October 5, 2026 Current Affairs

గణాంకాలు, కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) పరిధిలోని జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (NSO) దేశంలో సర్వేలు నిర్వహిస్తుంది. ప్రజలు ఎలా ప్రయాణిస్తారు, ఎంత ఖర్చు చేస్తారు అనే సమాచారం విధాన రూపకల్పనకు కీలకం.

జాతీయ గృహ ప్రయాణ సర్వే (NHTS) భారత్ తొలి ఆల్-ఇండియా ప్రయాణ సర్వే. ఇది జూలై 2025 నుండి జూన్ 2026 వరకు జరిగి ఇప్పుడు ఫలితాలు విడుదలయ్యాయి.

రవాణా ప్రణాళిక, ప్రజా రవాణా, రోడ్ల విధానాల రూపకల్పనకు ఈ డేటా ఉపయోగపడుతుంది. సర్వే సంఖ్యలు, నోడల్ సంస్థలు పరీక్షల్లో అడిగే అవకాశం ఉంది.

ఒక నగరంలో ఎక్కువమంది విద్యార్థులు నడుచుకుంటూ వెళ్తున్నారని సర్వే చెబితే, అధికారులు కాలిబాటలు, సురక్షిత క్రాసింగ్‌లపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టవచ్చు.

MoSPI (NSO) భారత్ తొలి ఆల్-ఇండియా ప్రయాణ సర్వే అయిన NHTSను విడుదల చేసింది. ఇది 4.92 లక్షల కుటుంబాలు, 20.34 లక్షల మందిని కవర్ చేసింది; 42.6% కార్మికులకు ద్విచక్ర వాహనం ప్రధాన పని రవాణా కాగా నెలవారీ ప్రయాణ ఖర్చు ₹785.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

బోగీబీల్ వంతెన అస్సాంలోని దిబ్రూగఢ్ వద్ద బ్రహ్మపుత్ర నదిపై ఉన్న రైలు-రోడ్డు వంతెన (2018లో ప్రారంభం). బ్రహ్మపుత్ర జాతీయ జలమార్గం-2 (NW-2)లో భాగం. అంతర్గత జలమార్గాల అభివృద్ధి సంస్థ (IWAI) జలమార్గాల అభివృద్ధిని చూస్తుంది; దీని కేంద్రం నోయిడా.

భారత్–బంగ్లాదేశ్ మధ్య అంతర్గత జల రవాణా, వాణిజ్య ప్రొటోకాల్ (PIWTT, 1972) కింద ఇరు దేశాల నౌకలు ఒకరి జలమార్గాలను వాడుకోవచ్చు. ఇప్పుడు బోగీబీల్ నుండి తొలి అంతర్జాతీయ సరుకు రవాణా జరిగింది.

రోడ్డు, రైలుకు చౌకైన, పర్యావరణ హిత ప్రత్యామ్నాయంగా జలమార్గాలు ఈశాన్య భారత అనుసంధానాన్ని పెంచుతాయి. జలమార్గ రవాణా, ప్రొటోకాల్ పేర్లు పరీక్షలకు ఉపయోగపడతాయి.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: నామ్‌రూప్ (మిథనాల్ తయారీ) → బోగీబీల్ (నౌక ఎక్కింపు) → ధుబ్రి → ఢాకా; ఇదే మార్గ క్రమం.

DLB పట్కాయ్ నౌక 540 టన్నుల మిథనాల్‌తో బోగీబీల్ నుండి బంగ్లాదేశ్ (ఢాకా)కు బయలుదేరింది; ఇది బోగీబీల్ నుండి తొలి అంతర్జాతీయ రవాణా. సరుకు అస్సాం పెట్రో-కెమికల్స్ (నామ్‌రూప్)ది కాగా IWAI సమన్వయం చేసింది; మార్గం సుమారు 1,300 కి.మీ.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

స్విట్జర్లాండ్ యూరోపియన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ అసోసియేషన్ (EFTA)లో సభ్యదేశం; EFTAలో ఐస్‌లాండ్, లీచ్టెన్‌స్టైన్, నార్వే, స్విట్జర్లాండ్ ఉన్నాయి. భారత్–EFTA వాణిజ్య, ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం (TEPA) మార్చి 2024లో సంతకమైంది; 15 ఏళ్లలో $100 బిలియన్ పెట్టుబడి, పది లక్షల ఉద్యోగాల లక్ష్యం ఉంది.

TEPA మొదటి వార్షికోత్సవ సమయంలో స్విస్ అధ్యక్షుడు గై పార్మెలిన్ భారత్‌కు రాష్ట్ర పర్యటన చేశారు. ఈ సందర్భంగా ఐదు ఒప్పందాలు కుదిరాయి.

