార్గ్రీవ్స్ స్పిన్నింగ్ జెన్నీని, జాన్ కే ఫ్లైయింగ్ షటిల్‌ను, కార్ట్‌రైట్ పవర్‌లూమ్‌ను, ఆర్క్‌రైట్ వాటర్ ఫ్రేమ్‌ను కనుగొన్నారు. కాబట్టి i-b, ii-d, iii-c, iv-a.

The Carlsbad Decrees (1819), issued under Metternich, imposed strict censorship and supervision on universities and students to suppress liberal and nationalist ideas, so education was the key field.

మెటర్నిక్ ఆధ్వర్యంలో 1819లో జారీ అయిన కార్ల్స్‌బాడ్ ఆజ్ఞలు (Carlsbad Decrees) ఉదారవాద, జాతీయ భావాలను అణచడానికి విశ్వవిద్యాలయాలపై, విద్యార్థులపై కఠిన సెన్సార్‌షిప్, పర్యవేక్షణ విధించాయి; కాబట్టి ప్రధానంగా విద్యా రంగం.

The initial key marks option 4. Australopithecus (Southern Ape) fossils were found at Laetoli, Tanzania and they walked on two legs; they are classed as hominins/hominids, which fall within the hominoid superfamily, so option 4 is arguable. The answer follows the initial key.

ప్రాథమిక కీ 4వ ఆప్షన్ అని చెబుతోంది. ఆస్ట్రలోపిథికస్ (దక్షిణ ఏప్) శిలాజాలు టాంజానియాలోని లాయెటోలిలో లభించాయి, వీరు రెండు కాళ్లపై నడిచేవారు; వీరిని హోమినిన్/హోమినిడ్ వర్గంగా పరిగణిస్తారు, అది హోమినాయిడ్ సూపర్‌ఫ్యామిలీలో భాగం; కాబట్టి ఈ ప్రశ్న వివాదాస్పదం. జవాబు ప్రాథమిక కీని అనుసరిస్తుంది.

Seema Rao is known as India's first woman commando trainer, teaching close-quarter combat to armed forces for over two decades. Pranjal Patil is India's first fully blind woman IAS officer.

సీమా రావు భారతదేశపు మొదటి మహిళా కమాండో ట్రైనర్; రెండు దశాబ్దాలకు పైగా సైనిక దళాలకు క్లోజ్-క్వార్టర్ పోరాట శిక్షణ ఇచ్చారు. ప్రాంజల్ పాటిల్ భారతదేశపు మొదటి పూర్తి అంధ మహిళా IAS అధికారిణి.

Adivasi means 'original inhabitants', there are over 500 groups and Odisha has more than 60. Adivasis are only about 8% of India's population, not 15%, so statement 2 is incorrect.

ఆదివాసీ అంటే 'మూలవాసులు'; 500కు పైగా సమూహాలున్నాయి; ఒడిశాలో 60కి పైగా ఉన్నాయి. ఆదివాసీలు భారత జనాభాలో సుమారు 8% మాత్రమే, 15% కాదు; కాబట్టి 2వ అంశం సరికానిది.

The Satnami movement in Chhattisgarh was started by Ghasidas among the Chamar community, who were leather workers, to improve their social status.

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో ఘాసీదాస్ ప్రారంభించిన సత్నామీ ఉద్యమం చర్మకారులైన (leather workers) చమార్ వర్గం సామాజిక స్థాయిని పెంచడానికి ఉద్దేశించింది.

The Karachi session (1931) passed the resolution on Fundamental Rights and the economic programme for a future independent India's constitution. Lahore (1929) declared Purna Swaraj.

1931 కరాచీ సమావేశం భవిష్యత్ స్వతంత్ర భారత రాజ్యాంగానికి ప్రాథమిక హక్కులు, ఆర్థిక కార్యక్రమంపై తీర్మానం ఆమోదించింది. 1929 లాహోర్ సమావేశం పూర్ణ స్వరాజ్‌ను ప్రకటించింది.

Nehru said this in his 'Tryst with Destiny' speech of 14-15 August 1947, referring to Mahatma Gandhi's ambition.

1947 ఆగస్టు 14-15 తేదీల 'ట్రిస్ట్ విత్ డెస్టినీ' ప్రసంగంలో నెహ్రూ ఈ మాటలను గాంధీజీ ఆశయాన్ని ఉద్దేశించి చెప్పారు.

A federal system has a written, rigid constitution, dual polity (two levels of government) and division of powers. A 'flexible' constitution is not a feature of federalism, so option 1 is the incorrect aspect.

సమాఖ్య వ్యవస్థలో లిఖిత, దృఢ (rigid) రాజ్యాంగం, ద్వంద్వ ప్రభుత్వం (రెండు స్థాయిలు), అధికార విభజన ఉంటాయి. అదృఢ (flexible) రాజ్యాంగం సమాఖ్య లక్షణం కాదు; కాబట్టి 1వ ఆప్షన్ సరికానిది.

Switzerland is the best-known example of direct democracy, where citizens vote directly on laws through referendums and initiatives and in cantonal assemblies.

ప్రత్యక్ష ప్రజాస్వామ్యానికి స్విట్జర్లాండ్ ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ; అక్కడ పౌరులు రెఫరెండంలు, ఇనీషియేటివ్‌లు, కాంటన్ సభల ద్వారా చట్టాలపై నేరుగా ఓటు వేస్తారు.

