October 3, 2026 Current Affairs

సముద్ర మంథన్ మిషన్ (జాతీయ ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ పథకం) సముద్రగర్భంలో చమురు, సహజ వాయువు నిల్వలను కనుగొనే కేంద్ర రంగ పథకం. పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని FY 2030-31 వరకు ₹84,084 కోట్లతో ప్రకటించింది. భారత్ చమురు అవసరాల్లో అధిక భాగం దిగుమతి చేసుకుంటుంది, అందుకే దేశీయ ఉత్పత్తి పెంపు లక్ష్యం.

హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణను నియంత్రించే సాంకేతిక సంస్థ డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ హైడ్రోకార్బన్స్ (DGH). ఈ పథకం కింద అన్వేషణ బావుల తవ్వకం, సీస్మిక్ సర్వేలకు ఆర్థిక సహాయం అందిస్తారు.

దేశీయ చమురు, గ్యాస్ ఉత్పత్తి పెరిగి దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. ఇంధన భద్రత పెరుగుతుంది; తీర రాష్ట్రాల్లో పెట్టుబడులు, ఉపాధి అవకాశాలు వస్తాయి.

సముద్రగర్భంలో భూకంప తరంగాలతో (సీస్మిక్) సర్వే చేసి చమురు ఉండే అవకాశమున్న చోటును గుర్తించి, అక్కడ అన్వేషణ బావి తవ్వడం ఈ పథకం సహాయంతో జరుగుతుంది.

పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ సముద్ర మంథన్ మిషన్‌ను FY 2030-31 వరకు ₹84,084 కోట్లతో ప్రకటించింది. 600 MMTOE+ నిల్వల లక్ష్యం, ఉత్పత్తి ~62 నుండి 80 MMTOE/సంవత్సరానికి పెంపు; 60 బావులకు ₹43,200 కోట్లు, సీస్మిక్ సర్వేలకు ₹28,534 కోట్లు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

RoDTEP (Remission of Duties and Taxes on Exported Products) ఎగుమతిదారులకు ఉత్పత్తి, పంపిణీ సమయంలో చెల్లించిన కేంద్ర, రాష్ట్ర పన్నులు, సుంకాలను తిరిగి ఇచ్చే పథకం. ఇంతకు ముందు ఈ పన్నులు రీఫండ్ కాకుండా ఖర్చుగా మిగిలేవి, దీనివల్ల ఎగుమతులు పోటీ కోల్పోయేవి.

ఇది 1 జనవరి 2021 నుండి అమలులో ఉంది; MEIS (Merchandise Exports from India Scheme)కి ప్రత్యామ్నాయంగా వచ్చింది. వాణిజ్య శాఖ ఇప్పుడు ఈ పథకాన్ని 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగించింది. ప్రయోజనం బదిలీ చేయదగిన e-స్క్రిప్స్ రూపంలో ICEGATE ప్లాట్‌ఫామ్‌పై లభిస్తుంది.

ఎగుమతిదారులకు ఖర్చు భారం తగ్గి అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో పోటీ పెరుగుతుంది. పథకం కొనసాగింపుతో వ్యాపార నిశ్చయత లభిస్తుంది.

ఒక ఎగుమతిదారు తన సరుకు తయారీలో చెల్లించిన రీఫండ్ కాని పన్నులకు సమానమైన విలువను e-స్క్రిప్ రూపంలో పొంది, దాన్ని ఇతర సుంకాల చెల్లింపుకు వాడుకోవచ్చు.

ఎగుమతులపై పన్నులు, సుంకాల మాఫీ (RoDTEP) పథకాన్ని వాణిజ్య శాఖ 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగించింది. ఇది 1 జనవరి 2021 నుండి అమలులో ఉంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

సోషల్ బాండ్ అంటే సామాజిక ప్రయోజనాలు కలిగిన ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూర్చడానికి జారీ చేసే రుణపత్రం. WASH అంటే నీరు, పారిశుధ్యం, పరిశుభ్రత (Water, Sanitation and Hygiene).