నైపుణ్య కార్మికులు, విద్యార్థులు, యువ నిపుణులకు స్విట్జర్లాండ్‌లో అవకాశాలు పెరుగుతాయి. స్విస్ పెట్టుబడులు భారత తయారీ, ఫార్మా, యంత్ర రంగాలకు ఊతమిస్తాయి.

ఒక భారతీయ ఇంజనీర్‌కు 5 ఏళ్ల బహుళ ప్రవేశ వీసా ఉంటే, అతను ప్రతిసారి కొత్త వీసా లేకుండా స్విట్జర్లాండ్ వెళ్లి రావచ్చు.

స్విస్ అధ్యక్షుడు గై పార్మెలిన్ రాష్ట్ర పర్యటన సందర్భంగా ఐదు ఒప్పందాలు కుదిరాయి; ఇది India–EFTA TEPA మొదటి వార్షికోత్సవంతో సమానంగా వచ్చింది. 5 అక్టోబర్ 2026 నాటి నోట్ ప్రకారం FY25లో ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం సుమారు $19.55 బిలియన్, స్విస్ FDI $10.87 బిలియన్.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ద్రవ్య విధాన కమిటీ (MPC) భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ వడ్డీ రేట్లను నిర్ణయించే సంస్థ. ఇది RBI చట్టం 1934కు 2016లో చేసిన సవరణ ద్వారా ఏర్పడింది. ఇందులో ఆరుగురు సభ్యులు: ముగ్గురు RBI నుండి (గవర్నర్ అధ్యక్షుడు), ముగ్గురు కేంద్రం నియమించిన బాహ్య సభ్యులు.

లక్ష్యం ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యంగా 4% (±2%) ఉంచే సౌకర్యవంత ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్య విధానం. కమిటీ ఏడాదిలో కనీసం నాలుగుసార్లు సమావేశమవుతుంది; నిర్ణయం మెజారిటీతో జరుగుతుంది, సమాన ఓట్లు వస్తే గవర్నర్‌కు నిర్ణయాత్మక ఓటు ఉంటుంది.

MPC నిర్ణయాలు రుణాల వడ్డీ రేట్లు, EMIలు, పొదుపు రాబడిపై ప్రభావం చూపుతాయి. ద్రవ్య విధానం ఆర్థిక వ్యవస్థ పాఠ్యాంశంలో తప్పనిసరి అంశం.

ఆరుగురు సభ్యుల్లో ముగ్గురు ఒక రేటుకు, ముగ్గురు మరో రేటుకు ఓటు వేస్తే గవర్నర్ తన నిర్ణయాత్మక ఓటుతో ఫలితం తేలుస్తారు.

RBI ద్రవ్య విధాన కమిటీ సమావేశం గవర్నర్ సంజయ్ మల్హోత్రా అధ్యక్షతన 5 అక్టోబర్ 2026న ప్రారంభమైంది (5–7 అక్టోబర్). నిర్ణయాన్ని 7 అక్టోబర్‌న ప్రకటించారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ద్వైపాక్షిక సైనిక విన్యాసాలు మిత్ర దేశాల సైన్యాల మధ్య పరస్పర సమన్వయం, వ్యూహాలు, సాంకేతికతను పంచుకోవడానికి నిర్వహిస్తారు. భారత్–UAE మధ్య ఇప్పటికే ఎడారి విన్యాసం డెజర్ట్ సైక్లోన్ జరుగుతోంది.

మౌంటెన్ గార్డియన్ 2026 రెండు దేశాల మధ్య తొలి ఆర్మీ-ఆర్మీ విన్యాసం. ఇది ఉత్తరాఖండ్‌లోని చౌబటియాలో 5 నుండి 18 అక్టోబర్ వరకు జరుగుతుంది; ఎత్తైన పర్వత ప్రాంత యుద్ధం దీని ప్రధాన అంశం.

పర్వత యుద్ధ నైపుణ్యాల్లో పరస్పర అనుభవం పంచుకోవడం ద్వారా భారత్–UAE రక్షణ సంబంధాలు బలపడతాయి. విన్యాసాల పేర్లు, ప్రదేశాలు, దేశాలు పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: మౌంటెన్ గార్డియన్ = పర్వతాలు (ఉత్తరాఖండ్), డెజర్ట్ సైక్లోన్ = ఎడారి; ఒకటి కొండల కోసం, మరొకటి ఎడారి కోసం.