The Governor is appointed by the President (statement A), and Article 158(3A), added by the 7th Amendment, allows one person to be Governor of two or more states (C). B is wrong: the Governor reports on the state administration to the President, not the Prime Minister.

గవర్నర్‌ను రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు (A), 7వ సవరణ ద్వారా చేరిన ఆర్టికల్ 158(3A) ప్రకారం ఒకే వ్యక్తి రెండు లేదా ఎక్కువ రాష్ట్రాలకు గవర్నర్‌గా ఉండవచ్చు (C). B తప్పు: గవర్నర్ రాష్ట్ర పరిపాలనపై నివేదిక ఇచ్చేది ప్రధానమంత్రికి కాదు, రాష్ట్రపతికి.

The Executive (President, ministers, civil servants) carries out and administers the laws made by the Legislature. The Judiciary interprets the laws and settles disputes.

శాసనశాఖ చేసిన చట్టాలను కార్యనిర్వాహక వర్గం (రాష్ట్రపతి, మంత్రులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు) అమలు చేస్తుంది. న్యాయశాఖ చట్టాలను వ్యాఖ్యానించి వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది.

Greenpeace, the international environmental organisation founded in 1971, has its international headquarters in Amsterdam, Netherlands.

1971లో స్థాపించబడిన అంతర్జాతీయ పర్యావరణ సంస్థ గ్రీన్‌పీస్ ప్రధాన కార్యాలయం నెదర్లాండ్స్‌లోని ఆమ్‌స్టర్‌డామ్‌లో ఉంది.

The struggle against white minority rule in Rhodesia was led by ZANU-PF (printed as ZADU-PF), and Zimbabwe became independent in 1980.

రొడీషియాలో శ్వేతజాతి మైనారిటీ పాలనకు వ్యతిరేక పోరాటానికి ZANU-PF (పేపర్‌లో ZADU-PF అని ముద్రించారు) నాయకత్వం వహించింది; జింబాబ్వే 1980లో స్వతంత్రమైంది.

After the Emergency, the Janata Party fought the 1977 election on the slogan 'Save Democracy' and won. 'Garibi Hatao' was Indira Gandhi's slogan in 1971, and 'India Shining' was the BJP's in 2004.

అత్యవసర పరిస్థితి తర్వాత జనతా పార్టీ 1977 ఎన్నికల్లో 'ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడండి' నినాదంతో పోటీ చేసి గెలిచింది. 'గరీబీ హటావో' 1971లో ఇందిరాగాంధీ నినాదం, 'ఇండియా షైనింగ్' 2004లో బీజేపీ నినాదం.

Ambedkar called Article 32, the Right to Constitutional Remedies, the 'heart and soul' of the Constitution because it lets citizens move the Supreme Court directly to enforce their fundamental rights.

అంబేద్కర్ ఆర్టికల్ 32 అయిన రాజ్యాంగ పరిహారపు హక్కును రాజ్యాంగానికి 'గుండె మరియు ఆత్మ' అన్నారు; ప్రాథమిక హక్కుల అమలుకు పౌరులు నేరుగా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించే వీలు ఇది కల్పిస్తుంది.

The Supreme Court (Number of Judges) Amendment Act, 2019 raised the sanctioned strength from 31 to 34, including the Chief Justice of India.

సుప్రీంకోర్టు (న్యాయమూర్తుల సంఖ్య) సవరణ చట్టం, 2019 ద్వారా ప్రధాన న్యాయమూర్తితో కలిపి మంజూరైన సంఖ్య 31 నుంచి 34కు పెరిగింది.

The right to a fair trial is part of the Right to Life and Personal Liberty under Article 21, as interpreted by the Supreme Court. Articles 15 and 17 deal with non-discrimination and abolition of untouchability.

న్యాయమైన విచారణ హక్కు ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ)లో భాగమని సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. ఆర్టికల్ 15, 17 వివక్ష నిషేధం, అంటరానితనం నిర్మూలనకు సంబంధించినవి.

The four essential elements of a State are population (people), territory, government and sovereignty. Nomadic tribes are a section of people, not a separate element.

రాజ్యానికి నాలుగు ముఖ్య లక్షణాలు: జనాభా (ప్రజలు), భూభాగం, ప్రభుత్వం, సార్వభౌమాధికారం. సంచారజాతులు ప్రజల్లో ఒక వర్గమే తప్ప ప్రత్యేక లక్షణం కాదు.

Legal rights are recognised and enforced by the State; they include civil, political and economic rights. Moral rights rest on conscience and ethics and cannot be enforced in court, so B is excluded.

చట్టబద్ధమైన హక్కులను రాజ్యం గుర్తించి అమలు చేస్తుంది; అవి పౌర, రాజకీయ, ఆర్థిక హక్కులు. నైతిక హక్కులు మనస్సాక్షి, నీతిపై ఆధారపడతాయి, వాటిని కోర్టులో అమలు చేయించలేం కాబట్టి B చేరదు.

A referendum is a direct vote of the people on a specific question or law. The initial key marks Referendum; 'plebiscite' is also used for a similar vote, so the question is somewhat arguable, but the answer follows the key.

ఒక నిర్దిష్ట అంశంపై ప్రజలు నేరుగా వేసే ఓటును రెఫరెండం (ప్రజాభిప్రాయసేకరణ) అంటారు. అధికారిక కీ ఇదే; 'ప్లెబిసైట్' కూడా ఇలాంటి అర్థంలో వాడతారు కాబట్టి ప్రశ్న కొంత వివాదాస్పదం, అయినా సమాధానం కీ ప్రకారమే.

