September 26, 2026 Current Affairs

మేక్ ఇన్ ఇండియా అనేది దేశంలో తయారీ రంగాన్ని పెంచి, విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించి, ఉద్యోగాలు సృష్టించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 25 సెప్టెంబర్ 2014న ప్రారంభించిన ప్రధాన కార్యక్రమం. దీన్ని వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని DPIIT సమన్వయం చేస్తుంది.

దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గించి, దేశీయంగా వస్తువులు తయారు చేసి ఎగుమతి చేయడం దీని ఆలోచన. ఇందుకోసం ‘ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్’ సంస్కరణలు, FDI సడలింపులు, తర్వాత PLI (ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక) పథకాలు తీసుకొచ్చారు.

12 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా సాధించిన ప్రగతి, ఇంకా మిగిలిన లక్ష్యాలు చర్చకు వచ్చాయి.

తయారీ రంగం బలపడితే ఉద్యోగాలు, ఎగుమతులు, GDP పెరుగుతాయి. పరీక్షల్లో పథకం ప్రారంభ తేదీ, లక్ష్యాలు, PLI వివరాలు తరచుగా ఉపయోగపడే అంశాలు.

విదేశీ కంపెనీ భారత్‌లో ఫోన్ ఫ్యాక్టరీ పెట్టి, PLI ప్రోత్సాహకం పొంది ఇక్కడి యువతకు ఉద్యోగాలిస్తూ ఫోన్లను ఎగుమతి చేస్తే అది మేక్ ఇన్ ఇండియా లక్ష్యం నెరవేరినట్లే.

25 సెప్టెంబర్ 2014న మొదలైన ఈ కార్యక్రమం 12 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకుంది. ఎలక్ట్రానిక్స్, ఉక్కు రంగాల్లో గణనీయ వృద్ధి ఉన్నా, GVAలో తయారీ వాటా 15.6%, ఎగుమతి వాటా ~1.7% వద్దే ఉంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ప్రాంతీయ మండళ్లు (Zonal Councils) రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956 ద్వారా ఏర్పడిన చట్టబద్ధ (statutory) సలహా సంస్థలు. దేశాన్ని ఐదు జోన్లుగా విభజించారు; ప్రతి జోన్‌కు కేంద్ర హోంమంత్రి అధ్యక్షుడు.

దక్షిణ ప్రాంతీయ మండలిలో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటక, కేరళ, తమిళనాడు, పుదుచ్చేరి ఉంటాయి. రాష్ట్రాల మధ్య జల వివాదాలు, సరిహద్దు, ఆర్థిక అంశాలను చర్చించి సహకారాన్ని పెంచడం వీటి ఉద్దేశం.

ఈసారి మామల్లపురంలో జరిగిన సమావేశంలో నదుల అనుసంధానం ప్రధానాంశంగా వచ్చింది.

రాష్ట్రాల మధ్య జల వివాదాల పరిష్కారానికి, సమన్వయానికి ఇది వేదిక. దక్షిణాది రాష్ట్రాల నీటి లభ్యతపై ప్రభావం చూపే అంశం కాబట్టి పరీక్షలకు ముఖ్యం.

రెండు రాష్ట్రాలు ఒకే నది నీటి కోసం గొడవపడితే, ప్రాంతీయ మండలి సమావేశంలో హోంమంత్రి సమక్షంలో చర్చించి ఒప్పందానికి మార్గం వెతకవచ్చు.

మామల్లపురంలో జరిగిన దక్షిణ ప్రాంతీయ మండలి సమావేశంలో బ్రహ్మపుత్రను గోదావరి, కావేరిలతో కలపాలనే ప్రతిపాదన వచ్చింది. పెన్నియార్, మేకెదాటు వివాదాలు చర్చకు వచ్చాయి; కేరళ ఒక అనుసంధానాన్ని వ్యతిరేకించింది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

పండిట్ దీన్‌దయాళ్ ఉపాధ్యాయ భారతీయ రాజకీయ తత్వవేత్త, సంఘటనకర్త. ఆయన 25 సెప్టెంబర్ 1916న మథుర జిల్లాలోని నగ్లా చంద్రభాన్‌లో జన్మించారు.

