శాసన, పరిపాలనా సంబంధాలు – ఏడవ షెడ్యూల్ (Legislative & Administrative Relations)
Free practice MCQs with answers and explanations for శాసన, పరిపాలనా సంబంధాలు – ఏడవ షెడ్యూల్ (Legislative & Administrative Relations) in సమకాలీన పరిణామాలు: కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు మరియు సమాఖ్య వ్యవస్థ. Tap an option to check instantly.
Q1Easy
భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్లో ఎన్ని జాబితాలు ఉన్నాయి?
A. మూడు (కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి)
B. రెండు (కేంద్ర, రాష్ట్ర)
C. నాలుగు
D. ఐదు
Answer & explanation
Correct: A — మూడు (కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి)
ఏడవ షెడ్యూల్లో శాసన అధికారాలను పంచే మూడు జాబితాలు ఉన్నాయి: కేంద్ర జాబితా, రాష్ట్ర జాబితా, ఉమ్మడి జాబితా. అమెరికా రాజ్యాంగంలో రాష్ట్రాలకు మాత్రమే అవశిష్ట అధికారాలు ఉంటాయి, కానీ మనదేశంలో ఉమ్మడి జాబితా కూడా ఉండటం భారత సమాఖ్య ప్రత్యేకత.
అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers) కేంద్రానికి చెందుతాయని చెప్పే ఆర్టికల్ ఏది?
A. ఆర్టికల్ 246
B. ఆర్టికల్ 254
C. ఆర్టికల్ 312
D. ఆర్టికల్ 248
Answer & explanation
Correct: D — ఆర్టికల్ 248
ఆర్టికల్ 248 ప్రకారం ఏ జాబితాలోనూ లేని అవశిష్ట అంశాలపై చట్టం చేసే అధికారం పార్లమెంటుకే ఉంటుంది. ఆర్టికల్ 246 శాసన అధికారాల పంపిణీని, ఆర్టికల్ 254 ఉమ్మడి జాబితాలో కేంద్ర-రాష్ట్ర చట్టాల వైరుధ్యాన్ని, ఆర్టికల్ 312 అఖిల భారత సర్వీసులను తెలుపుతాయి.
42వ సవరణ (1976)తో రాష్ట్ర జాబితాలోని విద్య ఉమ్మడి జాబితాకు మారింది. దీనివల్ల విద్యపై కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండూ చట్టాలు చేయగలవు. పోలీసు, ప్రజా ఆరోగ్యం రాష్ట్ర జాబితాలో; రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాలు కేంద్ర జాబితాలో ఉన్నాయి.
రాజ్యసభ 2/3 మెజారిటీ తీర్మానంతో రాష్ట్ర జాబితా అంశంపై పార్లమెంటు చట్టం చేయడానికి అనుమతించే ఆర్టికల్ ఏది?
A. ఆర్టికల్ 250
B. ఆర్టికల్ 249
C. ఆర్టికల్ 252
D. ఆర్టికల్ 253
Answer & explanation
Correct: B — ఆర్టికల్ 249
ఆర్టికల్ 249 ప్రకారం జాతీయ ప్రయోజనం కోసం రాజ్యసభ 2/3 తీర్మానం చేస్తే రాష్ట్ర జాబితా అంశంపై పార్లమెంటు చట్టం చేయవచ్చు. 250 అత్యవసర పరిస్థితికి, 252 రెండు లేదా ఎక్కువ రాష్ట్రాల అభ్యర్థనకు, 253 అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల అమలుకు సంబంధించినవి.
ఈ క్రింది వాటిలో 42వ సవరణతో రాష్ట్ర జాబితా నుండి ఉమ్మడి జాబితాకు మారిన అంశం కానిది ఏది?
A. పోలీసు
B. అడవులు
C. తూనికలు-కొలతలు
D. న్యాయ పరిపాలన
Answer & explanation
Correct: A — పోలీసు
42వ సవరణ విద్య, అడవులు, తూనికలు-కొలతలు, వన్యప్రాణి-పక్షుల సంరక్షణ, న్యాయ పరిపాలన అనే ఐదు అంశాలను ఉమ్మడి జాబితాకు మార్చింది. పోలీసు (శాంతిభద్రతలు) రాష్ట్ర జాబితాలోనే ఉంది; అందుకే కేంద్ర సంస్థల అధికార పరిధిపై వివాదాలు వస్తాయి.
అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల అమలు కోసం పార్లమెంటు రాష్ట్ర జాబితా అంశంపై చట్టం చేయడానికి అవకాశం ఇచ్చే ఆర్టికల్ ఏది?
A. ఆర్టికల్ 249
B. ఆర్టికల్ 250
C. ఆర్టికల్ 252
D. ఆర్టికల్ 253
Answer & explanation
Correct: D — ఆర్టికల్ 253
ఆర్టికల్ 253 అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు, ఒడంబడికల అమలు కోసం రాష్ట్ర జాబితా అంశాలపై కూడా చట్టం చేసే అధికారాన్ని పార్లమెంటుకు ఇస్తుంది. 249 రాజ్యసభ తీర్మానంతో, 250 అత్యవసర పరిస్థితిలో, 252 రాష్ట్రాల అభ్యర్థనపై వర్తిస్తాయి.
విద్య, అడవులు, వన్యప్రాణి-పక్షుల సంరక్షణ 42వ సవరణ ద్వారా రాష్ట్ర జాబితా నుండి ఉమ్మడి జాబితాకు మారాయి. ప్రజా ఆరోగ్యం రాష్ట్ర జాబితాలోనే ఉండిపోయింది, కాబట్టి ఇది మిగతా మూడింటితో వర్గీకరణలో భిన్నమైనది.
C. ఆర్టికల్ 250 – రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాల అభ్యర్థన
D. ఆర్టికల్ 248 – అవశిష్ట అధికారాలు
Answer & explanation
Correct: C — ఆర్టికల్ 250 – రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాల అభ్యర్థన
రెండు లేదా ఎక్కువ రాష్ట్రాల అభ్యర్థనపై చట్టం చేసే నిబంధన ఆర్టికల్ 252; ఆర్టికల్ 250 అత్యవసర పరిస్థితిలో రాష్ట్ర జాబితాపై పార్లమెంటు అధికారాన్ని ఇస్తుంది. కాబట్టి మొదటి జత తప్పు, మిగతా మూడు సరైనవి.