October 9, 2026 Current Affairs

భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS) 2023 పాత CrPC 1973 స్థానంలో 1 జూలై 2024 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. శాంతిభద్రతలకు ముప్పు ఉన్నప్పుడు అధికారులు నిషేధాజ్ఞలు విధించే అధికారం BNSS సెక్షన్ 163లో ఉంది; ఇది గతంలో CrPC సెక్షన్ 144కు సమానం.

'కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ' (CJP) ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (CEC) రాజీనామా కోరుతూ చేస్తున్న నిరసనల నేపథ్యంలో ఢిల్లీ పోలీస్ న్యూఢిల్లీ జిల్లాలో ఈ నిషేధాజ్ఞలు విధించింది. CEC పదవి రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ 324 కింద ఎన్నికల సంఘంలో భాగం.

ప్రజా సమావేశాలు, నిరసనలపై పరిమితులు పౌర హక్కులతో ముడిపడి ఉంటాయి. కొత్త క్రిమినల్ చట్టాల సెక్షన్ మార్పులు పరీక్షల్లో ప్రత్యక్షంగా వస్తాయి.

ఒక ప్రాంతంలో ఐదుగురికి మించి గుంపుగా చేరడాన్ని నిషేధిస్తూ ఆదేశం ఇస్తే, అది సెక్షన్ 163 కింద నిషేధాజ్ఞ అవుతుంది.

ఢిల్లీ పోలీస్ న్యూఢిల్లీ జిల్లాలో BNSS సెక్షన్ 163 కింద నిషేధాజ్ఞలు విధించింది. CEC రాజీనామా కోరుతూ CJP చేసే నిరసనల్లో విద్యార్థి సంఘం AISA కూడా పాల్గొంది.

శాటిలైట్ ఇంటర్నెట్ (SATCOM) సేవలకు కేంద్రం లైసెన్స్‌లు ఇస్తోంది. స్టార్‌లింక్, జియో శాట్‌కామ్, యూటెల్‌శాట్ వన్‌వెబ్‌లకు లైసెన్స్‌లున్నాయని నోట్స్ పేర్కొంటున్నాయి. కేంద్ర మంత్రి సింధియా ఎలాన్ మస్క్ చేసిన ఏకస్వామ్య (monopoly) ఆరోపణలను తిరస్కరించారు.

రెండో అంశం బాల్యవివాహాలు. బాల్యవివాహ నిరోధక చట్టం 2006 ప్రకారం వివాహ కనీస వయసు బాలికలకు 18, బాలురకు 21. తెలంగాణ ఈ దిశగా తీసుకున్న చర్యల గణాంకాలు, NFHS-6 డేటా నోట్స్‌లో ఉన్నాయి. NFHS సర్వేను IIPS (ముంబై) ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ తరఫున నిర్వహిస్తుంది.

శాటిలైట్ ఇంటర్నెట్ మారుమూల ప్రాంతాల కనెక్టివిటీని పెంచుతుంది. బాల్యవివాహాల తగ్గుదల గణాంకాలు మహిళా సాధికారత, సామాజిక సూచికల ప్రశ్నలకు కీలకం, ముఖ్యంగా తెలంగాణ పరీక్షలకు.

మెమరీ ట్రిక్: 23.3% (NFHS-5) → 20.1% (NFHS-6) — తగ్గుదల సుమారు 3.2 శాతం పాయింట్లు.

కేంద్ర మంత్రి సింధియా మస్క్ ఏకస్వామ్య ఆరోపణలను తిరస్కరించారు. తెలంగాణ 2025–26లో 1,245 బాల్యవివాహాలు ఆపగా, NFHS-6 ప్రకారం జాతీయంగా 18లోపు వివాహం 20.1%, తెలంగాణలో 17.9%.

జేవర్ విమానాశ్రయం ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ జిల్లాలో ఉన్న నోయిడా ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్ ప్రాజెక్టు. నివేదికల ప్రకారం UP కేబినెట్ దీని పేరును 'నరేంద్ర మోదీ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్'గా మార్చడానికి ఆమోదం ఇచ్చింది.

కోస్ట్ గార్డ్ FPV (ఫాస్ట్ పెట్రోల్ వెసెల్) ICGS అజిత్ ప్రవేశం కూడా నివేదికల్లో ఉంది. ICGS అంటే ఇండియన్ కోస్ట్ గార్డ్ షిప్; కోస్ట్ గార్డ్ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో కోస్ట్ గార్డ్ చట్టం 1978 కింద పనిచేస్తుంది. ఈ వార్త ఒకే వనరు ఆధారితం కాబట్టి ధృవీకరణ అవసరం.

విమానాశ్రయాల పేర్లు, నౌకాదళ/కోస్ట్ గార్డ్ నౌకల ప్రవేశం పరీక్షల్లో వచ్చే అవకాశం ఉంది. అయితే ఒకే వనరు వార్త కాబట్టి అధికారిక ప్రకటనతో సరిచూసుకోవాలి.

మెమరీ ట్రిక్: ICGS = Indian Coast Guard Ship; FPV = Fast Patrol Vessel — ఈ రెండు సంక్షిప్తాలు గుర్తుంచుకోండి.