The English idealist T.H. Green regarded the right to life as the most basic civil right, since all other rights depend on being alive.

ఆంగ్ల ఆదర్శవాది టి.హెచ్. గ్రీన్ జీవించే హక్కును అత్యంత మౌలిక పౌరహక్కుగా భావించాడు, ఎందుకంటే మిగతా హక్కులన్నీ జీవించి ఉండటంపైనే ఆధారపడతాయి.

The President (Art. 56) and Governor (Art. 156) are given five-year terms, while the Advocate General of a State holds office during the pleasure of the Governor (Art. 165) with no fixed term. The initial key marks option 4, but the CAG's term is also fixed by statute rather than the Constitution, so this question is arguable.

రాష్ట్రపతికి (ఆర్టికల్ 56), గవర్నర్‌కు (ఆర్టికల్ 156) ఐదేళ్ల పదవీకాలం ఉంది; రాష్ట్ర అడ్వకేట్ జనరల్ గవర్నర్ ఇష్టం ఉన్నంతవరకు పదవిలో ఉంటారు (ఆర్టికల్ 165), నిర్ణీత కాలం లేదు. అధికారిక కీ 4; అయితే కాగ్ పదవీకాలం కూడా రాజ్యాంగంలో కాక చట్టంలో ఉంది, కాబట్టి ఈ ప్రశ్న వివాదాస్పదం.

Zero Hour is the informal interval between Question Hour and the regular agenda of the House, when members raise urgent matters without prior notice. It is an Indian parliamentary innovation.

ప్రశ్నోత్తరాల సమయం, సభ సాధారణ కార్యక్రమం మధ్య సభ్యులు ముందస్తు నోటీసు లేకుండా అత్యవసర అంశాలు లేవనెత్తే అనధికారిక సమయాన్ని జీరో అవర్ (శూన్య గంట) అంటారు. ఇది భారత పార్లమెంటు సృష్టించుకున్న పద్ధతి.

'Newspapers, books and printing presses' is Entry 39 of the Concurrent List, on which both Parliament and State legislatures can make laws.

'వార్తాపత్రికలు, పుస్తకాలు, ముద్రణాలయాలు' ఉమ్మడి జాబితాలోని 39వ అంశం; వీటిపై పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభలు రెండూ చట్టాలు చేయగలవు.

Microeconomics studies individual units: product pricing, factor pricing and economic welfare. The general price level and inflation are aggregate (macroeconomic) topics, so D is excluded.

సూక్ష్మ అర్థశాస్త్రం వ్యక్తిగత విభాగాలను అధ్యయనం చేస్తుంది: వస్తు ధరలు, కారకాల ధరలు, ఆర్థిక సంక్షేమం. సాధారణ ధరల స్థాయి, ద్రవ్యోల్బణం సమష్టి (స్థూల) అంశాలు కాబట్టి D చేరదు.

H.H. Gossen's first law is the law of diminishing marginal utility; his second law is the law of equi-marginal utility.

హెచ్.హెచ్. గాసన్ మొదటి సూత్రం క్షీణోపాంత ప్రయోజన సూత్రం (diminishing marginal utility); రెండవ సూత్రం సమోపాంత ప్రయోజన సూత్రం.

Liquidity is the ease with which an asset can be turned into cash without loss of value. Cash is the most liquid asset.

విలువ కోల్పోకుండా ఒక ఆస్తిని సులభంగా నగదుగా మార్చగల సామర్థ్యమే ద్రవ్యత్వం (liquidity). నగదు అత్యంత ద్రవ్యత కలిగిన ఆస్తి.

Industrial backwardness is caused by under-utilisation (not proper utilisation) of productive capacity, along with political factors, target-achievement gaps and weak infrastructure. So option 3 is the incorrect reason.

ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని సరిగా ఉపయోగించుకోకపోవడం (under-utilisation) వెనుకబాటుకు కారణం; 'సరైన రీతిలో ఉపయోగించడం' కారణం కాదు. రాజకీయ కారణాలు, లక్ష్య-సాధన వ్యత్యాసం, మౌలిక సదుపాయాల లోపం సరైన కారణాలు. కాబట్టి 3 సరికాని కారణం.

NRHM was launched in 2005, SSA in 2001-02, NUHM in 2013, and world population reached 7 billion (700 crore) in 2011. This gives i-d, ii-c, iii-b, iv-a.

NRHM 2005లో, SSA 2001-02లో, NUHM 2013లో ప్రారంభమయ్యాయి; ప్రపంచ జనాభా 2011లో 700 కోట్లకు చేరింది. కాబట్టి i-d, ii-c, iii-b, iv-a.

Frictional unemployment is the short-term unemployment while workers move between jobs or search for a suitable one. Structural unemployment arises from a mismatch of skills with available jobs.

ఉద్యోగాల మధ్య మారే సమయంలో లేదా అనువైన ఉద్యోగం వెతికే సమయంలో కలిగే స్వల్పకాలిక నిరుద్యోగం సంఘర్షిత (frictional) నిరుద్యోగిత. నైపుణ్యాల అసమతుల్యత వల్ల కలిగేది వ్యవస్థాపరమైన (structural) నిరుద్యోగం.