భారతీయ జన సంఘ్ ప్రధాన కార్యదర్శిగా 1951 నుంచి 1967 వరకు పనిచేసి, డిసెంబర్ 1967లో అధ్యక్షుడయ్యారు. పాశ్చాత్య పెట్టుబడిదారీ, సామ్యవాద నమూనాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా ‘ఇంటిగ్రల్ హ్యూమనిజం’ (ఏకాత్మ మానవతావాదం) తత్వాన్ని ప్రతిపాదించారు.

సమాజంలో అట్టడుగున ఉన్న చివరి వ్యక్తి అభ్యున్నతే అభివృద్ధి అనే ‘అంత్యోదయ’ ఆలోచన ఆయన భావజాలంలో కీలకం.

ఆయన భావజాలం అనేక ప్రభుత్వ పథకాల పేర్లకు, విధానాలకు (అంత్యోదయ, DDU పథకాలు) ప్రేరణ. జయంతులు, తత్వాలు పరీక్షల్లో వ్యక్తులు–సిద్ధాంతాల జతపరచడానికి ఉపయోగపడతాయి.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: ‘ఇంటిగ్రల్ = సమగ్రం’ – దీన్‌దయాళ్ = సమగ్ర మానవతావాదం; ‘అంత్య = చివరి’ – అంత్యోదయ = చివరివాడి ఉదయం.

25 సెప్టెంబర్ 2026న దీన్‌దయాళ్ ఉపాధ్యాయ 110వ జయంతి జరిగింది. ఆయన 1916లో మథురలో జన్మించారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

భారత్‌లో రాజకీయ పార్టీలను ఎన్నికల సంఘం (ECI) ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం (RPA) 1951 సెక్షన్ 29A కింద నమోదు చేస్తుంది. నమోదై ఉన్నా జాతీయ/రాష్ట్ర పార్టీగా గుర్తింపు పొందని వాటిని రిజిస్టర్డ్ గుర్తింపు లేని పార్టీలు (RUPP) అంటారు.

నివేదికల ప్రకారం, ఇలాంటి పార్టీలకు వస్తున్న లెక్కలేని నిధులపై మాజీ ఎన్నికల కమిషనర్ అశోక్ లావాసా ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఈ అంశం ఒకే వనరు ఆధారంగా ఉన్నందున ఇతర వనరులతో సరిచూడాలి.

రాజకీయ నిధుల పారదర్శకత ఎన్నికల సంస్కరణల్లో కీలకం. RPA సెక్షన్ 29A, ECI పాత్ర వంటివి పరీక్షలకు ఉపయోగపడతాయి.

ఒక చిన్న పార్టీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేయకపోయినా భారీ విరాళాలు తీసుకుని ఖాతాలు చూపకపోతే, అది పారదర్శకత సమస్య అవుతుంది.

నివేదికల ప్రకారం మాజీ ఎన్నికల కమిషనర్ అశోక్ లావాసా RUPPల నిధులపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఆగస్టు 2025లో ECI 2,854లో 334 పార్టీలను తొలగించిందని పేర్కొన్నారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UNSC)లో 15 సభ్యులుంటారు; అమెరికా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, రష్యా, చైనా శాశ్వత సభ్యులు (P5). ఈ ఐదుగురికి ‘వీటో’ అధికారం ఉంటుంది – ఒక్కరు వ్యతిరేకించినా తీర్మానం వీగిపోతుంది.

ఘోర మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనల సమయంలో వీటో వల్ల మండలి స్తంభించిపోతోందనే విమర్శ ఉంది. దీనిపై 2015లో ఫ్రాన్స్–మెక్సికో చొరవ వచ్చింది.

81వ UNGAలో ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు మాక్రాన్ ఈ అంశాన్ని మళ్లీ ముందుకు తెచ్చారు.

UNSC సంస్కరణలు భారత్ శాశ్వత సభ్యత్వ ఆకాంక్షకు నేరుగా సంబంధించినవి. వీటో, ఆర్టికల్ 108 వంటివి అంతర్జాతీయ సంబంధాల ప్రశ్నల్లో వస్తాయి.

