October 1, 2026 Current Affairs

UPSC (Union Public Service Commission) కేంద్ర ప్రభుత్వ సర్వీసులకు నియామకాలు చేసే రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ. దీని మూలాలు 1 అక్టోబర్ 1926లో ఏర్పడిన మొదటి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్‌లో ఉన్నాయి; దాని మొదటి చైర్మన్ సర్ రాస్ బార్కర్.

స్వాతంత్ర్యానంతరం, రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన 26 జనవరి 1950న ఇది UPSCగా మారింది; ఆ సమయంలో చైర్మన్ R.N. బెనర్జీ. రాజ్యాంగంలోని భాగం XIV (ఆర్టికల్స్ 315–323) కేంద్ర, రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లకు సంబంధించిన నిబంధనలు ఇస్తుంది. ఈ కమిషన్ కార్యాలయం ఢిల్లీలోని మెట్‌కాఫ్ హౌస్‌లో ఉంది.

మెరిట్ ఆధారిత, నిష్పాక్షిక నియామక వ్యవస్థకు ఇది పునాది. IAS, IPS వంటి సివిల్ సర్వీసెస్ అభ్యర్థులందరికీ ఈ సంస్థ చరిత్ర, రాజ్యాంగ నిబంధనలు పరీక్షల్లో ముఖ్యం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: 1926 (పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్, రాస్ బార్కర్) → 1950 (UPSC, R.N. బెనర్జీ); రాజ్యాంగం భాగం XIV = 315–323.

1 అక్టోబర్ 2026న UPSC శతాబ్ది (100 ఏళ్లు) పూర్తయింది. ప్రిలిమ్స్ 2026 (24 మే)లో 5.5 లక్షల మంది అభ్యర్థులకు AI ఫేషియల్ అథెంటికేషన్ ఉపయోగించినట్లు ప్రస్తావించారు.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) అంటే వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, పశువుల పేడ, మున్సిపల్ చెత్త వంటి సేంద్రీయ పదార్థాల నుండి తయారుచేసిన, శుద్ధి చేసి సంపీడనం చేసిన మీథేన్ ఇంధనం. ఇది సహజ వాయువుకు ప్రత్యామ్నాయంగా వాహనాలు, వంటగ్యాస్‌లో వాడవచ్చు. పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ 2018లో ఇదే రంగంలో SATAT పథకాన్ని ప్రారంభించింది.

గోబర్‌ధన్ (GOBARdhan) పేరుతో ఇప్పుడు పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ కేంద్ర రంగ పథకం FY27–FY36కు ₹23,731 కోట్లతో ప్రకటించింది. సిటీ గ్యాస్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (CGD) సంస్థలు తమ గ్యాస్‌లో కొంత భాగం CBG కొనాలనే నిబంధన దీనిలో ఉంది.

వ్యర్థాల నిర్వహణ, రైతులకు అదనపు ఆదాయం, గ్రామీణ ఉపాధి లభిస్తాయి. ఇంధన దిగుమతి తగ్గి విదేశీ మారకం ఆదా అవుతుంది. ఇంధన, పర్యావరణ అంశాలకు ముఖ్యం.

ఒక రైతు సహకార సంఘం పంట అవశేషాలు, పేడను CBG ప్లాంటుకు అమ్మితే ఆదాయం వస్తుంది; ఆ గ్యాస్‌ను సిటీ గ్యాస్ కంపెనీ కొని వాహనాలకు సరఫరా చేస్తుంది.

పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ FY27–FY36 కాలానికి ₹23,731 కోట్లతో గోబర్‌ధన్ CBG కేంద్ర రంగ పథకాన్ని ప్రకటించింది. CBG ధర ₹2,110/MMBtu; CGD బాధ్యత FY27లో 3%, FY28లో 4%, FY29 నుండి 5%.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):

CAG (కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్) భారత ప్రభుత్వ ఖాతాలను ఆడిట్ చేసే రాజ్యాంగ అధికారి; ఆర్టికల్ 148 ఈ పదవిని ఏర్పరుస్తుంది. ఆడిట్ నివేదికలు పార్లమెంటు, శాసనసభలకు సమర్పిస్తారు. ఈ నివేదికలు సాధారణంగా ఇంగ్లిష్‌లో ఉండటం వల్ల అందరికీ అందుబాటులో ఉండవు.