As per the textbook, the first domestic air route in India was opened in 1912 between Karachi and Delhi. Do not confuse it with the 1911 airmail flight from Allahabad to Naini. The answer follows the initial key.

పాఠ్యపుస్తకం ప్రకారం భారతదేశంలో మొదటి దేశీయ విమాన మార్గం 1912లో కరాచి–ఢిల్లీ మధ్య ప్రారంభమైంది. 1911లో అలహాబాద్–నైనీ మధ్య జరిగిన తొలి ఎయిర్‌మెయిల్ విమానంతో కలపకండి. సమాధానం అధికారిక కీ ప్రకారమే.

In urban areas the chief cause of accidents is traffic-rule violation such as signal jumping and over-speeding. The other options are mainly rural causes.

పట్టణాల్లో రహదారి ప్రమాదాలకు ప్రధాన కారణం సిగ్నల్ జంపింగ్, అతివేగం వంటి ట్రాఫిక్ నియమాల ఉల్లంఘన. మిగతా కారణాలు ఎక్కువగా గ్రామీణ ప్రాంతాలకు సంబంధించినవి.

Nubra Valley lies in the Ladakh region (Leh district), north of Leh, and is known for the Diskit monastery and the Khardung La route. Among the options, Ladakh is the answer per the key.

నుబ్రా లోయ లడఖ్ ప్రాంతంలో (లేహ్ జిల్లా) లేహ్‌కు ఉత్తరాన ఉంది; డిస్కిట్ మఠం, ఖార్దుంగ్ లా మార్గానికి ప్రసిద్ధి. ఇచ్చిన ఎంపికల్లో లడఖ్ కీ ప్రకారం సరైనది.

The Consumer Protection Act, 2019 received the President's assent on 9 August 2019, replacing the 1986 Act.

వినియోగదారుల రక్షణ చట్టం, 2019కు రాష్ట్రపతి 2019 ఆగస్టు 9న ఆమోదం తెలిపారు; ఇది 1986 చట్టం స్థానంలో వచ్చింది.

The ultimate aim of agricultural development is food security: ensuring all people have access to adequate, nutritious food. Exports and employment are secondary benefits.

వ్యవసాయ అభివృద్ధి అంతిమ లక్ష్యం ఆహార భద్రత, అంటే ప్రజలందరికీ తగినంత పౌష్టికాహారం అందుబాటులో ఉండటం. ఎగుమతులు, ఉపాధి అనుబంధ ప్రయోజనాలు.

Ahmedabad on the Sabarmati river is called the 'Manchester of India' for its large cotton textile industry.

సబర్మతీ నది ఒడ్డున ఉన్న అహ్మదాబాద్ పెద్ద పత్తి వస్త్ర పరిశ్రమ వల్ల 'భారతదేశ మాంచెస్టర్'గా పిలవబడుతుంది.

The figure for India's infant mortality rate in 1951 given in the textbook is 147 per 1000 live births; it has since fallen sharply. The answer follows the initial key.

పాఠ్యపుస్తకంలో 1951లో భారతదేశ శిశు మరణాల రేటు 1000 సజీవ జననాలకు 147గా ఇచ్చారు; తర్వాత ఇది గణనీయంగా తగ్గింది. సమాధానం అధికారిక కీ ప్రకారమే.

The 2001 Census counted about 1,028 million people, so India crossed the 100 crore (1000 million) mark in 2001. The 1991 figure was about 846 million.

2001 జనగణనలో భారత జనాభా సుమారు 102.8 కోట్లు; అంటే 100 కోట్లు (1000 మిలియన్లు) దాటింది. 1991లో ఇది సుమారు 84.6 కోట్లు.

Indira Gandhi released the special stamp 'Wheat Revolution' in 1968 to mark the success of the Green Revolution in wheat production.

గోధుమ ఉత్పత్తిలో హరిత విప్లవ విజయానికి గుర్తుగా ఇందిరాగాంధీ 1968లో 'గోధుమ విప్లవం' ప్రత్యేక స్టాంపును విడుదల చేశారు.

According to the 2001 Census, about 44% of rural households in India had electricity. The answer follows the initial key.

2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామీణ గృహాలలో సుమారు 44% విద్యుత్ సౌకర్యం కలిగి ఉన్నాయి. సమాధానం అధికారిక కీ ప్రకారమే.

China reduced poverty massively through rapid economic growth and heavy investment in education and health. India and Bangladesh are South Asian, and Bhutan is not East Asian.

వేగవంతమైన ఆర్థిక వృద్ధి, విద్య-ఆరోగ్యంపై భారీ పెట్టుబడి ద్వారా చైనా పేదరికాన్ని చాలా తగ్గించింది. భారత్, బంగ్లాదేశ్ దక్షిణ ఆసియా దేశాలు; భూటాన్ తూర్పు ఆసియాలో లేదు.

Kerala has the highest literacy rate, Arunachal Pradesh the lowest population density, Bihar the highest density among the listed states, and Haryana the lowest sex ratio. Hence i-D, ii-C, iii-B, iv-A.

కేరళలో అత్యధిక అక్షరాస్యత, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో అత్యల్ప జనసాంద్రత, ఇచ్చిన రాష్ట్రాల్లో బీహార్‌లో అత్యధిక జనసాంద్రత, హర్యానాలో అత్యల్ప లింగ నిష్పత్తి ఉన్నాయి. కాబట్టి i-D, ii-C, iii-B, iv-A.