నివేదికల ప్రకారం NABARD అనుబంధ సంస్థ NABKISAN Finance 2 అక్టోబర్‌న NSEలో భారత్ తొలి WASH సోషల్ బాండ్‌ను లిస్ట్ చేసింది. NABARD (నాబార్డ్) 1982లో ఏర్పడిన గ్రామీణ అభివృద్ధి బ్యాంకు, ప్రధాన కార్యాలయం ముంబై. ఈ వార్త ఒకే వనరు ఆధారితం కాబట్టి సరిచూడాలి.

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నీరు, పారిశుధ్య ప్రాజెక్టులకు ప్రత్యేక నిధుల వనరు ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. సుస్థిర, సామాజిక ఫైనాన్స్ అంశాలకు సంబంధించిన పరీక్ష ప్రశ్నలకు ఉపయోగకరం.

పెట్టుబడిదారులు ఈ బాండ్‌లో పెట్టిన డబ్బును గ్రామాల్లో శౌచాలయాలు, తాగునీటి వ్యవస్థల కోసం రుణాలుగా ఉపయోగిస్తారు.

నివేదికల ప్రకారం NABARD అనుబంధ NABKISAN Finance 2 అక్టోబర్‌న NSEలో భారత్ తొలి WASH సోషల్ బాండ్‌ను లిస్ట్ చేసింది; ఇది నీరు, పారిశుధ్యం, పరిశుభ్రత రంగానికి అంకితం.

TAPAS-1 అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన ప్రైవేట్ సంస్థ Satleo Labs రూపొందించిన థర్మల్-ఇమేజింగ్ ఉపగ్రహం. థర్మల్ ఇమేజింగ్ అంటే వేడిని (ఇన్‌ఫ్రారెడ్) గుర్తించి చిత్రాలు తీయడం; భూ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత, అగ్నిప్రమాదాలు, నగర ఉష్ణ ప్రభావం వంటి వాటి పరిశీలనకు ఉపయోగపడుతుంది.

ఇది SpaceX ఫాల్కన్ 9 (Transporter-18) ద్వారా ప్రయోగించబడింది. 1.5 కిలోల CubeSat 500 కి.మీ. సన్-సింక్రనస్ కక్ష్యలో తిరుగుతుంది. భారత ప్రైవేట్ అంతరిక్ష రంగాన్ని IN-SPACe ప్రోత్సహిస్తుంది.

ప్రైవేట్ అంతరిక్ష స్టార్టప్‌లు భారత్‌లో పెరుగుతున్నాయనడానికి నిదర్శనం. వ్యవసాయం, పట్టణ ప్రణాళిక, విపత్తు నిర్వహణకు తక్కువ ఖర్చుతో డేటా లభిస్తుంది.

థర్మల్ ఉపగ్రహం నగరంలోని ఏ ప్రాంతాలు ఎక్కువ వేడిగా ఉన్నాయో చూపితే, అక్కడ చెట్లు నాటే ప్రణాళిక వేయవచ్చు.

అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన Satleo Labs TAPAS-1ను SpaceX ఫాల్కన్ 9 (Transporter-18) ద్వారా ప్రయోగించింది. 1.5 కిలోల ఈ CubeSat 500 కి.మీ. సన్-సింక్రనస్ కక్ష్యలో ఉంటుంది; తదుపరి TAPAS-2, PYRO సముదాయం (2029 నాటికి) ప్రణాళికలో ఉన్నాయి.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

బిహార్‌లోని వాల్మీకి టైగర్ రిజర్వ్ నుండి తెచ్చిన ఆడ పులిని పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని బుక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో విడుదల చేశారు. ఇది అక్కడ పులుల సంఖ్యను పునరుద్ధరించే కార్యక్రమంలో భాగం.

