Science, Technology & Defence – Current Affairs · 24 Oct 2026

DRDO ప్రయోగశాల నావల్ మెటీరియల్స్ రీసెర్చ్ లేబొరేటరీ (NMRL) అభివృద్ధి చేసిన స్వదేశీ ఎయిర్ ఇండిపెండెంట్ ప్రొపల్షన్ (AIP) శక్తి మాడ్యూల్‌కు 'సెట్టింగ్ టు వర్క్' రెండో దశ 24 అక్టోబర్ 2026న ప్రారంభమైంది. ఈ కార్యక్రమం గుజరాత్‌లోని హజీరాలో గల L&T భారీ ఇంజినీరింగ్ కేంద్రంలో జరిగింది. రక్షణ కార్యదర్శి రాజేష్ కుమార్ సింగ్ వర్చువల్‌గా ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు.

సాధారణ డీజిల్-ఎలక్ట్రిక్ జలాంతర్గాములు బ్యాటరీలు ఛార్జ్ చేసుకునేందుకు తరచూ ఉపరితలానికి రావాలి, ఆ సమయంలో శత్రువుకు దొరికే ప్రమాదం ఉంటుంది. AIP వ్యవస్థ బయటి గాలి అవసరం లేకుండానే విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసి, జలాంతర్గామి ఎక్కువ కాలం నీటి అడుగున ఉండేలా చేస్తుంది; NMRL వ్యవస్థ ఫాస్ఫారిక్ యాసిడ్ ఇంధన ఘటం సాంకేతికతపై పనిచేస్తుంది. ఈ దశలో మాడ్యూల్‌ను విద్యుదుత్పత్తికి సిద్ధం చేసి నౌకాదళ ప్రమాణాల ప్రకారం పరీక్షిస్తారు, తర్వాత మజగాన్ డాక్‌లో కల్వరి తరగతి జలాంతర్గామిలో 2027 ప్రారంభంలో అమర్చుతారు.

జలాంతర్గాముల రహస్య కదలిక సామర్థ్యం పెరిగి హిందూ మహాసముద్రంలో నౌకాదళ శక్తి బలపడుతుంది; కీలక రక్షణ సాంకేతికతలో స్వావలంబనకు ఇది దోహదం చేస్తుంది.

AIP లేని జలాంతర్గామి రెండు మూడు రోజులకోసారి బ్యాటరీల కోసం పైకి రావలసి వస్తే, AIP ఉన్న జలాంతర్గామి చాలా రోజుల పాటు నీటి అడుగునే నిశ్శబ్దంగా గస్తీ చేయగలదు.

24 అక్టోబర్ 2026: స్వదేశీ AIP శక్తి మాడ్యూల్ 'సెట్టింగ్ టు వర్క్' రెండో దశ హజీరాలో ప్రారంభమైంది.

కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ 24 అక్టోబర్ 2026న భారత ఉష్ణమండల వాతావరణ శాస్త్ర సంస్థ (IITM) ఢిల్లీ శాఖలో 'AATAL' ప్రయోగశాలను ప్రారంభించారు. ఇది వాతావరణ రసాయన శాస్త్రం, ఏరోసోల్ విషపూరితత విశ్లేషణకు ఉద్దేశించిన సమగ్ర ప్రయోగశాల. శీతాకాల పొగమంచు కాలానికి ముందు ఢిల్లీ-NCR కోసం ఏర్పాటైన ఈ తరహా వాయు కాలుష్య విశ్లేషణ సదుపాయం ప్రపంచంలోనే మొదటిదని ప్రభుత్వం పేర్కొంది; ఇది భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ 'మిషన్ మౌసమ్' కింద ఏర్పాటైంది.

కేవలం AQI సంఖ్యలకే పరిమితం కాకుండా, ఈ ప్రయోగశాల PM2.5 కణాల రసాయన కూర్పు, లోహాలు, విష మూలకాలను విశ్లేషిస్తుంది. వాహనాలు, పరిశ్రమలు, పంట వ్యర్థాల దహనం వంటి ఒక్కో మూలం కాలుష్యంలో ఎంత వాటా కలిగి ఉందో లెక్కించి, ఆరోగ్య ప్రభావాలనూ అంచనా వేస్తుంది. ఇది IITM 'AIRWISE' వ్యవస్థతో అనుసంధానమై ఉంది; ఆ వ్యవస్థ 400 మీటర్ల సూక్ష్మస్థాయిలో రాబోయే 72 గంటల వాయు నాణ్యత అంచనాలు ఇస్తుంది. వాయు నాణ్యత నిర్వహణ కమిషన్ (CAQM) వంటి సంస్థలకు ఈ సమాచారం తోడ్పడుతుంది.

కాలుష్యానికి ఏ మూలం ఎంత కారణమో శాస్త్రీయంగా తెలియడంతో, అధికారులు వాహన నియంత్రణ లేదా పంట వ్యర్థాల దహన నిషేధం వంటి లక్ష్యిత చర్యలు తీసుకోగలుగుతారు.

నవంబర్‌లో ఒక రోజు ఢిల్లీ AQI 400 దాటితే, ఆ రోజు కాలుష్యంలో పంట వ్యర్థాల పొగ, వాహనాల వాటా ఎంతో ప్రయోగశాల చెప్పగలదు. దాని ఆధారంగా అధికారులు ఏ చర్యకు ముందు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో నిర్ణయించుకోవచ్చు.

24 అక్టోబర్ 2026: IITM ఢిల్లీలో AATAL వాయు కాలుష్య విశ్లేషణ ప్రయోగశాల ప్రారంభమైంది.