October 15, 2026 Current Affairs

లద్దాఖ్ 31 అక్టోబర్ 2019న జమ్మూ & కశ్మీర్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ద్వారా శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ఏర్పడింది. చైనా, పాకిస్తాన్ సరిహద్దులు ఉండటంతో ఇది వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత కీలక ప్రాంతం. ఇక్కడికి రోడ్డు మార్గాలు శీతాకాలంలో మంచుతో మూసుకుపోతాయి; అందుకే విమానాశ్రయం, అన్ని కాలాల్లో పనిచేసే రహదారులు, స్థానిక విద్యుత్ ఉత్పత్తి అత్యవసరం.

ప్రధానమంత్రి 15 అక్టోబర్ 2026న వీడియో కాన్ఫరెన్స్ ద్వారా ఐదు ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించారు: (1) లేహ్ కుషోక్ బకులా రింపోచీ విమానాశ్రయంలో ₹640 కోట్లతో మూడు అంతస్తుల కొత్త టెర్మినల్ — 23,800 చ.మీ., ఏటా 35 లక్షల ప్రయాణికుల సామర్థ్యం, రోజుకు 54 విమానాలు, భూఉష్ణ శక్తి వినియోగం; (2) BRO నిర్మించిన 298 కి.మీ. నిమ్ము–పదుమ్–దార్చా రహదారి; (3) 9 MW హాను చిన్న జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టు; (4) 66 kV దాహ్–హాను–ఖల్త్సీ డబుల్-సర్క్యూట్ విద్యుత్ లైన్; (5) సింధు ఘాట్‌లో దేశంలోనే తొలి పెట్రోగ్లిఫ్ (శిలాచిత్రాల) సంరక్షణ పార్క్. దీనితో పాటు ప్రాజెక్ట్ హిమ్ సరోవర్ కింద 40 గ్రామాల్లో 40 జలవనరులు అభివృద్ధి చేశారు.

విమాన సామర్థ్యం మూడింతలు కావడంతో పర్యాటకం, అత్యవసర వైద్య తరలింపు సులభమవుతాయి. నిమ్ము–పదుమ్–దార్చా రహదారి శ్రీనగర్–లేహ్, మనాలి–లేహ్ తర్వాత మూడో ప్రత్యామ్నాయ మార్గం — సైనిక తరలింపుకు, మారుమూల జంస్కార్ లోయ అభివృద్ధికి కీలకం. స్థానిక జల విద్యుత్, జలవనరులు శీతల ఎడారి ప్రాంతంలో విద్యుత్, నీటి భద్రతను పెంచుతాయి.

శీతాకాలంలో జోజిలా, బారాలాచా లా వంటి కనుమలు మంచుతో మూసుకుపోతే, జంస్కార్ గ్రామస్థులు గతంలో వారాల తరబడి ఒంటరిగా ఉండేవారు; కొత్త రహదారి, పెద్ద విమానాశ్రయంతో ఆసుపత్రికి, మార్కెట్‌కు చేరడం సులభమవుతుంది.

15 అక్టోబర్ 2026: లద్దాఖ్‌లో ₹3,350 కోట్ల ఐదు ప్రాజెక్టులను ప్రధాని ప్రారంభించారు.

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 15(4), 16(4) సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులకు విద్య, ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్ కల్పించే అధికారం రాష్ట్రానికి ఇస్తాయి. షెడ్యూల్డ్ కులాల (SC) హోదా మాత్రం రాజ్యాంగ (షెడ్యూల్డ్ కులాలు) ఉత్తర్వు, 1950లోని పేరా 3 ప్రకారం హిందూ, సిక్కు (1956), బౌద్ధ (1990) మతాలవారికే పరిమితం. ఇతర మతాల్లోకి మారిన దళితులకు SC హోదా ఇవ్వాలా అన్నదానిపై అధ్యయనానికి కేంద్రం 2022లో మాజీ CJI కె.జి. బాలకృష్ణన్ నేతృత్వంలో కమిషన్ ఏర్పాటు చేసింది.

