September 29, 2026 Current Affairs

గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII) ప్రపంచ మేధో సంపత్తి సంస్థ (WIPO) ప్రచురించే వార్షిక ర్యాంకింగ్. WIPO ఐరాస ప్రత్యేక సంస్థ; ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవా. ఆర్థిక వ్యవస్థల ఆవిష్కరణ సామర్థ్యాన్ని ఇన్‌పుట్స్ (పరిశోధన, మానవ మూలధనం, మౌలిక సదుపాయాలు), అవుట్‌పుట్స్ (జ్ఞానం, సృజనాత్మక ఫలితాలు)గా కొలుస్తారు.

WIPO 29 సెప్టెంబర్ 2026న GII విడుదల చేసింది; 139 ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో భారత్ 38వ స్థానం (స్కోరు 40.1) పొందింది.

భారత ఆవిష్కరణ వ్యవస్థ, స్టార్టప్ రంగం బలాన్ని చూపుతుంది; విధాన రూపకల్పనకు మార్గదర్శకం. ర్యాంకింగ్ సూచీలు–ప్రచురణ సంస్థ జతపరచడం పరీక్షల్లో వస్తుంది.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: ఇన్‌పుట్స్ 49 < అవుట్‌పుట్స్ 25 (ర్యాంకు తక్కువ సంఖ్య = మెరుగు) – అంటే పెట్టిన వనరులకంటే ఫలితాలు మెరుగు, అందుకే ‘ఓవర్‌పెర్ఫార్మర్’.

WIPO 29 సెప్టెంబర్ 2026న GII విడుదల చేసింది; భారత్ 139 ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో 38వ స్థానం, స్కోరు 40.1. ICT సేవల ఎగుమతుల్లో 1వ స్థానం.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

భారత పోలీసింగ్ స్థితి నివేదిక (SPIR) లోక్‌నీతి-CSDS, కామన్ కాజ్ కలిసి విడుదల చేసే సర్వే ఆధారిత నివేదిక. ఇది పోలీసింగ్‌పై ప్రజల అనుభవాలు, అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తుంది.

నివేదిక 16 రాష్ట్రాల్లో 8,306 మందిపై జరిగింది. సైబర్ నేరాలు పెరుగుతున్నా బాధితుల్లో సగం కంటే తక్కువ మందే ఫిర్యాదు చేస్తున్నారని, కొందరు లంచం ఇచ్చారని వెల్లడించింది.

పోలీసు సంస్కరణలు, సైబర్ భద్రత విధానాలకు ఆధారం. NCRB గణాంకాలు, ఆటోమేటిక్ జీరో-FIR వంటి సూచనలు సామాజిక పాలనా ప్రశ్నలకు ఉపయోగపడతాయి.

ఆన్‌లైన్ మోసానికి గురైన వ్యక్తి పోర్టల్‌లో ఫిర్యాదు చేస్తే, ఆటోమేటిక్ జీరో-FIR నమోదై స్టేషన్ చుట్టూ తిరగకుండానే కేసు మొదలవుతుంది.

లోక్‌నీతి-CSDS, కామన్ కాజ్ విడుదల చేసిన SPIR 2026 (16 రాష్ట్రాలు, 8,306 మంది) ప్రకారం సైబర్ క్రైమ్ కేసులు 2023లో 86,420 నుంచి 2024లో 1,01,928కి (+17.9%) పెరిగాయి. బాధితుల్లో 49% మాత్రమే ఫిర్యాదు చేశారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

పారాక్వాట్ డైక్లోరైడ్ విస్తృతంగా వాడే కలుపుమందు (herbicide). ఇది అత్యంత విషపూరితం; ఇది శరీరంలోకి వెళ్తే ఊపిరితిత్తులు, మూత్రపిండాలకు తీవ్ర నష్టం చేస్తుంది, దీనికి విరుగుడు లేదు.