Money spent on raw materials, wages and electricity is working capital, which is used up in each production cycle. Fixed capital means long-lasting assets such as machines and buildings.

ముడి పదార్థాలు, వేతనాలు, విద్యుత్ ఖర్చులు ప్రతి ఉత్పత్తి చక్రంలో ఖర్చయిపోయేవి కాబట్టి అవి చర (working) మూలధనం. యంత్రాలు, భవనాల వంటి దీర్ఘకాలిక ఆస్తులు స్థిర మూలధనం.

Ramanujacharya's commentary on the Brahma Sutras is called Sri Bhashya. He propounded Vishishtadvaita (qualified non-dualism).

రామానుజాచార్యులు బ్రహ్మసూత్రాలపై రాసిన వ్యాఖ్యానం శ్రీభాష్యం. ఆయన విశిష్టాద్వైతాన్ని ప్రతిపాదించారు.

Tradition holds that Kabir was raised by Niru and Nima, a Muslim weaver (julaha) couple of Varanasi, and Kabir himself worked as a weaver.

కబీర్‌ను వారణాసిలోని ముస్లిం నేతపనివారైన (జులాహా) నీరు, నీమా దంపతులు పెంచారని సంప్రదాయం; కబీర్ కూడా నేతపని చేశాడు.

The initial key marks Ramananda, the Bhakti saint of Varanasi and guru of Kabir, who rejected sectarian and caste divisions by accepting disciples from all castes. The other saints also preached equality, so the answer follows the key.

అధికారిక కీ ప్రకారం రామానందుడు; వారణాసికి చెందిన ఈ భక్తి సంతుడు కబీర్ గురువు, అన్ని కులాల వారిని శిష్యులుగా స్వీకరించి వర్గ, కుల విభజనలను వ్యతిరేకించారు. ఇతర సాధువులూ సమానత్వాన్ని బోధించారు, కాబట్టి సమాధానం కీ ప్రకారమే.

The Upanishads are the philosophical texts that discuss the atman (soul), Brahman and the mysteries of nature. The Brahmanas deal mainly with rituals.

ఆత్మ, బ్రహ్మన్, ప్రకృతి రహస్యాల గురించి చర్చించే తాత్విక గ్రంథాలు ఉపనిషత్తులు. బ్రాహ్మణాలు ప్రధానంగా క్రతువులను వివరిస్తాయి.

Indus cities such as Mohenjodaro and Harappa were planned on a grid pattern, with streets crossing at right angles and a drainage system.

మొహంజొదారో, హరప్పా వంటి సింధూ నగరాలు గ్రిడ్ పద్ధతిలో (వీధులు లంబకోణంలో కలిసేలా), మురుగునీటి వ్యవస్థతో నిర్మించబడ్డాయి.

Fire altars (yajna vedikas) were found at Kalibangan in Rajasthan and Lothal in Gujarat, indicating ritual practices.

రాజస్థాన్‌లోని కాలిభంగన్, గుజరాత్‌లోని లోథాల్‌లో అగ్ని వేదికలు (యజ్ఞ వేదికలు) లభించాయి; ఇవి ఆచార క్రియలను సూచిస్తాయి.

Money evolved from barter and commodity money (cattle, grain), to metallic money (coins), then paper money (notes), then credit money (cheques, drafts, cards) and finally near money (bonds, bills, deposits that can be converted to cash). Option 3 gives this order.

ద్రవ్యం వస్తురూప ద్రవ్యం (పశువులు, ధాన్యం) నుంచి లోహ ద్రవ్యం (నాణేలు), కాగితపు ద్రవ్యం (నోట్లు), పరపతి ద్రవ్యం (చెక్కులు, డ్రాఫ్టులు, కార్డులు), చివరగా సమీప ద్రవ్యం (బాండ్లు, బిల్లులు) గా పరిణామం చెందింది. అందువల్ల 3వ ఎంపిక సరైనది.

Keynes argued that depression arises when aggregate (effective) demand falls short of aggregate supply, leaving goods unsold, cutting production and causing unemployment. He therefore urged government spending to raise demand.

కీన్స్ ప్రకారం సమిష్టి సరఫరాకు తగినంత సమిష్టి డిమాండ్ లేనప్పుడు వస్తువులు అమ్ముడుపోక ఉత్పత్తి తగ్గి నిరుద్యోగం పెరిగి మాంద్యం వస్తుంది. అందుకే డిమాండ్ పెంచడానికి ప్రభుత్వ వ్యయాన్ని ఆయన సూచించారు.

Disaster management, climate awareness, social forestry and wildlife conservation are all curricular concepts that build a student's sense of responsibility towards society and the environment, so all four (a, b, c, d) are correct.

విపత్తు నిర్వహణ, శీతోష్ణస్థితి, సామాజిక అడవుల పెంపకం, వన్యప్రాణి సంరక్షణ అన్నీ విద్యార్థులలో సమాజం, పర్యావరణం పట్ల బాధ్యతను పెంచే పాఠ్యాంశ భావనలు. కాబట్టి నాలుగూ (a, b, c, d) సరైనవి.

Direct experiences come from first-hand activity such as conducting a social survey (c); indirect experiences come through media such as newspaper reading (a); non-formal experiences arise in general talk (b); attributed (representational) experiences come through models such as a solar system model (d). So i-c, ii-a, iii-b, iv-d.