తమిళనాడు ప్రభుత్వం 2024లో ఒక ఉత్తర్వు ద్వారా BC లేదా SC వర్గాల నుంచి ఇస్లాంలోకి మారినవారికి BC (ముస్లిం) సర్టిఫికెట్లు ఇవ్వడానికి అనుమతించింది. 2015లో మతం మారిన ఒక వ్యక్తి కేసులో మద్రాస్ హైకోర్టు ఈ ఉత్తర్వును కొట్టివేసింది. దానిపై TN ప్రభుత్వ అప్పీల్‌ను 15 అక్టోబర్ 2026న జస్టిస్ ప్రశాంత్ కుమార్ మిశ్రా, జస్టిస్ శ్రీ చంద్రశేఖర్ ధర్మాసనం కొట్టివేసింది. మతమార్పిడి మాత్రమే ఒకరిని నోటిఫై చేసిన BC ముస్లిం సమాజ సభ్యుడిని చేయదని, పాత కుల హోదాను కొత్త మతంలోకి బదిలీ చేయలేరని, ఒక ప్రైవేట్ మత సంస్థ ఒకరి హోదాను నిర్ణయించలేదని కోర్టు పేర్కొంది. తిరిగి హిందూ మతంలోకి వచ్చినవారి కేసుల్లో అసలు కుల గుర్తింపు నిజంగా పునరుద్ధరించబడిందా అనేది వేర్వేరుగా, వాస్తవాల ఆధారంగా పరిశీలించాలని తెలిపింది.

రిజర్వేషన్ ప్రయోజనాలు నిజమైన సామాజిక వెనుకబాటుతనం ఆధారంగానే అందాలనే సూత్రాన్ని తీర్పు బలపరుస్తుంది; మతమార్పిడి, కుల హోదా అంశాలపై రాష్ట్రాలు జారీ చేసే ఉత్తర్వులకు ఇది మార్గదర్శకం. రిజర్వేషన్ సంబంధిత అధికరణాలు, తీర్పులు పాలిటీ ప్రశ్నల్లో ముఖ్యమైనవి. ఈ తీర్పు తమిళనాడు BC ముస్లిం వివాదానికే సంబంధించినదని, అన్ని రిజర్వేషన్ వర్గాలకు వర్తించే సాధారణ తీర్పుగా భావించకూడదని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

ఒక BC కుటుంబానికి చెందిన వ్యక్తి మతం మారిన తర్వాత, కొత్త మతంలో ఆ రాష్ట్రం నోటిఫై చేసిన వెనుకబడిన సమాజానికి చెందినవాడని నిరూపించకపోతే, కేవలం పాత కుల సర్టిఫికెట్‌తో BC కోటా ఉద్యోగం పొందలేడు.

15 అక్టోబర్ 2026: మతమార్పిడి తర్వాత పాత కుల హోదాతో BC రిజర్వేషన్ కోరలేరని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు.

గ్లోబల్ హ్యాండ్‌వాషింగ్ డేను గ్లోబల్ హ్యాండ్‌వాషింగ్ పార్ట్‌నర్‌షిప్ ఆగస్టు 2008లో స్టాక్‌హోమ్ ప్రపంచ జల వారోత్సవంలో ప్రారంభించింది; తొలిసారి 15 అక్టోబర్ 2008న జరిగింది. సబ్బు, నీటితో చేతులు కడగడం ద్వారా అతిసారం, శ్వాసకోశ వ్యాధుల వంటి అంటువ్యాధులను నివారించవచ్చనే అవగాహన దీని లక్ష్యం. 2026 థీమ్ 'Be a Handwashing Hero' — ప్రతి ఒక్కరూ తమ ఇంట్లో, పాఠశాలల్లో, పని ప్రదేశాల్లో చేతుల పరిశుభ్రతకు నాయకత్వం వహించాలని పిలుపు. WHO 'ప్రపంచ చేతుల పరిశుభ్రత దినం' (World Hand Hygiene Day) వేరు — ఏటా 5 మే.

అంతర్జాతీయ గ్రామీణ మహిళా దినోత్సవాన్ని UNGA 18 డిసెంబర్ 2007న తీర్మానం 62/136 ద్వారా ఏర్పాటు చేసింది; తొలిసారి 15 అక్టోబర్ 2008న జరిగింది. వ్యవసాయం, ఆహార భద్రత, గ్రామీణాభివృద్ధిలో మహిళల పాత్రను గుర్తించడం దీని ఉద్దేశం (ఈ ఆలోచన 1995 బీజింగ్ మహిళా సదస్సులో వచ్చింది). భారత్‌లో వ్యవసాయ & రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ఇదే రోజు 'మహిళా కిసాన్ దివస్' జరుపుతుంది. అలాగే 15 అక్టోబర్ డా. ఏపీజే అబ్దుల్ కలాం జయంతి — విద్యార్థులపై ఆయనకున్న ప్రేమకు గుర్తుగా దీన్ని 'ప్రపంచ విద్యార్థుల దినోత్సవం'గా జరుపుతారు (ఇది UN అధికారిక దినం కాదు).

