అభ్యసన బదలాయింపు (Transfer of Learning)

ఒక పరిస్థితిలో నేర్చుకున్న జ్ఞానం, నైపుణ్యం, అలవాటు మరో పరిస్థితిలో కొత్త విషయం నేర్చుకోవడంపై ప్రభావం చూపడాన్ని అభ్యసన బదలాయింపు (Transfer of Learning) అంటారు. అభ్యసనం తరగతి గదిలోనే ఆగిపోకుండా జీవితంలోని ఇతర సందర్భాల్లో ఉపయోగపడటమే విద్య యొక్క నిజమైన లక్ష్యం.

• నిర్వచనం: ముందు నేర్చుకున్న విషయం తర్వాత నేర్చుకునే విషయంపై చూపే ప్రభావమే బదలాయింపు.
• ప్రాముఖ్యత:
  1. నేర్చుకున్నది ఇతర సందర్భాల్లో ఉపయోగించగలగడం.
  2. కొత్త విషయాలను వేగంగా, సులభంగా నేర్చుకోవడం.
  3. సమస్య పరిష్కార సామర్థ్యం పెరగడం.
  4. విద్య, జీవితానికి మధ్య వారధి కావడం.
• ప్రభావం రెండు వైపులా: ఇది సహాయకరంగా ఉండవచ్చు లేదా అడ్డంకిగా ఉండవచ్చు.
• ఎక్కడ కనిపిస్తుంది: భాషలు, గణితం, క్రీడలు, వాహనాలు నడపడం, కంప్యూటర్ నైపుణ్యాలు – అన్నింటిలో.
• విద్యలో ఉద్దేశం: బదలాయింపు గరిష్ఠంగా జరిగేలా బోధించడం.
• మూడు ప్రశ్నలు: ఏ విషయం బదలాయింపు అవుతోంది, ఏ పరిస్థితులకు బదలాయింపు అవుతోంది, ఫలితం సహాయకరమా అడ్డంకా – ఈ మూడూ బదలాయింపును అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి.

బదలాయింపు ప్రభావాన్ని బట్టి మూడు రకాలుగా విభజిస్తారు: ధనాత్మక (Positive), ఋణాత్మక (Negative), శూన్య (Zero). ప్రతి రకానికి ఉదాహరణలు పరీక్షల్లో అడుగుతారు.

• ధనాత్మక బదలాయింపు (Positive Transfer): ముందు నేర్చుకున్నది తర్వాతి అభ్యసనానికి సహాయపడటం.
• ఉదాహరణలు:
  1. సైకిల్ తొక్కడం తెలిస్తే బైక్ తొక్కడం సులభం
  2. హిందీ వచ్చినవారికి మరాఠీ నేర్చుకోవడం సులభం
  3. కూడిక తెలిస్తే గుణకారం సులభం.
• ఋణాత్మక బదలాయింపు (Negative Transfer): ముందు నేర్చుకున్నది తర్వాతి అభ్యసనానికి అడ్డుపడటం.
• ఉదాహరణలు:
  1. కుడివైపు వాహనం నడిపే అలవాటు ఉన్నవారు ఎడమవైపు నడపాల్సి వస్తే ఇబ్బంది పడటం
  2. ఇంగ్లీష్ ఉచ్చారణ ప్రభావం వల్ల మరో భాష ఉచ్చారణ తప్పడం.
• ఇది పూర్వ వ్యతికరణ (Proactive Interference) లాంటిదే.
• శూన్య బదలాయింపు (Zero Transfer / Neutral Transfer): ముందు నేర్చుకున్నది తర్వాతి అభ్యసనంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపకపోవడం.
• ఉదాహరణ: గణితం నేర్చుకోవడం వల్ల సంగీతం నేర్చుకోవడంపై ప్రభావం ఉండకపోవడం.
• సంబంధం:
  1. ఉద్దీపన (stimulus), ప్రతిస్పందన (response) రెండు పరిస్థితుల్లో ఒకేలా ఉంటే ధనాత్మకం
  2. ఉద్దీపన ఒకటే కానీ ప్రతిస్పందన వేరైతే ఋణాత్మకం.