భారత్–UAE మౌంటెన్ గార్డియన్ 2026 విన్యాసం ఉత్తరాఖండ్‌లోని చౌబటియాలో 5 అక్టోబర్ 2026న ప్రారంభమైంది (5–18 అక్టోబర్). ఎత్తైన పర్వత యుద్ధం, డ్రోన్ నిఘా అంశాలుగా ఉన్న ఇది ఇరు దేశాల తొలి ఆర్మీ-ఆర్మీ విన్యాసం.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

జాయింట్ క్రెడిటింగ్ మెకానిజం (JCM) అనేది జపాన్ ద్వైపాక్షికంగా భాగస్వామ్య దేశాలతో అమలు చేసే కార్బన్ క్రెడిట్ వ్యవస్థ. జపాన్ ఆర్థిక, సాంకేతిక సహాయంతో భాగస్వామ్య దేశంలో ఉద్గారాలు తగ్గిస్తే ఆ తగ్గింపును రెండు దేశాలు పంచుకుంటాయి.

పారిస్ ఒప్పందం (2015) ఆర్టికల్ 6.2 దేశాల మధ్య సహకార విధానాలను అనుమతిస్తుంది; ఇందులో బదిలీ అయ్యే ఉద్గార తగ్గింపులను ITMOలు (Internationally Transferred Mitigation Outcomes) అంటారు. భారత్–జపాన్ మధ్య 7 ఆగస్టు 2025న సహకార మెమోరాండం కుదిరింది.

భారత్‌కు గ్రీన్ టెక్నాలజీ, పెట్టుబడులు లభించి నికర-సున్నా లక్ష్యాలకు సహాయపడతాయి. కార్బన్ మార్కెట్, పారిస్ ఒప్పంద నిబంధనలు వాతావరణ కరెంట్ అఫైర్స్‌లో ముఖ్యమైనవి.

జపాన్ కంపెనీ భారత్‌లోని ఒక ఫ్యాక్టరీలో ఇంధన-సామర్థ్య యంత్రాలకు పెట్టుబడి పెడితే తగ్గిన కార్బన్ ఉద్గారాలను రెండు దేశాలు క్రెడిట్‌గా పంచుకుంటాయి.

భారత్–జపాన్ JCM ప్రాజెక్టులు అమలు దశకు చేరాయి; ఇందుకోసం ఆపరేషనల్ మాన్యువల్ రూపొందింది. ఇది పారిస్ ఒప్పందం ఆర్టికల్ 6.2 కింద ITMOలకు సంబంధించినది; మెమోరాండం ఆఫ్ కోఆపరేషన్ 7 ఆగస్టు 2025న కుదిరింది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

నోబెల్ బహుమతులను స్వీడన్‌కు చెందిన ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ వీలునామా ప్రకారం 1901 నుండి ఇస్తున్నారు. వైద్యశాస్త్ర (ఫిజియాలజీ/మెడిసిన్) బహుమతిని స్టాక్‌హోమ్‌లోని కరోలిన్స్కా ఇన్స్టిట్యూట్ నోబెల్ అసెంబ్లీ ప్రకటిస్తుంది.

2026 వైద్యశాస్త్ర నోబెల్ ఆప్టోజెనెటిక్స్ రంగానికి వచ్చింది. ఇందులో కాంతికి స్పందించే ప్రోటీన్ల (ఛానెల్‌రోడాప్సిన్లు) ద్వారా నాడీకణాలను కాంతితో ఆన్/ఆఫ్ చేస్తారు. కార్ల్ డైసెరోత్, పీటర్ హెగెమాన్, జార్జ్ నాగెల్‌లకు కాంతి-ఆధారిత అయాన్ ఛానెళ్ల ఆవిష్కరణలకు ఈ బహుమతి లభించింది.

మెదడు, నాడీ వ్యవస్థ పనితీరును ఖచ్చితంగా అధ్యయనం చేయడానికి ఈ సాంకేతికత పరిశోధకులకు సహాయపడుతుంది. నోబెల్ విజేతలు, రంగాలు పోటీ పరీక్షల కరెంట్ అఫైర్స్‌లో ప్రతి ఏటా అడుగుతారు.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: ఛానెల్‌రోడాప్సిన్ అంటే కాంతితో తెరుచుకునే కణ ద్వారం; స్విచ్ వేసినట్లు కాంతి వేస్తే నాడీకణం స్పందిస్తుంది.

2026 నోబెల్ వైద్యశాస్త్ర బహుమతి కార్ల్ డైసెరోత్, పీటర్ హెగెమాన్, జార్జ్ నాగెల్‌లకు కాంతి-ఆధారిత అయాన్ ఛానెళ్ల ఆవిష్కరణలకు లభించింది. హెగెమాన్, నాగెల్ శైవలాల్లో ఛానెల్‌రోడాప్సిన్లను కనుగొనగా, డైసెరోత్ 2005లో కాంతితో నాడీకణాలను మిల్లీసెకన్లలో ఆన్ చేయవచ్చని చూపారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):