చేతుల పరిశుభ్రత వంటి చిన్న అలవాటు పిల్లల మరణాలు, ఆసుపత్రి ఖర్చులను గణనీయంగా తగ్గిస్తుంది — స్వచ్ఛ భారత్, జల్ జీవన్ మిషన్ లక్ష్యాలకు అనుగుణం. గ్రామీణ మహిళా రైతుల గుర్తింపు భూమి హక్కులు, రుణాలు, శిక్షణ అందుబాటును పెంచుతుంది. ముఖ్యమైన దినోత్సవాల తేదీలు, థీమ్‌లు పోటీ పరీక్షల్లో ప్రతిసారీ అడుగుతారు.

ఒక గ్రామ పాఠశాలలో మధ్యాహ్న భోజనానికి ముందు పిల్లలంతా సబ్బుతో చేతులు కడుక్కునే అలవాటు చేస్తే, ఆ పాఠశాలలో అతిసారం వల్ల గైర్హాజరయ్యే విద్యార్థుల సంఖ్య తగ్గుతుంది.

15 అక్టోబర్ 2026: గ్లోబల్ హ్యాండ్‌వాషింగ్ డే ('Be a Handwashing Hero'), అంతర్జాతీయ గ్రామీణ మహిళా దినోత్సవం, కలాం జయంతి.

CICA (Conference on Interaction and Confidence Building Measures in Asia) ఆసియాలో శాంతి, భద్రత, స్థిరత్వం కోసం విశ్వాస నిర్మాణ చర్యలను ప్రోత్సహించే బహుళజాతి వేదిక. కజకిస్తాన్ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు నూర్సుల్తాన్ నజర్‌బయేవ్ 1992లో 47వ ఐరాస సాధారణ సభలో దీన్ని ప్రతిపాదించారు; తొలి శిఖరాగ్ర సదస్సు 2002లో అల్మాటీలో జరిగింది. 28 సభ్యదేశాలు ఉన్నాయి; సచివాలయం కజకిస్తాన్ రాజధాని అస్తానాలో ఉంది. భారత్ వ్యవస్థాపక సభ్యదేశం; చైనా, రష్యా, పాకిస్తాన్, ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్, టర్కీ, మధ్య ఆసియా దేశాలు కూడా సభ్యులు. 6వ సదస్సు 2022లో అస్తానాలో జరిగింది.

7వ సదస్సు 15 అక్టోబర్ 2026న అజర్‌బైజాన్ రాజధాని బాకులో జరిగింది. భారత ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహించిన విదేశాంగ సహాయ మంత్రి కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ ప్లీనరీలో 'వసుధైవ కుటుంబకం' స్ఫూర్తిని ప్రస్తావిస్తూ సరిహద్దు ఉగ్రవాదంపై సభ్యదేశాలు ఐక్యంగా పోరాడాలని పిలుపునిచ్చారు. ప్రాంతీయ కనెక్టివిటీ ప్రాజెక్టులు పారదర్శకంగా, ఆర్థికంగా సాధ్యమైనవిగా, సమ్మిళితంగా, సభ్యదేశాల సార్వభౌమత్వం, ప్రాదేశిక సమగ్రతను గౌరవించేలా ఉండాలని స్పష్టం చేశారు. సదస్సు కనెక్టివిటీ, డిజిటలీకరణ, సుస్థిర వృద్ధిపై 'బాకు డిక్లరేషన్'ను ఆమోదించింది.

