September 30, 2026 Current Affairs

ITMS (Intelligent Traffic Management System) అంటే కెమెరాలు, సెన్సార్లు, సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి ట్రాఫిక్‌ను రియల్ టైమ్‌లో నియంత్రించే వ్యవస్థ. కూడళ్లలో వాహనాల రద్దీని బట్టి సిగ్నల్ సమయాన్ని మార్చే ATCS (Adaptive Traffic Control System) దీనిలో ముఖ్య భాగం.

ఢిల్లీలో రద్దీ, ప్రమాదాలు, అంబులెన్స్ ఆలస్యం వంటి సమస్యల పరిష్కారానికి ఈ ప్రాజెక్టు ఉద్దేశించారు. ఆర్థిక వ్యవహారాల కేబినెట్ కమిటీ (CCEA) ₹1,789.52 కోట్లు ఆమోదించింది. అమలు బాధ్యత హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) పరిధిలోని ఢిల్లీ పోలీస్‌ది.

ప్రయాణ సమయం, ఇంధన వృథా, కాలుష్యం తగ్గే అవకాశం ఉంది. ఉల్లంఘనల ఆటోమేటెడ్ గుర్తింపుతో రహదారి భద్రత పెరుగుతుంది. అంబులెన్స్‌లకు ప్రాధాన్యత లభిస్తుంది.

ఒక కూడలిలో ఒక వైపు వాహనాలు ఎక్కువ ఉంటే ATCS ఆ వైపు గ్రీన్ సిగ్నల్ సమయాన్ని పెంచుతుంది; అంబులెన్స్ వస్తే దారి పొడవునా సిగ్నళ్లు ఆకుపచ్చగా మారతాయి.

CCEA ఢిల్లీ ITMS ప్రాజెక్టుకు ₹1,789.52 కోట్లు ఆమోదించింది. 42 ప్రధాన కారిడార్లు, 1,092 ATCS కూడళ్లు, 1,029 ఆటోమేటెడ్ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ ప్రదేశాలు దీని పరిధిలో ఉన్నాయి.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ఫ్లైదుబాయ్ దుబాయ్ కేంద్రంగా పనిచేసే విమానయాన సంస్థ. దాని FZ1073 విమానం దుబాయ్ నుండి టెల్ అవీవ్ వెళ్తుండగా కాక్‌పిట్‌లో దాడి జరిగి కెప్టెన్ గాయపడ్డారు.

అయినప్పటికీ కెప్టెన్ స్మిత్ మచ్ఛార్ సహకారంతో విమానం సౌదీ అరేబియాలోని తబూక్‌లో సురక్షితంగా దిగింది; విమానంలో సుమారు 180 మంది ప్రయాణికులు ఉన్నారు. ఆయన ధైర్యాన్ని దేశ నాయకులు ప్రశంసించారు.

విమాన భద్రత, సంక్షోభ సమయంలో పైలట్ల పాత్ర ప్రాధాన్యం తెలుస్తుంది. పౌర వీరత్వ పురస్కారాల వంటి అంశాలు పరీక్షల్లో వ్యక్తులు-పురస్కారాల విభాగంలో రావచ్చు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: FZ1073 – దుబాయ్ నుండి టెల్ అవీవ్ → తబూక్ (సౌదీ)లో అత్యవసర ల్యాండింగ్; కెప్టెన్ స్మిత్ మచ్ఛార్ = పౌర వీరత్వ పురస్కారం.

కాక్‌పిట్‌లో దాడికి గురై గాయపడినా కెప్టెన్ స్మిత్ మచ్ఛార్ సహకారంతో FZ1073 తబూక్‌లో సురక్షితంగా దిగింది. ప్రధాని మోదీ ఆయనను 'హీరో' అన్నారు; 8 అక్టోబర్‌న ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు హెర్జోగ్ పౌర వీరత్వ పురస్కారం ప్రకటించారు.

గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ (GEC) అనేది సౌర, పవన వంటి పునరుత్పాదక విద్యుత్తును ఉత్పత్తి ప్రాంతాల నుండి వినియోగ కేంద్రాలకు తరలించడానికి అవసరమైన ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్లు, సబ్‌స్టేషన్లను నిర్మించే కార్యక్రమం. పునరుత్పాదక ప్రాజెక్టులు ఎక్కువగా రాజస్థాన్, గుజరాత్, తమిళనాడు వంటి కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ఉంటాయి; కానీ డిమాండ్ దేశమంతా ఉంటుంది. అందుకే రాష్ట్రాల మధ్య బలమైన గ్రిడ్ అవసరం.