బదలాయింపును అది జరిగే విధానాన్ని బట్టి కూడా వర్గీకరిస్తారు. ఈ రకాల పేర్లు, నిర్వచనాలు DSC, TET పరీక్షల్లో వస్తాయి.

• క్షితిజ బదలాయింపు (Lateral / Horizontal Transfer): ఒక సందర్భంలో నేర్చుకున్నది అదే స్థాయి మరో సందర్భంలో ఉపయోగించడం.
• ఉదాహరణ:
  1. గణిత సూత్రాలను భౌతిక శాస్త్ర లెక్కల్లో వాడటం
  2. తరగతిలో నేర్చుకున్న విషయాన్ని రోజువారీ జీవితంలో వాడటం.
• లంబ బదలాయింపు (Vertical Transfer): కింది స్థాయి విషయం, పై స్థాయి కష్టమైన విషయం నేర్చుకోవడానికి ఆధారం కావడం.
• ఉదాహరణ: కూడిక, తీసివేత తెలిస్తే గుణకారం, భాగహారం, ఆపై బీజగణితం నేర్చుకోవడం సులభం.
• ద్విపార్శ్వ బదలాయింపు (Bilateral Transfer): శరీరం ఒక వైపు (ఒక చేయి లేదా కాలు)తో నేర్చుకున్న నైపుణ్యం, మరో వైపు (ఎదుటి చేయి లేదా కాలు) కూడా మెరుగుపడటం.
• ఉదాహరణ: కుడి చేత్తో రాయడం నేర్చుకున్నవారు ఎడమ చేత్తో రాయడం కొంచెం త్వరగా నేర్చుకోవడం.
• ప్రత్యేక బదలాయింపు (Specific Transfer): నిర్దిష్ట విషయం మరో నిర్దిష్ట విషయానికి బదలాయించడం.
• సాధారణ బదలాయింపు (General Transfer): సూత్రం, వైఖరి, పద్ధతి వంటివి విస్తృతంగా బదలాయించడం.

బదలాయింపు ఎందుకు, ఎలా జరుగుతుందో వివరించడానికి పలువురు మనస్తత్వవేత్తలు వివిధ సిద్ధాంతాలు ఇచ్చారు. ఈ సిద్ధాంతాలు, వాటి ప్రతిపాదకుల జతలు పరీక్షల్లో అడుగుతారు.

• మానసిక శక్తుల సిద్ధాంతం (Formal Discipline Theory / Mental Faculty Theory): మనసు కండరాల లాంటిది అని, గణితం, లాటిన్ వంటి కష్టమైన విషయాలను చదివితే జ్ఞాపకశక్తి, తర్కం, ఆలోచన వంటి శక్తులు అభివృద్ధి చెందుతాయని ఈ సిద్ధాంతం చెబుతుంది.
• ఒక శక్తి బలపడితే అన్ని రంగాల్లో ఉపయోగపడుతుందని నమ్మకం.
• విమర్శ: ప్రయోగాల్లో ఈ సిద్ధాంతానికి మద్దతు దొరకలేదు.
• సర్వసమాన మూలకాల సిద్ధాంతం (Theory of Identical Elements): థార్న్‌డైక్, ఉడ్‌వర్త్ (Thorndike and Woodworth) 1901లో ప్రతిపాదించారు.
• రెండు పరిస్థితుల్లో ఒకేలాంటి అంశాలు (విషయం, పద్ధతి, లక్ష్యం) ఎక్కువగా ఉంటే బదలాయింపు ఎక్కువ.
• ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం బదలాయింపు నిర్దిష్టమైనది.
• సామాన్యీకరణ సిద్ధాంతం (Theory of Generalisation): చార్లెస్ జడ్ (Charles Judd) ప్రతిపాదించారు. ఒక విషయంలోని సూత్రాన్ని అర్థం చేసుకుని, దాన్ని ఇతర సందర్భాలకు వర్తింపజేయడం.
• సంబంధాల బదలాయింపు (Transposition / Transfer of Relations): గెస్టాల్ట్ వాదులు ప్రతిపాదించారు. భాగాలకన్నా మొత్తం నమూనా, సంబంధాల అవగాహన ముఖ్యం.

