ఆగమన – నిగమన, విశ్లేషణ – సంశ్లేషణ పద్ధతులు (Inductive, Deductive, Analytic, Synthetic)
Free practice MCQs with answers and explanations for ఆగమన – నిగమన, విశ్లేషణ – సంశ్లేషణ పద్ధతులు (Inductive, Deductive, Analytic, Synthetic) in బోధనా పద్ధతులు & ఉపగమాలు (Teaching Methods). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
ఉదాహరణల నుండి సూత్రానికి చేరే పద్ధతి ఏది?
A. నిగమన పద్ధతి (Deductive)
B. విశ్లేషణ పద్ధతి
C. ఆగమన పద్ధతి (Inductive)
D. సంశ్లేషణ పద్ధతి
Answer & explanation
Correct: C — ఆగమన పద్ధతి (Inductive)
ఆగమన పద్ధతి ఉదాహరణల నుండి సూత్రానికి (Particular to General) వెళ్తుంది. నిగమన పద్ధతి సూత్రం నుండి ఉదాహరణలకు (General to Particular) వెళ్తుంది. అంటే ఈ పద్ధతిలో విద్యార్థి స్వయంగా సూత్రాన్ని కనుగొంటాడు.
నిగమన పద్ధతి సూత్రం చెప్పి, తరువాత ఉదాహరణలు, అన్వయం చూపుతుంది; వేగంగా, తక్కువ సమయంలో బోధించవచ్చు. ఆగమనం దీనికి వ్యతిరేకం. ఈ పద్ధతి వేగంగా బోధించేందుకు, ఉన్నత తరగతులకు అనుకూలం కానీ సూత్రాన్ని బట్టీ పట్టే ప్రమాదం ఉంది; ఆగమనంలో దీనికి వ్యతిరేకంగా ఉదాహరణల నుంచి సూత్రం వస్తుంది.
సంక్లిష్ట అంశాన్ని భాగాలుగా విడగొట్టి తెలుసుకునే పద్ధతి ఏది?
A. విశ్లేషణ పద్ధతి
B. సంశ్లేషణ పద్ధతి
C. ఆగమన పద్ధతి
D. నిగమన పద్ధతి
Answer & explanation
Correct: A — విశ్లేషణ పద్ధతి
విశ్లేషణ పద్ధతి భాగాలుగా విభజించడం (తెలియని నుండి తెలిసిన వైపు); సంశ్లేషణ పద్ధతి తెలిసిన భాగాలను కలిపి కొత్తది నిర్మిస్తుంది. తెలియని అంశాన్ని భాగాలుగా చూసి తెలిసిన దానికి చేరడం దీని దిశ; సంశ్లేషణ దీనికి వ్యతిరేకంగా భాగాలను కలిపి కొత్తది సృష్టిస్తుంది.
ఆగమన పద్ధతి ఉదాహరణలు చూపడంతో మొదలై ఏ క్రమంలో సాగుతుంది?
A. సూత్రం → ఉదాహరణలు → అన్వయం
B. అన్వయం → సూత్రం → ఉదాహరణలు
C. ఉదాహరణలు → పరిశీలన → సామాన్యీకరణ → సూత్రం → అన్వయం
D. సామాన్యీకరణ → ఉదాహరణలు → పరిశీలన
Answer & explanation
Correct: C — ఉదాహరణలు → పరిశీలన → సామాన్యీకరణ → సూత్రం → అన్వయం
ఆగమన పద్ధతి క్రమం: ఉదాహరణలు, పరిశీలన, సామాన్యీకరణ, సూత్రం, అన్వయం. సూత్రంతో మొదలయ్యేది నిగమన పద్ధతి. క్రమం ముందు ఉదాహరణలు చూపి, చివరికి సూత్రం చెప్పి, తరువాత అన్వయం చేయడం; సూత్రంతో మొదలైతే అది నిగమన పద్ధతి అవుతుంది.