ఫేజ్-III లో రాష్ట్రాంతర్గత (intra-state) ట్రాన్స్‌మిషన్‌తో పాటు బ్యాటరీ ఎనర్జీ స్టోరేజ్ (BESS) ను కూడా చేర్చారు. సూర్యుడు లేనప్పుడు లేదా గాలి లేనప్పుడు కూడా విద్యుత్తు అందించడానికి నిల్వ వ్యవస్థలు ఉపయోగపడతాయి. కేంద్ర కేబినెట్ దీనికి మొత్తం ₹1,86,405 కోట్ల వ్యయంతో ఆమోదం తెలిపింది.

పునరుత్పాదక విద్యుత్తు వృథా కాకుండా గ్రిడ్‌లోకి చేరుతుంది, గ్రిడ్ స్థిరత్వం పెరుగుతుంది. భారత్ శిలాజేతర సామర్థ్య లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి ఇది కీలకం. పర్యావరణం, ఇంధన విభాగాల పరీక్ష ప్రశ్నలకు ముఖ్యమైన అంశం.

ఎడారి ప్రాంతంలో సౌర విద్యుత్తు ఎక్కువగా ఉత్పత్తి అయినా, అక్కడి నుండి నగరాలకు తీసుకెళ్లే లైన్లు లేకపోతే అది వృథా అవుతుంది; కొత్త లైన్లు, బ్యాటరీలు ఈ సమస్యను తీరుస్తాయి.

30 సెప్టెంబర్ 2026న కేంద్ర కేబినెట్ గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ ఫేజ్-IIIకి ఆమోదం తెలిపింది. మొత్తం వ్యయం ₹1,86,405 కోట్లు కాగా, ట్రాన్స్‌మిషన్‌కు ₹1.36 లక్షల కోట్లు, నిల్వకు ₹50,000 కోట్లు; కేంద్ర సహాయం ₹54,082 కోట్లు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

CAFE అంటే Corporate Average Fuel Efficiency (కార్పొరేట్ సగటు ఇంధన సామర్థ్యం). ఒక తయారీదారు అమ్మిన అన్ని ప్రయాణికుల కార్ల సగటు ఇంధన వినియోగం ఒక నిర్దేశిత పరిమితి దాటకూడదనే నియమం ఇది. ఇది ఇంధన పరిరక్షణ చట్టం, 2001 (Energy Conservation Act) కింద వస్తుంది; అమలులో బ్యూరో ఆఫ్ ఎనర్జీ ఎఫిషియెన్సీ (BEE) పాత్ర ఉంటుంది.

ప్రతి వాహనానికి కాకుండా, కంపెనీ మొత్తం అమ్మకాల 'ఫ్లీట్' సగటుపై పరిమితి ఉంటుంది. అందువల్ల తయారీదారులు ఎక్కువ సామర్థ్యం ఉన్న, హైబ్రిడ్, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలను కలిపి లక్ష్యాన్ని చేరుకోవచ్చు. విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ కొత్త నియమాలను నోటిఫై చేసింది.

ఇంధన దిగుమతి భారం, కార్బన్ ఉద్గారాలు తగ్గుతాయి. వినియోగదారులకు తక్కువ ఇంధన ఖర్చుతో నడిచే కార్లు లభిస్తాయి. ఆటో రంగ తయారీదారులు సాంకేతికతను మెరుగుపరచుకోవాల్సి ఉంటుంది.

ఒక కంపెనీ పెద్ద, ఎక్కువ ఇంధనం తాగే కార్లు అమ్మినా, అదే సమయంలో హైబ్రిడ్/EV కూడా అమ్మితే మొత్తం సగటు పరిమితి లోపల ఉండవచ్చు.

కొత్త CAFE నియమాలను విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ నోటిఫై చేసింది; అవి 1 ఏప్రిల్ 2027 నుండి 31 మార్చి 2032 వరకు వర్తిస్తాయి. ఫ్లీట్ సామర్థ్యంలో 16%కు పైగా మెరుగుదల లక్ష్యం కాగా, పరిమితి 3.996 నుండి 3.3273 లీ/100 కి.మీ.కు తగ్గింది.

AIME అంటే ASEAN–India Maritime Exercise. ఇది భారత నౌకాదళం, ఆగ్నేయాసియా దేశాల సంఘం ASEAN సభ్య దేశాల నౌకాదళాల మధ్య జరిగే సంయుక్త విన్యాసం. ASEAN 1967లో ఏర్పడింది, ప్రధాన కార్యాలయం జకార్తాలో ఉంది.

ఈ విన్యాసం రెండో ఎడిషన్ ఫిలిప్పీన్స్‌లోని సుబిక్ బేలో ప్రారంభమైంది; మొదటి ఎడిషన్ 2023లో సింగపూర్‌లో జరిగింది. ఇది భారత 'MAHASAGAR' దృక్పథంతో అనుసంధానమై ఉంది.