ఒక రిజర్వ్ నుండి మరో రిజర్వ్‌కు పులులను తరలించడం ద్వారా జన్యు వైవిధ్యం, జనాభా పెరుగుతాయి. ప్రాజెక్ట్ టైగర్ 1973లో ప్రారంభమైంది; టైగర్ ఆగ్‌మెంటేషన్ అండ్ రికవరీ ప్రాజెక్ట్ 2018 నుండి అమలులో ఉంది.

పులుల సంరక్షణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణకు ఇది సహాయపడుతుంది. పర్యావరణ, రక్షిత ప్రాంతాల అంశాలకు ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్స్.

ఒక అడవిలో ఆడ పులులు లేకపోతే సంతానం ఉండదు; మరో రిజర్వ్ నుండి ఆడ పులిని తెచ్చి వదిలితే అక్కడ జనాభా మళ్లీ పెరుగుతుంది.

వాల్మీకి టైగర్ రిజర్వ్ (బిహార్) నుండి తెచ్చిన ఆడ పులిని పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని బుక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో విడుదల చేశారు. బుక్సా పులులను పెంచే టైగర్ ఆగ్‌మెంటేషన్ అండ్ రికవరీ ప్రాజెక్ట్ 2018 నుండి కొనసాగుతోంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ (GIB, గోడావన్) అత్యంత అరుదైన, భారీ నేలపై నివసించే పక్షి; IUCN జాబితాలో అత్యంత ప్రమాదంలో (Critically Endangered) ఉంది. ఇది రాజస్థాన్ రాష్ట్ర పక్షి.

జైసల్మేర్‌లోని బ్రీడింగ్ కేంద్రంలో బందీగా పెంచిన పిల్లలను తొలిసారి అడవిలోకి వదులుతున్నారు. ఇందులో భారత వన్యప్రాణి సంస్థ (WII), రాజస్థాన్ అటవీ శాఖ భాగస్వాములు. బందీ-పెంపక కేంద్రాలు సామ్, రాందేవ్రాల్లో ఉన్నాయి.

అంతరించిపోతున్న పక్షి జనాభా పునరుద్ధరణకు ఆశ కలుగుతుంది. పరీక్షల్లో జాతుల సంరక్షణ, కన్జర్వేషన్ బ్రీడింగ్ అంశాలకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

బందీగా గుడ్ల నుండి పిల్లలను పెంచి, అవి బలంగా అయ్యాక అడవిలో వదిలితే, వేటాడే ముప్పు ఉన్న గుడ్లు కాపాడబడతాయి.

జైసల్మేర్ (రాజస్థాన్) బ్రీడింగ్ కేంద్రంలో బందీగా పెంచిన గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ పిల్లలను తొలిసారి అడవిలోకి వదులుతున్నారు. WII, రాజస్థాన్ అటవీ శాఖ భాగస్వాములు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

నివేదికల ప్రకారం ఐచి-నగోయా ఆసియా క్రీడల్లో భారత మహిళల గోల్ఫ్ జట్టు రజత పతకం గెలిచింది. ఈ క్రీడలు జపాన్‌లో జరుగుతున్నాయి.

గోల్ఫ్‌లో టీమ్ ఈవెంట్‌లో సభ్యుల స్కోర్లు కలిపి ఫలితం నిర్ణయిస్తారు. ఆసియా క్రీడలను ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఆసియా (OCA) నిర్వహిస్తుంది. ఈ సమాచారం ఒకే వనరు ఆధారితం కాబట్టి పూర్తి వివరాలు ఇతర వనరులతో సరిచూడాలి.

భారత మహిళల గోల్ఫ్‌కు ఇది పతక విజయం; క్రీడా ప్రశ్నల్లో పతక రకం (రజతం) గుర్తుంచుకోవడం ముఖ్యం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: గోల్ఫ్ మహిళల టీమ్ = రజతం (స్వర్ణం కాదు).

నివేదికల ప్రకారం భారత మహిళల గోల్ఫ్ జట్టు ఆసియా క్రీడల్లో (ఐచి-నగోయా, జపాన్) రజతం గెలిచింది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):