చార్లెస్ హబ్బర్డ్ జడ్ (Charles Hubbard Judd) సామాన్యీకరణ సిద్ధాంతాన్ని నిరూపించడానికి 1908లో ఒక ప్రసిద్ధ ప్రయోగం చేశారు. సూత్రాన్ని అర్థం చేసుకోవడం బదలాయింపునకు ఎంత ముఖ్యమో ఇది చూపింది.

• ప్రయోగకర్త: చార్లెస్ జడ్ – అమెరికన్ మనస్తత్వవేత్త.
• ప్రయోగ విధానం: బాలురను రెండు బృందాలుగా చేసి, నీటి అడుగున ఉన్న లక్ష్యానికి బాణాలు (darts) విసిరే పని ఇచ్చారు.
• మొదటి బృందం: కాంతి వక్రీభవనం (Refraction of Light) సూత్రం వివరించి, నేర్పారు.
• రెండవ బృందం: సూత్రం చెప్పకుండా, కేవలం సాధన చేయించారు.
• ఫలితం: లక్ష్యం నీటి లోతు మార్చినప్పుడు, సూత్రం తెలిసిన బృందం త్వరగా సరిచేసుకుని గురి కుదుర్చుకుంది. సూత్రం తెలియని బృందం ఇబ్బంది పడింది.
• ముగింపు: సూత్రాన్ని అర్థం చేసుకుని నేర్చుకుంటే, కొత్త పరిస్థితులకు సులభంగా బదలాయించగలం.
• సామాన్యీకరణ అంటే: ఒక అనుభవం నుండి సూత్రం లేదా నియమం తీసుకుని, ఇతర సందర్భాలకు వర్తింపజేయడం.

ఉపాధ్యాయుడు బోధనా పద్ధతిని జాగ్రత్తగా ఎంచుకుంటే విద్యార్థుల్లో ధనాత్మక బదలాయింపును గరిష్ఠం చేయవచ్చు. DSC, TET పరీక్షల్లో ఈ మార్గాల గురించి ప్రశ్నలు వస్తాయి.

• సూత్రాలు, భావనలు బోధించడం: కేవలం వాస్తవాలు కాకుండా వాటి వెనుక ఉన్న సూత్రాలను అర్థమయ్యేలా బోధించాలి.
• సామాన్యీకరణకు ప్రోత్సాహం: ఒక సూత్రాన్ని పలు ఉదాహరణలతో చూపి, విద్యార్థులే సాధారణ నియమాన్ని తీసుకునేలా చేయాలి.
• సారూప్యతలు చూపడం: కొత్త విషయానికి, పాత విషయానికి మధ్య సంబంధాలను ఎత్తిచూపాలి.
• బాగా నేర్చుకోవడం (Over-learning): ప్రాథమిక అంశాలను బాగా నేర్పించాలి, ఎందుకంటే అవి పై స్థాయి అభ్యసనానికి ఆధారం.
• వాస్తవ జీవిత అనుబంధం: తరగతి విషయాలను రోజువారీ జీవిత ఉదాహరణలతో కలపడం.
• ఋణాత్మక బదలాయింపు నివారణ: అయోమయం కలిగించే సారూప్య అంశాలను వేర్వేరుగా, స్పష్టంగా బోధించాలి. తేడాలను ప్రత్యేకంగా చూపాలి.
• సమస్య పరిష్కారం: ఆలోచనా నైపుణ్యాలు, సమస్య పరిష్కారానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
• ప్రేరణ: బదలాయింపు చేయాలనే వైఖరి, కోరిక విద్యార్థుల్లో కలిగించాలి.
• సమగ్ర బోధన: ఒక సబ్జెక్టును ఇతర సబ్జెక్టులతో అనుసంధానించి బోధించడం.