చైనా, పాకిస్తాన్ వంటి దేశాలు ఉన్న వేదికపై ఉగ్రవాదం, సార్వభౌమత్వ అంశాలను భారత్ ప్రస్తావించడం వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యం — 'సార్వభౌమత్వాన్ని గౌరవించే కనెక్టివిటీ' వ్యాఖ్య పాక్ ఆక్రమిత కశ్మీర్ గుండా వెళ్లే CPEC వంటి ప్రాజెక్టులపై భారత అభ్యంతరాన్ని సూచిస్తుంది. ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్ ఒకే వేదికపై రావడం అరుదైన దౌత్య పరిణామం.

వివాదంలో ఉన్న ఇరుగుపొరుగు కుటుంబాలు ఒక గ్రామ పెద్దల సమావేశంలో కూర్చుని, కనీసం ఒకరి సరిహద్దును మరొకరు గౌరవిస్తామని ఒప్పుకుంటే ఘర్షణ తగ్గుతుంది — CICA వంటి 'విశ్వాస నిర్మాణ' వేదికల పని అదే.

15 అక్టోబర్ 2026: బాకులో CICA 7వ శిఖరాగ్ర సదస్సు; బాకు డిక్లరేషన్ ఆమోదం.

ఒక దేశం ఎగుమతుల కంటే దిగుమతులు ఎక్కువగా ఉంటే ఆ తేడాను వాణిజ్య లోటు (trade deficit) అంటారు. భారత్ ముడి చమురు, బంగారం, ఎలక్ట్రానిక్స్ వంటి వాటిని భారీగా దిగుమతి చేసుకుంటుంది కాబట్టి సరుకుల వాణిజ్యంలో సాధారణంగా లోటు ఉంటుంది; సేవల ఎగుమతుల (IT, వ్యాపార సేవలు) మిగులు దాన్ని కొంత పూడుస్తుంది. వాణిజ్య & పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతి నెలా మధ్యలో ఈ గణాంకాలు విడుదల చేస్తుంది; వీటిని కోల్‌కతాలోని DGCI&S సంకలనం చేస్తుంది.

15 అక్టోబర్ 2026న విడుదలైన గణాంకాల ప్రకారం సెప్టెంబర్‌లో సరుకుల ఎగుమతులు 23% పెరిగి $44.40 బిలియన్లకు, దిగుమతులు సుమారు 8% పెరిగి $74.61 బిలియన్లకు చేరాయి. సరుకుల వాణిజ్య లోటు గత ఏడాది సెప్టెంబర్‌లోని $33 బిలియన్ల నుంచి $30.21 బిలియన్లకు తగ్గింది — ఆర్థికవేత్తల అంచనా ($30.4 బిలియన్లు) కంటే స్వల్పంగా తక్కువ. ఎగుమతులు వృద్ధి వేగాన్ని కొనసాగిస్తున్నాయని వాణిజ్య కార్యదర్శి రాజేశ్ అగర్వాల్ తెలిపారు.

ఎగుమతుల వృద్ధి తయారీ రంగంలో ఉద్యోగాలు పెంచుతుంది; వాణిజ్య లోటు తగ్గితే కరెంట్ ఖాతా లోటు (CAD), రూపాయి మారకం విలువపై ఒత్తిడి తగ్గుతుంది. పశ్చిమాసియా సంక్షోభం, అధిక చమురు ధరల మధ్య కూడా ఎగుమతులు పెరగడం సానుకూల సంకేతం.

ఒక కుటుంబం నెలకు ₹44,400 సంపాదించి ₹74,610 ఖర్చు చేస్తే ₹30,210 లోటు వస్తుంది; ఆ లోటును పొదుపు లేదా అప్పుతో పూడ్చాలి — దేశానికి సేవల ఎగుమతులు, విదేశీ పెట్టుబడులు ఆ పాత్ర పోషిస్తాయి.

15 అక్టోబర్ 2026: సెప్టెంబర్ ఎగుమతులు $44.40 bn (+23%); వాణిజ్య లోటు $30.21 bn.

లాయిటరింగ్ మ్యూనిషన్ (Loitering Munition) లేదా 'కామికేజ్/ఆత్మాహుతి డ్రోన్' అనేది లక్ష్య ప్రాంతంపై కొంతసేపు చక్కర్లు కొడుతూ (loiter), కెమెరా ద్వారా లక్ష్యాన్ని గుర్తించి, దానిపైకి దూసుకెళ్లి పేలే మానవరహిత వాహనం. సాధారణ క్షిపణిలా కాకుండా లక్ష్యం కనిపించకపోతే దాడిని రద్దు చేసి తిరిగి రప్పించవచ్చు. చిన్న బృందాలు సులువుగా తీసుకెళ్లగలిగే ఈ ఆయుధాలు ఆధునిక యుద్ధాల్లో కీలకంగా మారాయి.

