National Affairs – Current Affairs · 26 Sep 2026

మేక్ ఇన్ ఇండియా అనేది దేశంలో తయారీ రంగాన్ని పెంచి, విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించి, ఉద్యోగాలు సృష్టించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 25 సెప్టెంబర్ 2014న ప్రారంభించిన ప్రధాన కార్యక్రమం. దీన్ని వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని DPIIT సమన్వయం చేస్తుంది.

దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గించి, దేశీయంగా వస్తువులు తయారు చేసి ఎగుమతి చేయడం దీని ఆలోచన. ఇందుకోసం ‘ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్’ సంస్కరణలు, FDI సడలింపులు, తర్వాత PLI (ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక) పథకాలు తీసుకొచ్చారు.

12 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా సాధించిన ప్రగతి, ఇంకా మిగిలిన లక్ష్యాలు చర్చకు వచ్చాయి.

తయారీ రంగం బలపడితే ఉద్యోగాలు, ఎగుమతులు, GDP పెరుగుతాయి. పరీక్షల్లో పథకం ప్రారంభ తేదీ, లక్ష్యాలు, PLI వివరాలు తరచుగా ఉపయోగపడే అంశాలు.

విదేశీ కంపెనీ భారత్‌లో ఫోన్ ఫ్యాక్టరీ పెట్టి, PLI ప్రోత్సాహకం పొంది ఇక్కడి యువతకు ఉద్యోగాలిస్తూ ఫోన్లను ఎగుమతి చేస్తే అది మేక్ ఇన్ ఇండియా లక్ష్యం నెరవేరినట్లే.

25 సెప్టెంబర్ 2014న మొదలైన ఈ కార్యక్రమం 12 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకుంది. ఎలక్ట్రానిక్స్, ఉక్కు రంగాల్లో గణనీయ వృద్ధి ఉన్నా, GVAలో తయారీ వాటా 15.6%, ఎగుమతి వాటా ~1.7% వద్దే ఉంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ప్రాంతీయ మండళ్లు (Zonal Councils) రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956 ద్వారా ఏర్పడిన చట్టబద్ధ (statutory) సలహా సంస్థలు. దేశాన్ని ఐదు జోన్లుగా విభజించారు; ప్రతి జోన్‌కు కేంద్ర హోంమంత్రి అధ్యక్షుడు.

దక్షిణ ప్రాంతీయ మండలిలో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటక, కేరళ, తమిళనాడు, పుదుచ్చేరి ఉంటాయి. రాష్ట్రాల మధ్య జల వివాదాలు, సరిహద్దు, ఆర్థిక అంశాలను చర్చించి సహకారాన్ని పెంచడం వీటి ఉద్దేశం.

ఈసారి మామల్లపురంలో జరిగిన సమావేశంలో నదుల అనుసంధానం ప్రధానాంశంగా వచ్చింది.

రాష్ట్రాల మధ్య జల వివాదాల పరిష్కారానికి, సమన్వయానికి ఇది వేదిక. దక్షిణాది రాష్ట్రాల నీటి లభ్యతపై ప్రభావం చూపే అంశం కాబట్టి పరీక్షలకు ముఖ్యం.

రెండు రాష్ట్రాలు ఒకే నది నీటి కోసం గొడవపడితే, ప్రాంతీయ మండలి సమావేశంలో హోంమంత్రి సమక్షంలో చర్చించి ఒప్పందానికి మార్గం వెతకవచ్చు.

మామల్లపురంలో జరిగిన దక్షిణ ప్రాంతీయ మండలి సమావేశంలో బ్రహ్మపుత్రను గోదావరి, కావేరిలతో కలపాలనే ప్రతిపాదన వచ్చింది. పెన్నియార్, మేకెదాటు వివాదాలు చర్చకు వచ్చాయి; కేరళ ఒక అనుసంధానాన్ని వ్యతిరేకించింది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

పండిట్ దీన్‌దయాళ్ ఉపాధ్యాయ భారతీయ రాజకీయ తత్వవేత్త, సంఘటనకర్త. ఆయన 25 సెప్టెంబర్ 1916న మథుర జిల్లాలోని నగ్లా చంద్రభాన్‌లో జన్మించారు.

భారతీయ జన సంఘ్ ప్రధాన కార్యదర్శిగా 1951 నుంచి 1967 వరకు పనిచేసి, డిసెంబర్ 1967లో అధ్యక్షుడయ్యారు. పాశ్చాత్య పెట్టుబడిదారీ, సామ్యవాద నమూనాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా ‘ఇంటిగ్రల్ హ్యూమనిజం’ (ఏకాత్మ మానవతావాదం) తత్వాన్ని ప్రతిపాదించారు.

సమాజంలో అట్టడుగున ఉన్న చివరి వ్యక్తి అభ్యున్నతే అభివృద్ధి అనే ‘అంత్యోదయ’ ఆలోచన ఆయన భావజాలంలో కీలకం.

ఆయన భావజాలం అనేక ప్రభుత్వ పథకాల పేర్లకు, విధానాలకు (అంత్యోదయ, DDU పథకాలు) ప్రేరణ. జయంతులు, తత్వాలు పరీక్షల్లో వ్యక్తులు–సిద్ధాంతాల జతపరచడానికి ఉపయోగపడతాయి.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: ‘ఇంటిగ్రల్ = సమగ్రం’ – దీన్‌దయాళ్ = సమగ్ర మానవతావాదం; ‘అంత్య = చివరి’ – అంత్యోదయ = చివరివాడి ఉదయం.

25 సెప్టెంబర్ 2026న దీన్‌దయాళ్ ఉపాధ్యాయ 110వ జయంతి జరిగింది. ఆయన 1916లో మథురలో జన్మించారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

భారత్‌లో రాజకీయ పార్టీలను ఎన్నికల సంఘం (ECI) ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం (RPA) 1951 సెక్షన్ 29A కింద నమోదు చేస్తుంది. నమోదై ఉన్నా జాతీయ/రాష్ట్ర పార్టీగా గుర్తింపు పొందని వాటిని రిజిస్టర్డ్ గుర్తింపు లేని పార్టీలు (RUPP) అంటారు.

నివేదికల ప్రకారం, ఇలాంటి పార్టీలకు వస్తున్న లెక్కలేని నిధులపై మాజీ ఎన్నికల కమిషనర్ అశోక్ లావాసా ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఈ అంశం ఒకే వనరు ఆధారంగా ఉన్నందున ఇతర వనరులతో సరిచూడాలి.

రాజకీయ నిధుల పారదర్శకత ఎన్నికల సంస్కరణల్లో కీలకం. RPA సెక్షన్ 29A, ECI పాత్ర వంటివి పరీక్షలకు ఉపయోగపడతాయి.

ఒక చిన్న పార్టీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేయకపోయినా భారీ విరాళాలు తీసుకుని ఖాతాలు చూపకపోతే, అది పారదర్శకత సమస్య అవుతుంది.

నివేదికల ప్రకారం మాజీ ఎన్నికల కమిషనర్ అశోక్ లావాసా RUPPల నిధులపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఆగస్టు 2025లో ECI 2,854లో 334 పార్టీలను తొలగించిందని పేర్కొన్నారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):