Economy & Banking – Current Affairs · 3 Oct 2026

సముద్ర మంథన్ మిషన్ (జాతీయ ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ పథకం) సముద్రగర్భంలో చమురు, సహజ వాయువు నిల్వలను కనుగొనే కేంద్ర రంగ పథకం. పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని FY 2030-31 వరకు ₹84,084 కోట్లతో ప్రకటించింది. భారత్ చమురు అవసరాల్లో అధిక భాగం దిగుమతి చేసుకుంటుంది, అందుకే దేశీయ ఉత్పత్తి పెంపు లక్ష్యం.

హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణను నియంత్రించే సాంకేతిక సంస్థ డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ హైడ్రోకార్బన్స్ (DGH). ఈ పథకం కింద అన్వేషణ బావుల తవ్వకం, సీస్మిక్ సర్వేలకు ఆర్థిక సహాయం అందిస్తారు.

దేశీయ చమురు, గ్యాస్ ఉత్పత్తి పెరిగి దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. ఇంధన భద్రత పెరుగుతుంది; తీర రాష్ట్రాల్లో పెట్టుబడులు, ఉపాధి అవకాశాలు వస్తాయి.

సముద్రగర్భంలో భూకంప తరంగాలతో (సీస్మిక్) సర్వే చేసి చమురు ఉండే అవకాశమున్న చోటును గుర్తించి, అక్కడ అన్వేషణ బావి తవ్వడం ఈ పథకం సహాయంతో జరుగుతుంది.

పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ సముద్ర మంథన్ మిషన్‌ను FY 2030-31 వరకు ₹84,084 కోట్లతో ప్రకటించింది. 600 MMTOE+ నిల్వల లక్ష్యం, ఉత్పత్తి ~62 నుండి 80 MMTOE/సంవత్సరానికి పెంపు; 60 బావులకు ₹43,200 కోట్లు, సీస్మిక్ సర్వేలకు ₹28,534 కోట్లు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

RoDTEP (Remission of Duties and Taxes on Exported Products) ఎగుమతిదారులకు ఉత్పత్తి, పంపిణీ సమయంలో చెల్లించిన కేంద్ర, రాష్ట్ర పన్నులు, సుంకాలను తిరిగి ఇచ్చే పథకం. ఇంతకు ముందు ఈ పన్నులు రీఫండ్ కాకుండా ఖర్చుగా మిగిలేవి, దీనివల్ల ఎగుమతులు పోటీ కోల్పోయేవి.

ఇది 1 జనవరి 2021 నుండి అమలులో ఉంది; MEIS (Merchandise Exports from India Scheme)కి ప్రత్యామ్నాయంగా వచ్చింది. వాణిజ్య శాఖ ఇప్పుడు ఈ పథకాన్ని 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగించింది. ప్రయోజనం బదిలీ చేయదగిన e-స్క్రిప్స్ రూపంలో ICEGATE ప్లాట్‌ఫామ్‌పై లభిస్తుంది.

ఎగుమతిదారులకు ఖర్చు భారం తగ్గి అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో పోటీ పెరుగుతుంది. పథకం కొనసాగింపుతో వ్యాపార నిశ్చయత లభిస్తుంది.

ఒక ఎగుమతిదారు తన సరుకు తయారీలో చెల్లించిన రీఫండ్ కాని పన్నులకు సమానమైన విలువను e-స్క్రిప్ రూపంలో పొంది, దాన్ని ఇతర సుంకాల చెల్లింపుకు వాడుకోవచ్చు.

ఎగుమతులపై పన్నులు, సుంకాల మాఫీ (RoDTEP) పథకాన్ని వాణిజ్య శాఖ 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగించింది. ఇది 1 జనవరి 2021 నుండి అమలులో ఉంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

సోషల్ బాండ్ అంటే సామాజిక ప్రయోజనాలు కలిగిన ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూర్చడానికి జారీ చేసే రుణపత్రం. WASH అంటే నీరు, పారిశుధ్యం, పరిశుభ్రత (Water, Sanitation and Hygiene).

నివేదికల ప్రకారం NABARD అనుబంధ సంస్థ NABKISAN Finance 2 అక్టోబర్‌న NSEలో భారత్ తొలి WASH సోషల్ బాండ్‌ను లిస్ట్ చేసింది. NABARD (నాబార్డ్) 1982లో ఏర్పడిన గ్రామీణ అభివృద్ధి బ్యాంకు, ప్రధాన కార్యాలయం ముంబై. ఈ వార్త ఒకే వనరు ఆధారితం కాబట్టి సరిచూడాలి.

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నీరు, పారిశుధ్య ప్రాజెక్టులకు ప్రత్యేక నిధుల వనరు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. సుస్థిర, సామాజిక ఫైనాన్స్ అంశాలకు సంబంధించిన పరీక్ష ప్రశ్నలకు ఉపయోగకరం.

పెట్టుబడిదారులు ఈ బాండ్‌లో పెట్టిన డబ్బును గ్రామాల్లో శౌచాలయాలు, తాగునీటి వ్యవస్థల కోసం రుణాలుగా ఉపయోగిస్తారు.

నివేదికల ప్రకారం NABARD అనుబంధ NABKISAN Finance 2 అక్టోబర్‌న NSEలో భారత్ తొలి WASH సోషల్ బాండ్‌ను లిస్ట్ చేసింది; ఇది నీరు, పారిశుధ్యం, పరిశుభ్రత రంగానికి అంకితం.