నాగ్‌పూర్‌కు చెందిన సోలార్ గ్రూప్ అనుబంధ సంస్థ సోలార్ డిఫెన్స్ అండ్ ఏరోస్పేస్ లిమిటెడ్ (SDAL) 450 నాగాస్త్ర-1R యూనిట్లను సైన్యానికి అందజేసినట్లు 13 అక్టోబర్ 2026న వెల్లడైంది — ఇలాంటి ఆయుధాల్లో అతిపెద్ద ఒకే బ్యాచ్. అత్యవసర కొనుగోలు కింద ఇచ్చిన ఈ ఆర్డర్ కోసం నాలుగు సంస్థలు ట్రయల్స్‌లో పాల్గొనగా, అన్ని ప్రమాణాలను SDAL మాత్రమే నెరవేర్చింది. ఆపరేషన్ సిందూర్‌లో నాగాస్త్ర డ్రోన్లు విజయవంతంగా ఉపయోగపడ్డాయని రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ 2026లో పేర్కొన్నారు.

సరిహద్దుల్లో శత్రు బంకర్లు, లాంచ్ ప్యాడ్‌లు, సాయుధ వాహనాలపై తక్కువ ఖర్చుతో కచ్చితమైన దాడులు చేయవచ్చు; సైనికుల ప్రాణాలకు ముప్పు తగ్గుతుంది. 80%కు పైగా స్వదేశీ భాగాలతో ఆత్మనిర్భర్ భారత్, స్వదేశీ డ్రోన్ పరిశ్రమకు ఊతం.

కొండల మధ్య దాగిన శత్రు బంకర్‌ను గుర్తించేందుకు ఒక జవాన్ నాగాస్త్రను ఎగరేసి, కెమెరాలో లక్ష్యం నిర్ధారణ అయ్యాకే దాడి చేయిస్తాడు; అక్కడ పౌరులు కనిపిస్తే దాడిని రద్దు చేసి డ్రోన్‌ను వెనక్కి రప్పిస్తాడు.

అక్టోబర్ 2026: SDAL 450 నాగాస్త్ర-1R లాయిటరింగ్ మ్యూనిషన్లను సైన్యానికి అందజేసింది.

భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) 1875లో స్థాపించబడింది; ప్రస్తుతం భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) పరిధిలో పనిచేస్తుంది. IMDలోని RSMC న్యూఢిల్లీ (Regional Specialised Meteorological Centre) ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ (WMO) గుర్తించిన ఆరు తుఫాను RSMCల్లో ఒకటి — బంగాళాఖాతం, అరేబియా సముద్రం సహా ఉత్తర హిందూ మహాసముద్ర తుఫానులకు హెచ్చరికలు జారీ చేసి, పేర్లు పెడుతుంది. ఈ ప్రాంతంలో తుఫానులు ఎక్కువగా ఏప్రిల్–మే (రుతుపవనాల ముందు), అక్టోబర్–డిసెంబర్ (రుతుపవనాల తర్వాత) కాలంలో వస్తాయి.

అక్టోబర్–డిసెంబర్ తుఫాను సీజన్‌కు ముందు జరిగిన సన్నద్ధత సమావేశంలో IMD 12 అక్టోబర్ 2026న WebGIS ఆధారిత 'సైక్లోన్ వార్నింగ్ అండ్ మెరైన్ వెదర్ సర్వీసెస్ డెసిషన్ సపోర్ట్ సిస్టమ్'ను జాతికి అంకితం చేసింది. తుఫాను మార్గాలు, తీవ్రత అంచనా, గాలుల సమాచారం, వర్ష హెచ్చరికలు, తుఫాను ఉప్పెన, నదీ పరీవాహక వర్ష అంచనాలు, జిల్లా స్థాయి హెచ్చరికలను ఇది ఒకే డిజిటల్ పటంపై చూపిస్తుంది. 9 అక్టోబర్ శిక్షణ వర్క్‌షాప్‌లో 650 మందికి పైగా విపత్తు నిర్వాహకులు, మీడియా ప్రతినిధులకు దీన్ని ప్రదర్శించారు.