ఆగమన పద్ధతిలో విద్యార్థి స్వయంగా సూత్రాన్ని కనుగొంటాడు, అవగాహన లోతుగా ఉంటుంది కాబట్టి దీనిని మనస్తత్వ శాస్త్రీయ పద్ధతిగా భావిస్తారు. నిగమనం వేగవంతం కానీ బట్టీ ప్రమాదం ఉంది.
Correct: A — తెలిసిన భాగాలను కలిపి కొత్తది నిర్మించడం
సంశ్లేషణ పద్ధతి తెలిసిన భాగాలను కలిపి కొత్తది నిర్మిస్తుంది (తెలిసిన నుండి తెలియని వైపు). భాగాలుగా విడగొట్టడం విశ్లేషణ పద్ధతి. ఇది తెలిసిన నుంచి తెలియని వైపు సాగే పద్ధతి; భాగాలుగా విడగొట్టడం విశ్లేషణ పద్ధతి లక్షణం.
ఆగమన-నిగమన పద్ధతుల గురించి సరైన కలయిక ఏది? (i) ఆగమన – ఉదాహరణ నుండి సూత్రం (ii) నిగమన – వేగంగా బోధించవచ్చు (iii) ఆగమన – బట్టీ ప్రమాదం ఎక్కువ
A. (ii) మరియు (iii) మాత్రమే
B. (i) మరియు (ii) మాత్రమే
C. (i) మరియు (iii) మాత్రమే
D. (i), (ii), (iii)
Answer & explanation
Correct: B — (i) మరియు (ii) మాత్రమే
ఆగమన పద్ధతి ఉదాహరణల నుండి సూత్రానికి వెళ్తుంది, నిగమన పద్ధతి వేగంగా బోధించవచ్చు కాబట్టి (i), (ii) సరైనవి. బట్టీ పట్టే ప్రమాదం నిగమన పద్ధతి పరిమితి; అందుకే (iii) తప్పు.
C. ఆగమన పద్ధతితో మొదలుపెట్టి నిగమన పద్ధతితో ధృవీకరించడం
D. కేవలం ఉపన్యాస పద్ధతి వాడటం
Answer & explanation
Correct: C — ఆగమన పద్ధతితో మొదలుపెట్టి నిగమన పద్ధతితో ధృవీకరించడం
ఆదర్శ బోధనలో ఆగమన పద్ధతితో విద్యార్థి స్వయంగా సూత్రం కనుగొని, తరువాత నిగమన పద్ధతితో ధృవీకరిస్తాడు. ఈ క్రమంలో విద్యార్థి స్వయంగా సూత్రం కనుగొని (ఆగమనం), తరువాత దానిని నిగమనంతో పరీక్షించి ధృవీకరిస్తాడు కాబట్టి అవగాహన బలపడుతుంది; కేవలం ఒకే పద్ధతి వాడటం సరిపోదు.
ఆగమన తర్కంతో ముడిపడిన తత్వవేత్త ఎవరు, విశ్లేషణ పద్ధతి ఏ దిశలో వెళ్తుంది?
A. ఫ్రాన్సిస్ బేకన్; తెలిసిన నుండి తెలియని వైపు
B. జాన్ డ్యూయీ; తెలియని నుండి తెలిసిన వైపు
C. జాన్ డ్యూయీ; తెలిసిన నుండి తెలియని వైపు
D. ఫ్రాన్సిస్ బేకన్; తెలియని నుండి తెలిసిన వైపు
Answer & explanation
Correct: D — ఫ్రాన్సిస్ బేకన్; తెలియని నుండి తెలిసిన వైపు
ఫ్రాన్సిస్ బేకన్ ఆగమన తర్కంతో ముడిపడి ఉన్నారు; విశ్లేషణ పద్ధతి తెలియని నుండి తెలిసిన వైపు, సంశ్లేషణ తెలిసిన నుండి తెలియని వైపు వెళ్తాయి. సంశ్లేషణ దీనికి వ్యతిరేక దిశలో, అంటే తెలిసిన నుంచి తెలియని వైపు వెళ్తుంది.