BHASHINI అనేది జాతీయ భాషా అనువాద మిషన్ కింద భారతీయ భాషల్లో AI ఆధారిత అనువాద, వాయిస్ సేవలు అందించే డిజిటల్ ఇండియా వేదిక. CAG, డిజిటల్ ఇండియా BHASHINI విభాగం కలిసి ఆడిట్ నివేదికలను భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించే 'అనువాద్' AI సాధనాన్ని ప్రారంభించాయి.

ఆడిట్ నివేదికలు ప్రజలకు వారి మాతృభాషలో అర్థమవుతాయి, ప్రభుత్వ పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం పెరుగుతాయి. డిజిటల్ ఇండియా, భాషా సాంకేతికత అంశాలకు సంబంధించిన ప్రశ్నలకు ఉపయోగకరం.

ఒక రాష్ట్ర పథకంపై CAG ఆడిట్ నివేదిక ఇంగ్లిష్‌లో వస్తే, అనువాద్ ద్వారా తెలుగు, హిందీ వంటి భాషల్లో వెంటనే చదవగలుగుతారు.

ఆడిట్ నివేదికలను భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించే AI సాధనం 'అనువాద్'ను డిజిటల్ ఇండియా BHASHINI విభాగం, CAG ప్రారంభించాయి. BHASHINI 36 టెక్స్ట్, 23 వాయిస్, 35 అంతర్జాతీయ భాషలకు మద్దతు ఇస్తుంది.

మానవ అవయవాల మార్పిడి చట్టం, 1994 (THOTA) అవయవ దానం, మార్పిడిని నియంత్రించే కేంద్ర చట్టం. ఇది బ్రెయిన్-స్టెమ్ మరణాన్ని చట్టబద్ధంగా గుర్తించింది, వాణిజ్య అవయవ వ్యాపారాన్ని నిషేధించింది. సాధారణంగా దాత దగ్గరి బంధువు అయి ఉండాలి; సంబంధం లేని వారికి దానం చేయాలంటే అధికార కమిటీ అనుమతి అవసరం.

కర్ణాటక హైకోర్టు 52 ఏళ్ల వ్యక్తి సంబంధం లేని గ్రహీతకు మూత్రపిండం దానం చేయడానికి అనుమతించింది. అవయవ సమన్వయం కోసం NOTTO (జాతీయ), ROTTO (ప్రాంతీయ), SOTTO (రాష్ట్ర) సంస్థలు పనిచేస్తాయి.

అవయవ మార్పిడి కోసం ఎదురుచూసే రోగులకు చట్టబద్ధ మార్గం లభిస్తుంది, అదే సమయంలో అవయవ వ్యాపారం నుండి రక్షణ ఉంటుంది. ఆరోగ్య, న్యాయ అంశాల పరీక్షలకు ఉపయోగపడుతుంది.

బంధువు కాని వ్యక్తి దయతో మూత్రపిండం ఇవ్వాలనుకుంటే డబ్బు చేతులు మారలేదని అధికార కమిటీ పరిశీలించాకే అనుమతి లభిస్తుంది; డబ్బుకు అమ్మితే సెక్షన్ 19 ప్రకారం శిక్ష.

కర్ణాటక హైకోర్టు 52 ఏళ్ల వ్యక్తి సంబంధం లేని గ్రహీతకు మూత్రపిండం దానం చేయడానికి అనుమతించింది. THOTA సెక్షన్ 19 ప్రకారం వాణిజ్య అవయవ వ్యాపారానికి 5–10 ఏళ్ల జైలు, ₹20 లక్షల–1 కోటి జరిమానా ఉంటుంది.

భారత వ్యవసాయంలో మహిళలు విత్తనం నాటడం నుండి కోత వరకు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నా, వారికి భూమిపై హక్కులు, రుణం, ప్రభుత్వ పథకాల ప్రయోజనాలు తక్కువగా అందుతాయి. ఈ అసమానతపై దృష్టి పెట్టడానికి ఈ సదస్సు నిర్వహించారు.

భారతీయ కిసాన్ సంఘ్ ఢిల్లీలో తొలి మహిళా రైతు-కార్మిక సదస్సు నిర్వహించింది. ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి 'అంతర్జాతీయ మహిళా రైతు సంవత్సరం 2026'తో అనుసంధానమై ఉంది. ఏటా అక్టోబర్ 15న అంతర్జాతీయ గ్రామీణ మహిళా దినోత్సవం జరుపుకుంటారు.