కలెక్టర్లు, విపత్తు నిర్వహణ సంస్థలు తమ జిల్లాకు ఎప్పుడు, ఎంత ప్రమాదం ఉందో పటంపై వెంటనే చూసి తరలింపు, సహాయ చర్యలు ముందుగానే ప్రారంభించవచ్చు. ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి పొడవైన తూర్పు తీరం గల రాష్ట్రాలకు అక్టోబర్–డిసెంబర్ తుఫాను సీజన్‌లో ఇది ఎంతో ఉపయోగకరం.

బంగాళాఖాతంలో తుఫాను ఏర్పడినప్పుడు కాకినాడ కలెక్టర్ DSS పటంలో తమ తీరానికి 2 మీటర్ల ఉప్పెన ముప్పు ఉందని చూసి, తీరప్రాంత గ్రామాలను 48 గంటల ముందే తుఫాను షెల్టర్లకు తరలించవచ్చు.

12 అక్టోబర్ 2026: IMD తుఫాను హెచ్చరిక & సముద్ర వాతావరణ DSS ప్రారంభం.

నైరుతి రుతుపవనాలు సాధారణంగా జూన్ 1న కేరళలో ప్రవేశించి జూలై మధ్యనాటికి దేశమంతా విస్తరిస్తాయి; సెప్టెంబర్ మధ్యలో వాయవ్య భారతం (పశ్చిమ రాజస్థాన్) నుంచి ఉపసంహరణ మొదలై, సుమారు 15 అక్టోబర్ నాటికి దేశం మొత్తం నుంచి వెనక్కి వెళ్తాయి. భారత్ వార్షిక వర్షపాతంలో 70%కు పైగా ఈ జూన్–సెప్టెంబర్ కాలంలోనే వస్తుంది. దీర్ఘకాల సగటు (LPA, 1971–2020) 87 సెం.మీ.

IMD ప్రకారం 2026లో నైరుతి రుతుపవనాలు 15 అక్టోబర్‌న దేశం మొత్తం నుంచి ఉపసంహరించుకున్నాయి; ఈ సీజన్ వర్షపాతం సాధారణం కంటే 12.6% తక్కువ. జూన్‌లో ఏర్పడి బలపడుతున్న ఎల్ నినో (పసిఫిక్ మహాసముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా ఉండటం) ఈ లోటుకు ప్రధాన కారణం. అదే రోజు ఈశాన్య రుతుపవనాలు తమిళనాడు, పుదుచ్చేరి, కారైకాల్, కోస్తా ఆంధ్ర, రాయలసీమ, దక్షిణ అంతర్గత కర్ణాటక, కేరళ & మాహే ప్రాంతాల్లో ప్రవేశించాయి.

వర్షపాత లోటు వల్ల జలాశయాల్లో నిల్వలు తగ్గి రబీ సాగు, తాగునీరు, విద్యుత్ ఉత్పత్తిపై ప్రభావం పడుతుంది — తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర వంటి రాష్ట్రాలు ఇప్పటికే కరువు చర్యలు చేపట్టాయి. అక్టోబర్–డిసెంబర్ ఈశాన్య రుతుపవనాలు తమిళనాడు, దక్షిణ కోస్తా ఆంధ్ర, రాయలసీమకు కీలకం; ఇదే కాలంలో బంగాళాఖాత తుఫానులు కూడా ఎక్కువ.

ఒక గ్రామానికి ఏటా సగటున 100 సెం.మీ. వర్షం పడితే, ఈ ఏడాది 12.6% లోటు అంటే సుమారు 87 సెం.మీ. మాత్రమే — ఆ తేడా చెరువులు, బావులు నిండకపోవడంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

15 అక్టోబర్ 2026: నైరుతి రుతుపవనాల పూర్తి ఉపసంహరణ; ఈశాన్య రుతుపవనాల ఆగమనం.

మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్ (1987, అమలు 1989) ఓజోన్ పొరను దెబ్బతీసే క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్ల (CFCs), హైడ్రోక్లోరోఫ్లోరోకార్బన్ల (HCFCs) వంటి వాయువులను దశలవారీగా తొలగించిన విజయవంతమైన ఒప్పందం; ప్రపంచంలోని అన్ని దేశాలూ దీన్ని ఆమోదించాయి. CFCలకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఫ్రిజ్‌లు, ఏసీల్లో వాడిన హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్లు (HFCs) ఓజోన్‌ను దెబ్బతీయవు కానీ కార్బన్ డయాక్సైడ్ కంటే వందల నుంచి వేల రెట్లు శక్తిమంతమైన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు.