ప్రత్యక్ష అనుభవాలు స్వయంగా చేయడం ద్వారా (సామాజిక సర్వే - c); పరోక్ష అనుభవాలు మాధ్యమాల ద్వారా (వార్తాపత్రిక - a); అనియత అనుభవాలు సాధారణ సంభాషణల్లో (b); ఆరోపిత అనుభవాలు నమూనాల ద్వారా (సౌరకుటుంబ నమూనా - d). కాబట్టి i-c, ii-a, iii-b, iv-d.

The main aims of teaching Social Science are developing citizenship values and appreciating Indian culture. Mapping skills are an academic standard/skill, not a main aim, so only a and b are chosen, following the key.

సాంఘిక శాస్త్ర బోధన ముఖ్య ఉద్దేశ్యాలు పౌరసత్వ విలువల పెంపు, భారత సంస్కృతి పట్ల ప్రశంస. పటనైపుణ్యాలు ఒక విద్యా ప్రమాణం/నైపుణ్యం మాత్రమే, ముఖ్య ఉద్దేశ్యం కాదు; కాబట్టి a, b (కీ ప్రకారం).

The quote, which values character and principles over a record of never failing, is attributed to Albert Einstein in the key (he advised being a person of value rather than merely a person of success).

విజయం కంటే విలువలు ఉన్న వ్యక్తిగా ఉండాలనే ఈ భావనను కీ ప్రకారం ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ చెప్పినట్లు పేర్కొంటారు.

In R.H. Dave's psychomotor taxonomy, imitation begins with an impulse (c), manipulation means following directions (b), articulation means harmony or coordination of actions (a) and naturalisation means doing it automatically (d). So i-c, ii-b, iii-a, iv-d.

డేవ్ వర్గీకరణలో అనుకరణ ప్రేరణతో మొదలవుతుంది (c), హస్తలాఘవం అంటే దిశలను అనుసరించడం (b), ఉచ్చారణ అంటే లయబద్ధత/సమన్వయం (a), సహజీకరణ అంటే అప్రయత్నంగా చేయడం (d). కాబట్టి i-c, ii-b, iii-a, iv-d.

Analysing a problem, choosing suitable knowledge, solving it and predicting results are the steps of the Application objective in Bloom's taxonomy-based Social Science objectives (using learned knowledge in new situations).

సమస్యను విశ్లేషించి, తగిన జ్ఞానంతో పరిష్కరించి ఫలితాన్ని ఊహించడం అనేవి నేర్చుకున్న జ్ఞానాన్ని కొత్త సందర్భాల్లో ఉపయోగించే 'వినియోగం' (Application) లక్ష్యానికి చెందినవి.

Differentiating between types of forests is a mental task of comparing and distinguishing, which belongs to the cognitive domain, not the affective or psychomotor domain.

అడవుల రకాల మధ్య భేదాలను గుర్తించడం ఆలోచనా సంబంధమైన పని కాబట్టి ఇది జ్ఞానాత్మక రంగం (Cognitive domain) కిందికి వస్తుంది.

Reading the lives and struggles of great social scientists and leaders motivates students to follow their example, which is the inspirational (inspirative) value of teaching Social Science.

గొప్ప సామాజిక శాస్త్రవేత్తల జీవితాలను తెలుసుకోవడం విద్యార్థులకు స్ఫూర్తినిస్తుంది; ఇదే సాంఘిక శాస్త్ర బోధనలోని ఉత్తేజాన్ని పెంపొందించే (inspirational) విలువ.

Objectives should be based on learners' needs and thoughts, society's needs and the nature of the education system. Parental literacy is not a factor in framing objectives, so a, b, c is correct.

లక్ష్యాలు విద్యార్థి అవసరాలు, సమాజ అవసరాలు, విద్యా విధాన స్వభావంపై ఆధారపడాలి. తల్లిదండ్రుల అక్షరాస్యత లక్ష్య నిర్ణయంలో కారకం కాదు; కాబట్టి a, b, c సరైనది.

Reliability is estimated by test-retest, split-half (odd-even) and Kuder-Richardson methods. 'Revision analysis' is not a reliability method, so a, b, d is correct.

విశ్వసనీయతను పరీక్ష-పునఃపరీక్ష, సరి-బేసి ద్విఖండన, కుడార్-రిచర్డ్‌సన్ పద్ధతుల ద్వారా నిర్ణయిస్తారు. 'పునఃవిశ్లేషణ' విశ్వసనీయత పద్ధతి కాదు; కాబట్టి a, b, d.

Naming the tributaries by looking at a given map is interpreting information from a map, i.e. map reading. Map pointing means locating features, and map drawing means drawing them.

ఇచ్చిన పటాన్ని చూసి ఉపనదుల పేర్లు చెప్పడం పటం నుండి సమాచారం గ్రహించడం, అంటే మ్యాప్ చదవడం. గుర్తించడం అంటే ప్రదేశాలను చూపడం, గీయడం అంటే పటం తయారు చేయడం.

Per the key, the definitions of Forester, Michaelis and James High are correctly attributed. E.B. Wesley defined Social Science as the social studies of human group activities, not 'personal relations', so d is incorrect; a, b, c is the answer.