మహిళా రైతులకు గుర్తింపు, భూ యాజమాన్యం, వనరుల లభ్యత గురించి చర్చ పెరుగుతుంది. లింగ సమానత్వం, వ్యవసాయ విధానాల అంశాలకు ఇది సంబంధించినది.

ఒక గ్రామంలో మహిళలు రోజంతా పొలంలో పనిచేసినా పట్టా భర్త పేరుపైనే ఉంటే, ఆమెకు రుణం, ప్రభుత్వ సహాయం పొందడం కష్టం.

భారతీయ కిసాన్ సంఘ్ ఢిల్లీలో తొలి మహిళా రైతు-కార్మిక సదస్సు నిర్వహించింది; ఇది UN అంతర్జాతీయ మహిళా రైతు సంవత్సరం 2026తో అనుసంధానమైంది. వ్యవసాయ శ్రమలో మహిళల వాటా 60–80% కాగా, 14% కంటే తక్కువ మందికి భూ యాజమాన్యం ఉంది.

నైరుతి రుతుపవనాలు భారత వార్షిక వర్షపాతంలో అధిక భాగాన్ని ఇస్తాయి; సీజన్ జూన్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు. వర్షపాతాన్ని దీర్ఘకాలిక సగటు (LPA – Long Period Average)తో పోల్చి భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) వర్గీకరిస్తుంది.

నివేదికల ప్రకారం 2026 సీజన్‌లో వర్షపాతం సాధారణం కంటే సుమారు 12–13% తక్కువగా (≈87–88% LPA) నమోదైంది. ఇదే వార్తల్లో కమర్షియల్ LPG ధర, J&K అసెంబ్లీ అంశాలు కూడా ప్రస్తావించబడ్డాయి. ఒకే వనరు ఆధారంగా ఉన్నందున ఇతర వనరులతో సరిచూసుకోవాలి.

వర్షపాత లోటు ఖరీఫ్ పంటలు, జలాశయాలు, ఆహార ధరలపై ప్రభావం చూపగలదు. వాతావరణ, వ్యవసాయ ఆర్థిక అంశాల పరీక్షలకు ఉపయోగపడుతుంది.

సగటున 100 మి.మీ. రావాల్సిన చోట 88 మి.మీ. మాత్రమే కురిస్తే అది 88% LPA; అంటే సాధారణ శ్రేణి కంటే తక్కువ.

నివేదికల ప్రకారం 2026 నైరుతి రుతుపవనాల సీజన్ (జూన్–సెప్టెంబర్) ముగిసింది; వర్షపాతం సాధారణం కంటే సుమారు 12–13% తక్కువ (≈87–88% LPA). ఇదే వార్తల్లో కమర్షియల్ LPG ధర 1 అక్టోబర్ నుండి పెరిగిందని, J&K అసెంబ్లీ నిరవధికంగా వాయిదా పడిందని పేర్కొన్నారు.

ఇరానీ కప్ భారత దేశీయ క్రికెట్‌లో రంజీ ట్రోఫీ ఛాంపియన్ జట్టు, రెస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా జట్ల మధ్య జరిగే మ్యాచ్. ఇది ఫస్ట్-క్లాస్ (బహుళ రోజుల) ఫార్మాట్‌లో ఉంటుంది; Z.R. ఇరానీ పేరుతో 1959-60లో ప్రారంభమైంది.

నివేదికల ప్రకారం 2026 ఇరానీ కప్ జమ్మూ & కశ్మీర్, రెస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా మధ్య శ్రీనగర్‌లోని శేర్-ఇ-కశ్మీర్ స్టేడియంలో 1–5 అక్టోబర్ తేదీల్లో జరుగుతోంది.

క్రీడా పరీక్ష విభాగంలో టోర్నమెంట్ ఫార్మాట్, వేదిక ప్రశ్నలు రావచ్చు. దేశీయ క్రికెట్ నిర్మాణంపై అవగాహన కలుగుతుంది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా: ఇరానీ కప్ = రంజీ విజేత vs రెస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా; 2026 వేదిక శ్రీనగర్.

నివేదికల ప్రకారం ఇరానీ కప్ 2026 J&K, రెస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా మధ్య శ్రీనగర్‌లోని శేర్-ఇ-కశ్మీర్ స్టేడియంలో 1–5 అక్టోబర్ మధ్య జరుగుతోంది.

🔗 సంబంధిత నోట్స్ (Related Notes):