అందుకే 15 అక్టోబర్ 2016న రువాండా రాజధాని కిగాలీలో జరిగిన మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్ పార్టీల 28వ సమావేశంలో HFCల ఉత్పత్తి, వినియోగాన్ని దశలవారీగా 80–85% తగ్గించే కిగాలీ సవరణను ఆమోదించారు; ఇది 1 జనవరి 2019 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. దీని ద్వారా 2100 నాటికి సుమారు 0.5°C వరకు భూతాపాన్ని నివారించవచ్చని అంచనా. UNEP ఓజోన్ సచివాలయం దీన్ని నిర్వహిస్తుంది; అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు బహుపాక్షిక నిధి (Multilateral Fund) సహాయం అందిస్తుంది. భారత్ 2021లో సవరణను ఆమోదించింది; 15 అక్టోబర్ 2026కి సవరణ పదేళ్లు పూర్తి చేసుకుంది.

వేడి పెరిగే కొద్దీ ఏసీల వాడకం పెరిగే భారత్ వంటి దేశాల్లో తక్కువ భూతాపన సామర్థ్యం (low-GWP) గల ప్రత్యామ్నాయ శీతలకారకాల వినియోగం భూతాపాన్ని, విద్యుత్ వినియోగాన్ని రెండింటినీ తగ్గిస్తుంది. 2019లో సమగ్ర 'ఇండియా కూలింగ్ యాక్షన్ ప్లాన్' రూపొందించిన తొలి దేశాల్లో భారత్ ఒకటి.

ఒక పాత ఏసీ నుంచి 1 కిలో HFC లీకైతే అది వేల కిలోల CO₂కు సమానమైన వేడిని వాతావరణంలో బంధిస్తుంది; కొత్త ఏసీల్లో తక్కువ GWP గల శీతలకారకం వాడితే ఆ ప్రభావం ఎన్నో రెట్లు తగ్గుతుంది.

15 అక్టోబర్ 2026: కిగాలీ సవరణకు పదేళ్లు.

సరస్ (SARAS — Sale of Articles of Rural Artisans Society) మేళాలు గ్రామీణ మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs) తయారుచేసిన హస్తకళలు, చేనేత, ఆహార ఉత్పత్తులను నేరుగా వినియోగదారులకు విక్రయించే వేదికలు. వీటిని దీనదయాళ్ అంత్యోదయ యోజన – జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ (DAY-NRLM) కింద కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహిస్తుంది. ఏడాదికి ₹1 లక్షకు పైగా ఆదాయం సాధించే SHG మహిళను 'లఖ్‌పతి దీదీ' అంటారు.

కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్ SERP సంయుక్తంగా విజయవాడ పున్నమి ఘాట్‌లో 13–31 అక్టోబర్ వరకు నిర్వహిస్తున్న జాతీయ సరస్ మేళాను రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము 15 అక్టోబర్ 2026న లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. గ్రామీణ మహిళలు సంపద సృష్టికర్తలుగా, అభివృద్ధికి చోదకులుగా ఎదుగుతున్నారని, లఖ్‌పతి దీదీలను 'క్రోర్‌పతి దీదీలు'గా మార్చడమే తదుపరి లక్ష్యమని, అభివృద్ధి ప్రతి గ్రామానికీ చేరితేనే 2047 నాటికి వికసిత భారత్ సాధ్యమని ఆమె అన్నారు. గవర్నర్ ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్, CM చంద్రబాబు నాయుడు, డిప్యూటీ CM పవన్ కళ్యాణ్, కేంద్ర మంత్రులు శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్, కె. రామ్మోహన్ నాయుడు, పెమ్మసాని చంద్రశేఖర్, కమలేశ్ పాశ్వాన్ పాల్గొన్నారు.