కీ ప్రకారం ఫారెస్టర్, మైకేలిస్, జేమ్స్ హై నిర్వచనాలు సరైనవి. E.B. వెస్లీ నిర్వచనం 'వ్యక్తిగత అధ్యయనం' కాదు (మానవ సమూహ కార్యకలాపాల అధ్యయనం), కాబట్టి d తప్పు; జవాబు a, b, c.

The curriculum principles are child-centredness, community-centredness and life-centredness. Employment-centredness is not listed among them in the key, so a, b, c is correct.

పాఠ్య ప్రణాళికా సూత్రాలు: శిశు కేంద్రీకృత, సమాజ కేంద్రీకృత, జీవిత కేంద్రీకృత సూత్రాలు. ఉపాధి కేంద్రీకృత సూత్రాన్ని కీ చేర్చలేదు; కాబట్టి a, b, c.

New textbooks are designed on the basis of NCF 2005 and the RTE Act 2009, so a and b are correct. State subordinate rules and the teacher education framework are not the main basis for textbook design.

కొత్త పాఠ్యపుస్తకాలు NCF 2005, విద్యాహక్కు చట్టం 2009 ఆధారంగా రూపొందుతాయి; కాబట్టి a, b.

Linking a subject with other related subjects while teaching is the correlation approach. Chronological means by time order, topical by topics and unit by units of content.

ఒక విషయాన్ని ఇతర సంబంధిత విషయాలతో అనుసంధానిస్తూ బోధించడం సహసంబంధ ఉపగమం (Correlation approach).

Jean-Jacques Rousseau, the naturalist educator, held that nature is the best school and teacher, advocating learning through nature.

ప్రకృతివాద విద్యావేత్త రూసో ప్రకృతే ఉత్తమ పాఠశాల, గురువు అని భావించారు.

Recall-type questions beginning with what, where, when and who test the knowledge objective (remembering facts).

ఏమిటి, ఎక్కడ, ఎప్పుడు, ఎవరు అనే ప్రశ్నలు వాస్తవాలను గుర్తుకు తెచ్చుకునే 'జ్ఞానం' లక్ష్యాన్ని పరీక్షిస్తాయి.

The key marks Wesley for this saying, which stresses the value of direct seeing over hearing. Edgar Dale is better known for the Cone of Experience, so this attribution follows the initial key.

చూడటం వినడం కంటే విలువైనదనే ఈ మాటను కీ వెస్లీకి ఆపాదించింది. ఎడ్గర్ డేల్ 'అనుభవాల శంఖువు'కు ప్రసిద్ధి; ఇక్కడ ప్రాథమిక కీని అనుసరించాం.

The structural (constructivist) approach focuses on creating situations, forming groups for interaction and asking questions to build understanding. Improving writing skills is not its focus, so a, b, c is correct.

నిర్మాణాత్మక ఉపగమంలో పరిస్థితులు కల్పించడం, సమూహాలుగా విభజించడం, ప్రశ్నలు అడగడం ముఖ్యం. రాతనైపుణ్యాల పెంపు దాని దృష్టి కాదు; కాబట్టి a, b, c.

A good activity should provoke thought, be challenging and be usable in multi-class teaching, and it should be flexible so that additions and changes are possible. Option 4 is therefore not a characteristic.

మంచి కృత్యం ఆలోచింపజేసేలా, సవాలుగా, బహుళ తరగతి బోధనకు ఉపయోగపడేలా ఉండాలి; చేర్పులు, మార్పులకు వీలుండాలి. కాబట్టి 4వ ఎంపిక లక్షణం కాదు.

John Dewey, the pragmatist, popularised the problem-solving method (learning by doing) as a teaching approach, based on his steps of reflective thinking.

ప్రయోజనవాది జాన్ డ్యూయీ సమస్యా పరిష్కార పద్ధతిని (చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం) బోధనా పద్ధతిగా ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు.

Moving from general rules or generalisations to particular examples is the deductive approach; the inductive approach goes from specific examples to a general rule.

సాధారణ నియమాల నుంచి ప్రత్యేక ఉదాహరణలకు వెళ్లడం నిగమనాత్మక (Deductive) ఉపగమం; ఆగమనాత్మకం దీనికి వ్యతిరేకం.

Following the key, the third phase of concept attainment/mapping is the application phase, where learners use the concept in new examples after the presentation and abstraction phases.

కీ ప్రకారం భావనా సాధనలో మూడవ దశ వినియోగం (Application); ప్రదర్శన, నైరూప్యీకరణ తర్వాత భావనను కొత్త ఉదాహరణలకు వర్తింపజేస్తారు.

The initial key marks a, b, c (oral, written, observation). Performance tests are also commonly listed as an achievement test type, so this question is arguable; the answer follows the initial key.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం జవాబు a, b, c (మౌఖిక, రాత, పరిశీలనా పరీక్షలు). ప్రదర్శనా పరీక్షలను కూడా సాధనా పరీక్షగా పరిగణిస్తారు కాబట్టి ఈ ప్రశ్న వివాదాస్పదం; కీని అనుసరించాం.

Prognostic evaluation predicts a student's hidden talents and future potential. Diagnostic evaluation identifies learning difficulties, formative monitors ongoing learning and summative judges final achievement.

విద్యార్థి దాగి ఉన్న ప్రతిభ, సామర్థ్యాలను, భవిష్యత్ సామర్థ్యాన్ని అంచనా వేసేది ప్రాయుక్తిక (Prognostic) మూల్యాంకనం. లోపనిర్ధారణ అభ్యసన కష్టాలను గుర్తిస్తుంది.