నివేదికల ప్రకారం UP కేబినెట్ జేవర్ విమానాశ్రయం పేరును 'నరేంద్ర మోదీ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్'గా మార్చడానికి ఆమోదం ఇచ్చింది; కోస్ట్ గార్డ్ FPV ICGS అజిత్ ప్రవేశం కూడా నివేదించబడింది. ఈ వివరాలను అధికారికంగా సరిచూడాలి.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

యూనివర్సల్ పోస్టల్ యూనియన్ (UPU) 1874లో బెర్న్ ఒప్పందం ద్వారా స్థాపితమైంది; దాని ప్రధాన కార్యాలయం స్విట్జర్లాండ్‌లోని బెర్న్‌లో ఉంది. 1948 నుండి ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రత్యేక సంస్థగా ఉంది. UPU స్థాపన దినం 9 అక్టోబర్‌ను ప్రపంచ తపాలా దినంగా జరుపుకుంటారు.

UPUకి 192 సభ్య దేశాలున్నాయి. భారత్‌లో 9–15 అక్టోబర్ జాతీయ తపాలా వారం కాగా, 10 అక్టోబర్ జాతీయ తపాలా దినం.

అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు, వాటి సంస్థలు, ప్రధాన కార్యాలయాలు పరీక్షల్లో సాధారణ ప్రశ్నలు. భారత తపాలా శాఖ (కమ్యూనికేషన్స్ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో) పాత్రను అర్థం చేసుకోవడానికి కూడా ఉపయోగం.

మెమరీ ట్రిక్: 9న ప్రపంచ (World), 10న జాతీయ (National) — ఒక రోజు తేడాతో రెండూ వస్తాయి.

9 అక్టోబర్‌న ప్రపంచ తపాలా దినోత్సవం జరిగింది; UPUకి 192 సభ్య దేశాలున్నాయి. భారత్‌లో జాతీయ తపాలా వారం 9–15 అక్టోబర్, జాతీయ తపాలా దినం 10 అక్టోబర్.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ASW SWC (యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ వార్‌ఫేర్ షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్) అనేది తీర ప్రాంత లోతు తక్కువ నీళ్లలో జలాంతర్గాములను గుర్తించి నాశనం చేసే నౌకల శ్రేణి. INS మాంగ్రోల్ ఈ శ్రేణిలో మూడో స్వదేశీ నౌక; దీనిని కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ నిర్మించింది.

నౌకలో DRDO అభివృద్ధి చేసిన అభయ్ సోనార్ ఉంది. 12 అక్టోబర్ ముంబైలో దీని కమిషనింగ్ జరుగుతుంది. మరోవైపు ప్రాజెక్ట్ సీబర్డ్ అనేది కర్ణాటకలోని కార్వార్‌లో నిర్మిస్తున్న నావికా స్థావరం; దీని ఫేజ్ IIA లో INS కదంబ వద్ద నివాస సదుపాయాలను CDS ప్రారంభించారు.

స్వదేశీ నౌకా నిర్మాణం ('ఆత్మనిర్భర్ భారత్') రక్షణ రంగంలో ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. నౌకల పేర్లు, నిర్మాణ సంస్థలు, స్థావరాలు పరీక్షల్లో తరచుగా అడిగే అంశాలు.

సముద్రం లోతు తక్కువగా ఉండే తీర ప్రాంతంలో శత్రు సబ్‌మెరైన్ దాగి ఉంటే, SWC నౌకలు సోనార్‌తో దానిని గుర్తిస్తాయి.

INS మాంగ్రోల్ (మూడో స్వదేశీ ASW షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్, కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ నిర్మాణం) 12 అక్టోబర్ ముంబైలో కమిషన్ కానుంది. ప్రాజెక్ట్ సీబర్డ్ ఫేజ్ IIAలో కార్వార్ (INS కదంబ) నేవల్ బేస్ నివాస సదుపాయాలను CDS ప్రారంభించారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

నోబెల్ శాంతి బహుమతిని నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ ఎంపిక చేస్తుంది; ప్రకటన ఓస్లోలో జరుగుతుంది (మిగతా నోబెల్ బహుమతులు స్వీడన్‌లో). ప్రదానం ఆల్‌ఫ్రెడ్ నోబెల్ వర్ధంతి అయిన 10 డిసెంబర్‌న జరుగుతుంది.

2026 శాంతి బహుమతి 85 ఏళ్ల దక్షిణాఫ్రికా న్యాయవేత్త, భారత తమిళ మూలానికి చెందిన నవనీతం (నవి) పిళ్లైకి లభించింది. అంతర్జాతీయ న్యాయం, మానవ హక్కుల రంగాల్లో ఆమె సేవలు విస్తృతమైనవి.

అంతర్జాతీయ పురస్కారాల్లో గ్రహీత, దేశం, ఆమె పదవుల వివరాలు తరచుగా అడుగుతారు. భారత మూలానికి చెందిన వ్యక్తి కావడం వల్ల భారత పరీక్షల్లో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

మెమరీ ట్రిక్: పిళ్లై = P for Peace, 'ICTR → ICC → UN హక్కుల చీఫ్' అనే మూడు మెట్ల కెరీర్‌గా గుర్తుంచుకోండి.

ఓస్లోలో ప్రకటించిన 2026 నోబెల్ శాంతి బహుమతి 85 ఏళ్ల నవి పిళ్లైకి లభించింది. ప్రదానోత్సవం 10 డిసెంబర్‌న జరుగుతుంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):