14 సభ్యులు అనుకూలంగా ఓటు వేసినా ఒక్క శాశ్వత సభ్యుడు వీటో చేస్తే తీర్మానం ఆగిపోతుంది – ఈ పరిస్థితిని నివారించడమే చొరవ లక్ష్యం.

81వ UNGAలో ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు మాక్రాన్ మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనల సందర్భాల్లో వీటోను నియంత్రించాలని కోరారు. ఇప్పటివరకు P5లో ఫ్రాన్స్, యూకే మాత్రమే ఈ చొరవకు కట్టుబడ్డాయి.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

వరుణ అనేది భారత్–ఫ్రాన్స్ నౌకాదళాల ద్వైపాక్షిక విన్యాసం. ‘వరుణ’ అంటే సముద్ర దేవుడు. ఇది 2001లో ప్రారంభమైంది; రెండు దేశాల వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యంలో కీలక భాగం.

ఇందులో సంయుక్త యుద్ధాభ్యాసాలు, సముద్ర భద్రత, సమన్వయ శిక్షణ ఉంటాయి. ఈసారి 24వ ఎడిషన్ ఫ్రాన్స్‌లోని టూలాన్‌లో మొదలైంది.

ఇండో-పసిఫిక్‌లో భద్రతా సహకారాన్ని బలపరుస్తుంది. పరీక్షల్లో విన్యాసం–దేశం–వేదిక జతపరచే ప్రశ్నలు వస్తాయి.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: వరుణ = వరుణుడు = సముద్రం → నౌకాదళ విన్యాసం; భారత్–ఫ్రాన్స్ జతకు ‘వరుణ’.

భారత్–ఫ్రాన్స్ నౌకాదళాల వరుణ-2026 (24వ ఎడిషన్) ఫ్రాన్స్‌లోని టూలాన్‌లో ప్రారంభమైంది. భారత్ తరఫున INS త్రిశూల్ పాల్గొంటోంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ఆపరేషన్ దృష్టి కింద భారత సైన్యం సరిహద్దు ప్రాంతాల ప్రజలకు ఉచిత కంటి శిబిరాలు నిర్వహిస్తోంది. ‘దృష్టి’ అంటే చూపు.

సాయుధ దళాల వైద్య సేవలు (AFMS) వైద్య నైపుణ్యాన్ని అందిస్తాయి; చినార్ కోర్ స్థానిక సహకారం అందిస్తుంది. మారుమూల ప్రాంతాల్లో నేత్ర వైద్య సేవలు సులభంగా లభించవు కాబట్టి ఇవి ఉపయోగపడతాయి.

సరిహద్దు ప్రాంత ప్రజలకు వైద్యం అందడమే కాక, సైన్యం–పౌరుల మధ్య విశ్వాసం పెరుగుతుంది. సైనిక పౌర సేవా కార్యక్రమాలు (civic action) పరీక్షల్లో కరెంట్ అఫైర్స్‌గా వస్తాయి.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: దృష్టి = కంటి చూపు → ఆపరేషన్ దృష్టి = కంటి శస్త్రచికిత్స శిబిరాలు.

కుప్వారాలోని తంగ్ధార్‌లో జరిగిన 10వ మెగా కంటి శిబిరంలో AFMS 220 శస్త్రచికిత్సలు చేసింది. 10 శిబిరాల్లో కలిపి 1.5 లక్షల మందికి స్క్రీనింగ్, 3,500కు పైగా శస్త్రచికిత్సలు జరిగాయి.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

భారత టెలికాం నియంత్రణ సంస్థ (TRAI) టెలికాం రంగాన్ని నియంత్రించే చట్టబద్ధ సంస్థ; ఇది TRAI చట్టం 1997 ద్వారా ఏర్పడింది.