Social Science is a compulsory subject at primary, upper primary and secondary (school) stages and becomes optional at the higher secondary stage, where students choose subjects like History, Economics and Civics.

ప్రాథమిక, ప్రాథమికోన్నత, సెకండరీ దశల్లో సాంఘికశాస్త్రం తప్పనిసరి; హయ్యర్ సెకండరీ దశలో చరిత్ర, అర్థశాస్త్రం వంటి వాటిలో ఎంచుకునే ఐచ్ఛికం అవుతుంది.

In the Hunter score card for textbook evaluation, the writer's educational status carries 50 marks, content knowledge 250, language style 110 and learning experiences 140. So i-c, ii-b, iii-a, iv-d.

హంటర్ గణన కార్డులో రచయిత విద్యాస్థాయికి 50, విషయజ్ఞానానికి 250, భాషాశైలికి 110, అభ్యసన అనుభవాలకు 140 మార్కులు. కాబట్టి i-c, ii-b, iii-a, iv-d.

The initial key marks 50 as the maximum marks allotted to Formative Assessment in Andhra Pradesh. The figure depends on the scheme of assessment in force, so this follows the initial key.

ప్రాథమిక కీ ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనానికి గరిష్ఠ మార్కులు 50. ఇది అమలులో ఉన్న మూల్యాంకన పథకంపై ఆధారపడుతుంది; కీని అనుసరించాం.

Formative evaluation is carried out during the learning process to give feedback and improve learning, whereas summative evaluation grades the final result.

నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనం అభ్యసన ప్రక్రియలో ఫీడ్‌బ్యాక్ ఇచ్చి అభ్యసనాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది; సంగ్రహణాత్మకం చివరి ఫలితాన్ని అంచనా వేస్తుంది.

Sociometry (the sociogram) maps friendships, preferences and relationships among students in a group, which makes it the most effective tool for this purpose.

సాంఘికమితి (Sociometry) సమూహంలోని విద్యార్థుల స్నేహ సంబంధాలు, ఇష్టాలను తెలుసుకోవడానికి అత్యంత ఉపయోగకరమైన సాధనం.

Learning disabilities are linked to central nervous system dysfunction, genetic causes and disturbed biochemical (biological) balance, so all three are correct.

కేంద్రనాడీ వ్యవస్థ లోపం, జన్యు కారణాలు, జీవరసాయన సమతుల్యత దెబ్బతినడం అన్నీ అభ్యసన వైకల్యానికి కారణాలు; కాబట్టి a, b, c.

Showing the north-south direction with a magnet is a hands-on demonstration/experiment carried out with equipment, which is the laboratory (experimental) method.

అయస్కాంతంతో ఉత్తర-దక్షిణ దిశలను చూపడం పరికరాలతో చేసే ప్రయోగం కాబట్టి ఇది ప్రయోగశాల పద్ధతి.

In the third step of the period plan (conceptual understanding and discussion), children talk, questions are asked and comprehension questions on curricular concepts are put, so a, b, c are all correct.

పీరియడ్ ప్రణాళిక మూడవ సోపానంలో పిల్లలతో మాట్లాడించడం, ప్రశ్నించడం, అవగాహన ప్రశ్నలు అడగడం ఉంటాయి; కాబట్టి a, b, c.

Concrete concepts refer to things that can be seen or touched, such as a library. Democracy and fundamental rights are abstract ideas; India is a broad (map-based) idea, but the key takes Library as the concrete example.

మూర్త భావనలు కంటికి కనిపించే, తాకగల వస్తువులు (గ్రంథాలయం). ప్రజాస్వామ్యం, ప్రాథమిక హక్కులు అమూర్త భావనలు; కీ ప్రకారం మూర్త భావనకు ఉదాహరణ గ్రంథాలయం.

Using the right to vote is a practical, useful application of knowledge in daily civic life, which is the utilitarian value of Social Science.

ఓటు హక్కును వినియోగించడం అనేది నేర్చుకున్న జ్ఞానాన్ని పౌర జీవితంలో ఆచరణాత్మకంగా వాడడం; ఇది ఉపయోగితా విలువ.

Answering questions from a table involves collecting and interpreting data, which belongs to the Information Skills academic standard (reading tables, graphs and data).

పట్టిక నుంచి సమాచారాన్ని చదివి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయడం 'సమాచార నైపుణ్యాలు' అనే విద్యా ప్రమాణానికి చెందుతుంది.

Bringing the school to the community means the school going out to society: cooperating in village festivals and conducting social service programmes. Inviting people into school and celebrating anniversaries bring the community to the school instead, so B, C is the key.

పాఠశాలను సమాజం వద్దకు తీసుకెళ్లడం అంటే గ్రామ ఉత్సవాల్లో సహకరించడం, సమాజసేవా కార్యక్రమాలు చేపట్టడం. ప్రముఖులను పాఠశాలకు పిలవడం, వార్షికోత్సవం సమాజాన్ని పాఠశాల వద్దకు తెస్తాయి; కాబట్టి B, C.

Summative assessment papers are designed on the basis of the prescribed academic standards (content understanding, information skills, reflection, mapping, appreciation), not on projects or slip tests.

సంగ్రహణాత్మక మూల్యాంకన ప్రశ్నపత్రాలు నిర్దేశిత విద్యా ప్రమాణాల ఆధారంగా రూపొందించాలి.