సమకాలీన పరిణామాలు: కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు మరియు సమాఖ్య వ్యవస్థ · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for సమకాలీన పరిణామాలు: కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు మరియు సమాఖ్య వ్యవస్థ (జాతీయ అంశాలు (National Affairs)). Tap an option to check instantly · page 1 of 6.
Q1Easy
భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్లో ఎన్ని జాబితాలు ఉన్నాయి?
A. మూడు (కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి)
B. రెండు (కేంద్ర, రాష్ట్ర)
C. నాలుగు
D. ఐదు
Answer & explanation
Correct: A — మూడు (కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి)
ఏడవ షెడ్యూల్లో శాసన అధికారాలను పంచే మూడు జాబితాలు ఉన్నాయి: కేంద్ర జాబితా, రాష్ట్ర జాబితా, ఉమ్మడి జాబితా. అమెరికా రాజ్యాంగంలో రాష్ట్రాలకు మాత్రమే అవశిష్ట అధికారాలు ఉంటాయి, కానీ మనదేశంలో ఉమ్మడి జాబితా కూడా ఉండటం భారత సమాఖ్య ప్రత్యేకత.
అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers) కేంద్రానికి చెందుతాయని చెప్పే ఆర్టికల్ ఏది?
A. ఆర్టికల్ 246
B. ఆర్టికల్ 254
C. ఆర్టికల్ 312
D. ఆర్టికల్ 248
Answer & explanation
Correct: D — ఆర్టికల్ 248
ఆర్టికల్ 248 ప్రకారం ఏ జాబితాలోనూ లేని అవశిష్ట అంశాలపై చట్టం చేసే అధికారం పార్లమెంటుకే ఉంటుంది. ఆర్టికల్ 246 శాసన అధికారాల పంపిణీని, ఆర్టికల్ 254 ఉమ్మడి జాబితాలో కేంద్ర-రాష్ట్ర చట్టాల వైరుధ్యాన్ని, ఆర్టికల్ 312 అఖిల భారత సర్వీసులను తెలుపుతాయి.
42వ సవరణ (1976)తో రాష్ట్ర జాబితాలోని విద్య ఉమ్మడి జాబితాకు మారింది. దీనివల్ల విద్యపై కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండూ చట్టాలు చేయగలవు. పోలీసు, ప్రజా ఆరోగ్యం రాష్ట్ర జాబితాలో; రక్షణ, విదేశీ వ్యవహారాలు కేంద్ర జాబితాలో ఉన్నాయి.
ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission) ఏ ఆర్టికల్ కింద ఏర్పడుతుంది?
A. ఆర్టికల్ 275
B. ఆర్టికల్ 280
C. ఆర్టికల్ 293
D. ఆర్టికల్ 263
Answer & explanation
Correct: B — ఆర్టికల్ 280
ఆర్టికల్ 280 ప్రకారం రాష్ట్రపతి ప్రతి ఐదేళ్లకు (లేదా అవసరమైనప్పుడు) ఆర్థిక సంఘాన్ని నియమిస్తారు. ఆర్టికల్ 275 గ్రాంట్లు-ఇన్-ఎయిడ్కు, ఆర్టికల్ 293 రాష్ట్రాల రుణాలకు, ఆర్టికల్ 263 అంతర్రాష్ట్ర మండలికి సంబంధించినవి.
వై.వి. రెడ్డి అధ్యక్షతన ఏర్పడిన 14వ ఆర్థిక సంఘం కేంద్ర పన్నుల్లో రాష్ట్రాల వాటాను 32% నుండి 42%కి పెంచింది. ఎన్.కె. సింగ్ 15వ ఆర్థిక సంఘానికి, అరవింద్ పనగారియా 16వ ఆర్థిక సంఘానికి అధ్యక్షులు; సర్కారియా కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాల కమిషన్కు నేతృత్వం వహించారు.
15వ ఆర్థిక సంఘానికి ఎన్.కె. సింగ్ అధ్యక్షుడు; దీని కాలం 2021-22 నుండి 2025-26 వరకు. వై.వి. రెడ్డి 14వ సంఘానికి, అరవింద్ పనగారియా 16వ సంఘానికి అధ్యక్షులు. మదన్ మోహన్ పూంఛీ ఆర్థిక సంఘం కాదు, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాల కమిషన్ అధ్యక్షుడు.
సర్కారియా కమిషన్ తన నివేదికను ఏ సంవత్సరంలో సమర్పించింది?
A. 1983
B. 2010
C. 1988
D. 1969
Answer & explanation
Correct: C — 1988
సర్కారియా కమిషన్ 1983లో నియమితమై 1988లో నివేదిక ఇచ్చింది. 1983 నియామక సంవత్సరం, 2010 పూంఛీ కమిషన్ నివేదిక సంవత్సరం, 1969 రాజమన్నార్ కమిటీ సంవత్సరం. ఈ నాలుగు సంవత్సరాలు ఏ కమిషన్వో గుర్తుంచుకోవడం పరీక్షకు ముఖ్యం.
అంతర్రాష్ట్ర మండలి (Inter-State Council) ఏ ఆర్టికల్ ఆధారంగా ఏర్పడింది?
A. ఆర్టికల్ 262
B. ఆర్టికల్ 263
C. ఆర్టికల్ 261
D. ఆర్టికల్ 280
Answer & explanation
Correct: B — ఆర్టికల్ 263
అంతర్రాష్ట్ర మండలి ఆర్టికల్ 263 ఆధారంగా 1990లో ఏర్పాటైంది; ప్రధానమంత్రి దీనికి అధ్యక్షుడు. ఆర్టికల్ 262 నదీ జలాల వివాదాలకు, ఆర్టికల్ 261 ఒక రాష్ట్ర పత్రాలకు ఇతర రాష్ట్రాల్లో గుర్తింపునకు, ఆర్టికల్ 280 ఆర్థిక సంఘానికి సంబంధించినవి.
రాష్ట్ర గవర్నర్ను నియమించే వారు ఎవరు (ఆర్టికల్ 155)?
A. రాష్ట్రపతి
B. ప్రధానమంత్రి
C. ముఖ్యమంత్రి
D. సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
Answer & explanation
Correct: A — రాష్ట్రపతి
ఆర్టికల్ 155 ప్రకారం గవర్నర్ను రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు, ఆయన పదవి రాష్ట్రపతి ఇష్టం ఉన్నంత వరకు (ఆర్టికల్ 156); సాధారణ కాలం ఐదేళ్లు. ముఖ్యమంత్రిని గవర్నర్ నియమిస్తారు కానీ గవర్నర్ను కాదు; సర్కారియా కమిషన్ నియామకంలో ముఖ్యమంత్రిని సంప్రదించాలని సూచించింది.
రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమైనప్పుడు రాష్ట్రపతి పాలన ఆర్టికల్ 356 ప్రకారం విధిస్తారు. ఆర్టికల్ 355 రాష్ట్రాలను బాహ్య దాడి, అంతర్గత అల్లర్ల నుండి రక్షించే కేంద్ర బాధ్యత; ఆర్టికల్ 200 గవర్నర్ బిల్లు ఆమోదం; ఆర్టికల్ 213 గవర్నర్ ఆర్డినెన్స్ అధికారం.