భారత్‌లో పురుగుమందుల నియంత్రణ కీటక నాశనులు చట్టం, 1968 (Insecticides Act) కింద జరుగుతుంది; సెక్షన్ 9 రిజిస్ట్రేషన్‌కు సంబంధించినది. వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ ఇప్పుడు పారాక్వాట్‌ను నిషేధించింది.

రైతులు, వ్యవసాయ కార్మికులు ప్రమాదవశాత్తు లేదా ఆత్మహత్యాయత్నంలో విష ప్రభావానికి గురికావడం తగ్గే అవకాశం ఉంది. వ్యవసాయ రసాయనాల నియంత్రణ చట్టాలపై ప్రశ్నలకు ఉపయోగపడుతుంది.

రైతు పొరపాటున పారాక్వాట్ తాగితే చికిత్సకు విరుగుడు లేదు కాబట్టి ప్రాణాపాయం ఎక్కువ – అందుకే నిషేధం.

వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ అత్యంత విషపూరిత కలుపుమందు పారాక్వాట్ డైక్లోరైడ్‌ను నిషేధించింది. ఇది కీటక నాశనులు చట్టం 1968 ఆధారంగా తీసుకున్న చర్య.

సాయుధ దళాల (ప్రత్యేక అధికారాలు) చట్టం (AFSPA), 1958 ‘ఆటంకిత ప్రాంతాల్లో’ (disturbed areas) శాంతిభద్రతల కోసం సాయుధ దళాలకు ప్రత్యేక అధికారాలు ఇస్తుంది. దీనికి పార్లమెంట్ 11 సెప్టెంబర్ 1958న ఆమోదం తెలిపింది.

1 అక్టోబర్ 2026 నుంచి 6 నెలల పాటు మణిపూర్, నాగాలాండ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని నిర్దేశిత ప్రాంతాల్లో AFSPAను పొడిగించారు.

ఈశాన్య భారత భద్రత, మానవ హక్కుల చర్చలో ఇది కీలకాంశం. చట్ట సెక్షన్లు, సంవత్సరాలు పరీక్షల్లో అడుగుతారు.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: AFSPA = 1958 (సెప్టెంబర్ 11) – సెక్షన్ 6 = ప్రాసిక్యూషన్‌కు కేంద్ర అనుమతి.

1 అక్టోబర్ 2026 నుంచి 6 నెలల పాటు మణిపూర్, నాగాలాండ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని నిర్దేశిత ప్రాంతాల్లో AFSPA పొడిగించారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

UIDAI (Unique Identification Authority of India) ఆధార్ చట్టం, 2016 కింద ఏర్పడిన చట్టబద్ధ సంస్థ; 12 అంకెల ఆధార్ సంఖ్యను జారీ చేస్తుంది. ఇది ఎలక్ట్రానిక్స్, ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) పరిధిలో ఉంది.

కోల్‌కతాలో జరిగిన ‘ఆధార్ సంవాద్’లో UIDAI ఐదు కొత్త కార్యక్రమాలు ప్రకటించింది. ఇవి గుర్తింపు ధృవీకరణను సులభం, సమ్మిళితం చేస్తాయి.

రేషన్ వంటి సేవల్లో ముఖ ధృవీకరణ వల్ల వేలిముద్రలు సరిపోని వృద్ధులకు సౌలభ్యం. భాషా మద్దతు పెరగడం వల్ల మరింత మందికి సేవలు చేరతాయి.

వేలిముద్రలు అరిగిపోయిన వృద్ధుడు రేషన్ దుకాణంలో తన ముఖాన్ని స్కాన్ చేసి సరుకులు పొందవచ్చు.

కోల్‌కతాలోని ‘ఆధార్ సంవాద్’లో UIDAI ఐదు కొత్త కార్యక్రమాలు ప్రకటించింది: ePDSకి ఫేస్ అథెంటికేషన్, SWIK పోర్టల్ 2.0, Sub-AUA/Sub-KUA (LITE) చట్రం, BHASHINI భాషలు 13 నుంచి 23కు పెంపు.

విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ నివేదికల ప్రకారం ప్రపంచం ‘4F’ సంక్షోభం – Food (ఆహారం), Fuel (ఇంధనం), Fertiliser (ఎరువులు), Finance (ఆర్థికం) – ఎదుర్కొంటోందని హెచ్చరించారు. (ఈ అంశం ఒకే వనరు ఆధారితం; ఇతర వనరులతో సరిచూడాలి.)

భారత్ 2026లో BRICS అధ్యక్ష బాధ్యతలో ఉంది; 18వ సదస్సు న్యూఢిల్లీలో 12–13 సెప్టెంబర్‌న జరిగింది.

ప్రపంచ ఆర్థిక సవాళ్లపై భారత్ వైఖరిని, గ్లోబల్ సౌత్ గొంతును తెలియజేస్తుంది. BRICS, అంతర్జాతీయ ఆర్థిక అంశాల ప్రశ్నలకు ఉపయోగపడుతుంది.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: 4F = Food, Fuel, Fertiliser, Finance.

నివేదికల ప్రకారం జైశంకర్ Food, Fuel, Fertiliser, Finance సంక్షోభం గురించి హెచ్చరించారు. భారత్ 2026 BRICS అధ్యక్షతలో ఉంది; బ్రెంట్ ముడి చమురు $107 దాటినట్లు పేర్కొన్నారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

ఇవి భారత వాయుసేన, సైన్యం పాల్గొనే ద్వైపాక్షిక విన్యాసాలు. నివేదికల ప్రకారం వీర్ గార్డియన్ భారత్–జపాన్ వాయుసేనల మధ్య, యుధ్ అభ్యాస్ భారత్–అమెరికా మధ్య జరుగుతున్నాయి. (ఒకే వనరు ఆధారితం.)

యుధ్ అభ్యాస్ భారత్–అమెరికా సైన్యాల వార్షిక విన్యాసం; ఇది 2004లో ప్రారంభమైంది.

జపాన్, అమెరికాలతో రక్షణ సహకారం బలపడుతుంది. విన్యాసం–దేశాల జతపరచడం పరీక్షల్లో వస్తుంది.

జ్ఞాపకం ట్రిక్: వీర్ గార్డియన్ = భారత్–జపాన్ (గాలిలో); యుధ్ అభ్యాస్ = భారత్–అమెరికా (నేలపై).

నివేదికల ప్రకారం వాయుసేన విన్యాసం వీర్ గార్డియన్ భారత్–జపాన్ మధ్య, సైన్యం విన్యాసం యుధ్ అభ్యాస్ భారత్–అమెరికా మధ్య జరుగుతున్నాయి. యుధ్ అభ్యాస్‌లో పినాక, స్వాతి రాడార్ ప్రదర్శన ఉంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

భారతీయ అటవీ-కలప ధృవీకరణ పథకం (IFWCS) కలప, అటవీ ఉత్పత్తులు స్థిరమైన పద్ధతుల్లో పండించారని ధృవీకరిస్తుంది. దీన్ని పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC) డిసెంబర్ 2023లో ప్రారంభించింది; నిర్వహణ IIFM భోపాల్.

పర్యావరణ మంత్రి ఈ పథకం కింద భారత్ మొదటి PRAMAAN సర్టిఫికెట్లు అందజేశారు.

స్థిరమైన అటవీ నిర్వహణకు గుర్తింపు వల్ల భారత కలప ఉత్పత్తులకు అంతర్జాతీయ మార్కెట్ అవకాశాలు, రైతులకు మెరుగైన ధర లభించే అవకాశం ఉంది.

ధృవీకరణ ఉన్న తోట నుంచి వచ్చిన కలప ‘స్థిరంగా పండించిన’ కలపగా ఎగుమతిదారులకు నమ్మకం కలిగిస్తుంది.

పర్యావరణ మంత్రి IFWCS కింద భారత్ మొదటి PRAMAAN సర్టిఫికెట్లను అందజేశారు. గ్రహీతల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ అభివృద్ధి సంస్థ, ఒడిశా రైతు గోవింద్ మొహాపాత్ర ఉన్నారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):