హిందూ మహాసముద్ర–పసిఫిక్ ప్రాంతంలో సముద్ర భద్రతా సహకారం, పరస్పర కార్యాచరణ సామర్థ్యం పెరుగుతాయి. భారత 'ఆక్ట్ ఈస్ట్' విధాన అంశాలకు సంబంధించిన పరీక్ష ప్రశ్నలకు ఉపయోగకరం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: మొదటి AIME = 2023 సింగపూర్; రెండో AIME = 2026 సుబిక్ బే (ఫిలిప్పీన్స్).

ASEAN–India సముద్ర విన్యాసం (AIME-2026) రెండో ఎడిషన్ ఫిలిప్పీన్స్‌లోని సుబిక్ బేలో ప్రారంభమైంది. భారత్ నుండి INS సహ్యాద్రి, INS కులిష్ నౌకలు పాల్గొన్నాయి.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

జాతీయ తీర మిషన్ (National Coastal Mission) తీర ప్రాంతాల పర్యావరణ పరిరక్షణ, తీర ప్రజల జీవనోపాధి, సుస్థిర అభివృద్ధిని లక్ష్యంగా చేసుకున్న కేంద్ర పథకం. భారత్‌కు సుమారు 7,500 కి.మీ. తీరరేఖ ఉంది; కోతకు గురికావడం, సముద్ర మట్టం పెరగడం, కాలుష్యం వంటి ముప్పులు ఉన్నాయి.

మిషన్ 2.0 కింద పర్యావరణ మంత్రి మార్గదర్శకాలు విడుదల చేశారు. ఇది కేంద్ర రంగ పథకం అంటే పూర్తి నిధులు కేంద్రమే ఇస్తుంది. తీరం వెంబడి భూమి, సముద్ర వినియోగాన్ని శాస్త్రీయంగా ప్రణాళిక చేసే మెరైన్ స్పేషియల్ ప్లాన్లు దీనిలో ముఖ్యం.

తీర రాష్ట్రాల్లో మత్స్యకారులు, తీర సమాజాలు, పర్యావరణ వ్యవస్థలకు రక్షణ లభిస్తుంది. వాతావరణ మార్పు ప్రభావాలను ఎదుర్కొనే సన్నద్ధత పెరుగుతుంది. తీర, పర్యావరణ అంశాలపై ప్రశ్నలకు ఉపయోగకరం.

ఒక తీర ప్రాంతంలో పోర్టు, చేపల వేట, పర్యాటకం ఎక్కడ ఉండాలో మ్యాప్ రూపంలో ముందే నిర్ణయిస్తే ఘర్షణలు, పర్యావరణ నష్టం తగ్గుతాయి; అదే మెరైన్ స్పేషియల్ ప్లానింగ్.

జాతీయ తీర మిషన్ 2.0 మార్గదర్శకాలను పర్యావరణ మంత్రి విడుదల చేశారు. ₹767 కోట్ల ఈ కేంద్ర రంగ పథకం 2025-26 నుండి 2030-31 వరకు 9 తీర రాష్ట్రాలు, 4 UTలలో అమలవుతుంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ఆసియా క్రీడలను ఒలింపిక్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఆసియా (OCA) నిర్వహిస్తుంది; మొదటి ఆసియా క్రీడలు 1951లో న్యూఢిల్లీలో జరిగాయి. ప్రతి నాలుగేళ్లకు ఒకసారి ఈ పోటీలు జరుగుతాయి.

ఈసారి జపాన్‌లోని ఐచి-నగోయాలో జరుగుతున్న క్రీడల్లో భారత్ షూటింగ్, ఆర్చరీలో స్వర్ణాలు గెలిచింది. ట్రాప్ అనేది క్లే పిజియన్ షూటింగ్ విభాగం; కాంపౌండ్ ఆర్చరీలో పుల్లీలతో కూడిన విల్లు ఉపయోగిస్తారు.

భారత క్రీడాకారుల విజయాలు పతకాల పట్టికలో దేశ స్థానాన్ని బలపరుస్తాయి. క్రీడా పరీక్ష విభాగంలో విజేతల పేర్లు, విభాగాలు తరచుగా అడుగుతారు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: ట్రాప్ = ధండా + చెనై (మిక్స్‌డ్ జోడీ); కాంపౌండ్ మహిళల టీమ్ = చైనాపై 238–234.

ఐచి-నగోయా ఆసియా క్రీడల్లో భారత్ ట్రాప్ మిక్స్‌డ్ టీమ్ (నీరూ ధండా + కైనన్ చెనై)లో స్వర్ణం, కాంపౌండ్ మహిళల టీమ్ ఆర్చరీలో చైనాపై 238–234తో స్వర్ణం గెలిచింది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):