SHG మహిళలకు మధ్యవర్తులు లేకుండా దేశవ్యాప్త మార్కెట్ లభిస్తుంది; ప్రతి జిల్లాలో SHE మార్ట్‌లు వస్తే ఏడాది పొడవునా అమ్మకాలకు వేదిక ఏర్పడుతుంది. ఏపీ DWCRA (డ్వాక్రా) నమూనాను జాతీయ స్థాయిలో మార్కెటింగ్‌కు ఆదర్శంగా తీసుకుంటామని కేంద్రం చెప్పడం రాష్ట్రానికి గుర్తింపు.

ఏటికొప్పాక బొమ్మలు తయారుచేసే ఒక SHG సరస్ మేళాలో ఇతర రాష్ట్రాల వ్యాపారులతో పరిచయం పెంచుకుని, తర్వాత తమ జిల్లాలోని SHE మార్ట్ ద్వారా ఏడాది పొడవునా అమ్మకాలు కొనసాగిస్తే ఆదాయం స్థిరంగా పెరుగుతుంది.

15 అక్టోబర్ 2026: విజయవాడలో జాతీయ సరస్ మేళాను రాష్ట్రపతి ప్రారంభించారు.

ఎల్ నినో అంటే మధ్య, తూర్పు పసిఫిక్ మహాసముద్ర ఉపరితల జలాలు సాధారణం కంటే వేడెక్కడం; ఇది భారత్‌లో రుతుపవన వర్షాలను బలహీనపరుస్తుంది. 2026లో నైరుతి రుతుపవన వర్షపాతం సాధారణం కంటే 12.6% తక్కువ కావడంతో తెలంగాణలోని కృష్ణా, గోదావరి బేసిన్ జలాశయాల్లో నిల్వలు భారీగా పడిపోయాయి; ఎల్ నినోపై కార్యాచరణ ప్రణాళిక సిద్ధం చేయాలని సీఎం ఇప్పటికే అధికారులను ఆదేశించారు.

15 అక్టోబర్ 2026న మంత్రులతో సమీక్ష అనంతరం ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి ఈ ఎల్ నినో దశను 'అపూర్వమైనది'గా పేర్కొంటూ, ఈ సీజన్‌లో ఒక పంటను వాయిదా వేయాలని, ఎక్కువ నీరు అవసరమయ్యే వరి వేయవద్దని రైతులకు విజ్ఞప్తి చేశారు. కృష్ణా బేసిన్ జలాశయాల్లో గత ఏడాదితో పోలిస్తే 72%, గోదావరి బేసిన్‌లో 42% తక్కువ నీరు ఉందని; మొత్తం నిల్వ సుమారు 200 టీఎంసీలు మాత్రమేనని (ఈ సమయానికి సాధారణంగా 462 టీఎంసీలు) తెలిపారు. అక్టోబర్‌లో విద్యుత్ డిమాండ్ 20,000 MW దాటిందని (సాధారణంగా 15,000 MW), జూలై 2027 రుతుపవనాల వరకు నీరు, విద్యుత్ పొదుపు చేయాలని కోరారు. పంట వాయిదాతో ఉపాధి కోల్పోయే వ్యవసాయ కూలీలకు VB-G RAM G కింద సాగునీటి, నాలా పనులు కల్పిస్తామని చెప్పారు.

అందుబాటులో ఉన్న కొద్దిపాటి నీటిని తాగునీటికి, విద్యుత్‌కు ప్రాధాన్యంగా కాపాడుకోవచ్చు; నీరు లేక పంట ఎండిపోయి రైతులు నష్టపోయే ప్రమాదం తగ్గుతుంది. కరువు నిర్వహణ, పంటల వైవిధ్యం, ఎల్ నినో ప్రభావాలు రాష్ట్ర గ్రూప్స్ పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన అంశాలు.

ఒక రైతు యాసంగిలో వరి బదులు భూమిని ఖాళీగా ఉంచి లేదా తక్కువ నీటి పంట వేసి, ఆ కాలంలో ఉపాధి పనుల్లో కూలీ పొందితే — బోరు ఎండిపోయి పంట నష్టపోయే ప్రమాదం తప్పుతుంది.

15 అక్టోబర్ 2026: ఎల్ నినో దృష్ట్యా ఒక పంట వాయిదా వేయాలని TS సీఎం విజ్ఞప్తి (వార్తా నివేదికల ఆధారంగా — అధికారిక ప్రకటనతో సరిచూడాలి).