నివేదికల ప్రకారం, ఇండోర్ డిజిటల్ కనెక్టివిటీని రేట్ చేసే వెబ్ పోర్టల్, మొబైల్ యాప్‌ను TRAI ప్రారంభించింది. భవనాలు, ప్రాంగణాల్లో మొబైల్/ఇంటర్నెట్ సిగ్నల్ నాణ్యతను రేటింగ్ ద్వారా తెలియజేయడం లక్ష్యం. (ఈ సమాచారం ఒకే వనరు ఆధారితం.)

కొనుగోలుదారులు, అద్దెదారులు భవనంలో నెట్‌వర్క్ నాణ్యత ముందే తెలుసుకోవచ్చు. వినియోగదారుల హక్కులు, టెలికాం నియంత్రణ అంశాల్లో ఉపయోగపడుతుంది.

ఇల్లు కొనేముందు ఆ భవనం డిజిటల్ కనెక్టివిటీ రేటింగ్‌ను QR కోడ్ స్కాన్ చేసి చూసుకోవచ్చు.

నివేదికల ప్రకారం TRAI ఇండోర్ డిజిటల్ కనెక్టివిటీని రేట్ చేసే వెబ్ పోర్టల్, మొబైల్ యాప్‌ను ప్రారంభించింది. ఆధార్ ఆధారిత eSign, QR కోడ్ సర్టిఫికెట్లు ఉన్నాయి.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

భారత్‌లో చీతాలు 1952లో అంతరించినట్లు ప్రకటించారు. వాటిని తిరిగి ప్రవేశపెట్టేందుకు ప్రాజెక్ట్ చీతా సెప్టెంబర్ 2022లో మధ్యప్రదేశ్‌లోని కునో నేషనల్ పార్క్‌లో మొదలైంది.

మొదట నమీబియా నుంచి, తర్వాత దక్షిణాఫ్రికా నుంచి చీతాలను తెచ్చారు. ఇప్పుడు భారత్‌లో పుట్టిన చీతా KGP12 నాలుగు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది, ఇది ప్రాజెక్ట్ విజయానికి సూచిక.

అంతరించిన పెద్ద పిల్లి జాతిని తిరిగి నెలకొల్పే ప్రపంచ ప్రయత్నంలో ఇది ముఖ్య మైలురాయి. జీవవైవిధ్యం, పరిరక్షణ ప్రశ్నలకు ఉపయోగపడుతుంది.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: చీతా దేశాలు వచ్చిన క్రమం – నమీబియా (2022) → దక్షిణాఫ్రికా (2023) → బోట్స్వానా (2026).

కునో నేషనల్ పార్క్‌లో భారత్‌లో పుట్టిన చీతా KGP12 నాలుగు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. దీంతో దేశంలో చీతాల సంఖ్య 56కు చేరింది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ఆసియా క్రీడలు ప్రతి నాలుగేళ్లకు జరిగే ఆసియా దేశాల బహుళ క్రీడల పోటీ; వీటిని ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఆసియా (OCA) నిర్వహిస్తుంది. తొలి ఆసియా క్రీడలు 1951లో న్యూఢిల్లీలో జరిగాయి.

నివేదికల ప్రకారం, జపాన్‌లోని ఐచి-నగోయా ఆసియా క్రీడల్లో భారత్ స్క్వాష్ మిక్స్‌డ్ డబుల్స్, మహిళల 400 మీటర్లలో కాంస్య పతకాలు గెలిచింది. (ఒకే వనరు ఆధారితం.)

క్రీడా కరెంట్ అఫైర్స్‌లో వేదిక, తేదీలు, భారత పతకాలు తరచూ అడుగుతారు.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: ఐచి-నగోయా = జపాన్‌లో 2026 ఆసియా క్రీడలు; భారత్ కాంస్యాలు – స్క్వాష్ మిక్స్‌డ్ డబుల్స్ + మహిళల 400 మీ.

నివేదికల ప్రకారం ఐచి-నగోయా ఆసియా క్రీడల్లో భారత్ స్క్వాష్ మిక్స్‌డ్ డబుల్స్, మహిళల 400 మీటర్లలో కాంస్యాలు గెలిచింది. క్రీడలు 19 సెప్టెంబర్–4 అక్టోబర్ మధ్య జరిగాయి.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):