అంతర్దృష్టి అభ్యసనం – గెస్టాల్ట్ (Insight Learning)

'గెస్టాల్ట్ (Gestalt)' అనేది జర్మన్ పదం. దీని అర్థం ఆకృతి, రూపం లేదా సమగ్ర స్వరూపం. ఈ వాదం ప్రకారం మనం దేన్నైనా భాగాలుగా కాకుండా పూర్తి రూపంగా చూసి అర్థం చేసుకుంటాం. అందుకే 'మొత్తం అనేది భాగాల మొత్తం కంటే ఎక్కువ' అని చెబుతారు.

• గెస్టాల్ట్ అంటే: ఆకృతి / సమగ్ర రూపం (Form, Pattern, Whole).
• ప్రారంభం: జర్మనీలో, సుమారు 1912లో.
• ముగ్గురు స్థాపకులు:
  1. మాక్స్ వర్థైమర్ (Max Wertheimer)
  2. కర్ట్ కాఫ్కా (Kurt Koffka)
  3. వోల్ఫ్‌గాంగ్ కోహ్లర్ (Wolfgang Köhler)
• అభ్యసనంపై అభిప్రాయం: అభ్యసనం అంటే యాంత్రికంగా చేసే యత్న-దోషం కాదు. సమస్య మొత్తాన్ని చూసి, భాగాల మధ్య సంబంధాన్ని గ్రహించడమే అభ్యసనం.
• వ్యతిరేకించిన వాదం: ప్రవర్తనావాదం (Behaviourism) – ముఖ్యంగా థార్న్‌డైక్ యత్న-దోష సిద్ధాంతాన్ని గెస్టాల్ట్ వాదులు వ్యతిరేకించారు.
• ఈ వాదం ఆధారంగా వచ్చిన అభ్యసన రూపం: అంతర్దృష్టి అభ్యసనం (Insight Learning) లేదా సమగ్రాకృతి అభ్యసనం.

అంతర్దృష్టి అభ్యసనాన్ని వోల్ఫ్‌గాంగ్ కోహ్లర్ ఛింపాంజీలపై చేసిన ప్రయోగాల ద్వారా వివరించాడు. ఈ ప్రయోగాలు పరీక్షల్లో చాలా తరచుగా అడుగుతారు.

• ప్రయోగం చేసిన ప్రదేశం: టెనెరిఫ్ ద్వీపం (Tenerife), కానరీ దీవుల్లో.
• కాలం: సుమారు 1913 నుండి 1917 వరకు.
• ప్రయోగ జంతువు: ఛింపాంజీలు – వాటిలో 'సుల్తాన్' అనే ఛింపాంజీ ప్రసిద్ధి.
• రాసిన పుస్తకం: 'ది మెంటాలిటీ ఆఫ్ ఏప్స్ (The Mentality of Apes)', 1917.
• ముఖ్య ప్రయోగాలు:
  1. పెట్టెల ప్రయోగం: పైన వేలాడే అరటిపండును అందుకోవడానికి సుల్తాన్ గదిలోని పెట్టెలను ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చి ఎక్కాడు.
  2. కర్రల ప్రయోగం: బోనుకు బయట ఉన్న పండును అందుకోవడానికి రెండు చిన్న కర్రలను ఒకదానికొకటి జోడించి పొడవైన కర్ర చేసుకున్నాడు.
  3. చుట్టుదారి ప్రయోగం (Detour): లక్ష్యానికి నేరుగా వెళ్లే దారి మూసి ఉంటే, చుట్టూ తిరిగే దారిని గుర్తించాడు.
• గమనిక: సుల్తాన్ మొదట కొంతసేపు ప్రయత్నించి విఫలమయ్యాడు, తర్వాత కాసేపు ఆగి పరిస్థితిని పరిశీలించాడు, అప్పుడు ఒక్కసారిగా పరిష్కారాన్ని చేశాడు.

సమస్యను చూసి, పరిస్థితిలోని భాగాల మధ్య సంబంధాన్ని ఒక్కసారిగా గ్రహించి పరిష్కారం కనుగొనడాన్ని అంతర్దృష్టి అభ్యసనం (Insight Learning) అంటారు. అప్పటివరకు తెలియని పరిష్కారం అకస్మాత్తుగా తట్టడాన్ని 'ఆహా అనుభవం (Aha Experience)' అంటారు.

• ఇతర పేర్లు: సమగ్రాకృతి అభ్యసనం, అవగాహన ద్వారా అభ్యసనం.
• ప్రతిపాదకులు: గెస్టాల్ట్ మనస్తత్వవేత్తలు, ముఖ్యంగా కోహ్లర్.
• ప్రక్రియ దశలు:
  1. సమస్య ఎదురవడం
  2. సమస్యను పరిశీలించడం, ఆలోచించడం
  3. భాగాల మధ్య సంబంధాన్ని ఒక్కసారిగా గ్రహించడం (అంతర్దృష్టి)
  4. పరిష్కారాన్ని అమలు చేయడం
• అంతర్దృష్టి లక్షణాలు:
  1. పరిష్కారం ఆకస్మికంగా వస్తుంది.
  2. ఒకసారి తెలిశాక పరిష్కారం ఎక్కువ కాలం గుర్తుంటుంది.
  3. అదే పద్ధతిని ఇలాంటి ఇతర సమస్యలకు వాడగలం (బదలాయింపు).
  4. పరిస్థితి మొత్తాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అవసరం.
• ముఖ్య అంశం:
  1. అంతర్దృష్టి వెంటనే రాదు
  2. అంతకుముందు కొంత పరిశీలన, అనుభవం ఉండాలి.

గెస్టాల్ట్ వాదులు మనం చూసే వస్తువులను మనసు ఎలా సమూహపరుస్తుందో కొన్ని నియమాలుగా చెప్పారు. వీటిని 'ప్రత్యక్షణ నియమాలు' లేదా 'ప్రత్యక్షణ సంఘటన నియమాలు (Laws of Perceptual Organisation)' అంటారు.

• సామీప్య నియమం (Law of Proximity): దగ్గర దగ్గరగా ఉన్న వస్తువులను ఒకే సమూహంగా చూస్తాం.
• సారూప్య నియమం (Law of Similarity): ఒకే రంగు, ఆకారం, పరిమాణం ఉన్న వస్తువులను కలిపి ఒక సమూహంగా భావిస్తాం.
• పూర్తి చేసే నియమం (Law of Closure): అసంపూర్ణంగా ఉన్న ఆకారాన్ని మన మనసు పూర్తి చేసి చూస్తుంది. ఉదాహరణకు, చుక్కలతో గీసిన వృత్తాన్ని వృత్తంగానే చూస్తాం.
• కొనసాగింపు నియమం (Law of Continuity): ఒక దిశలో సాగుతున్న రేఖను అదే దిశలో కొనసాగుతున్నట్లు గ్రహిస్తాం.
• ఆకృతి – నేపథ్యం (Figure and Ground): దేన్నైనా చూసేటప్పుడు ఒక భాగాన్ని ప్రధాన వస్తువుగా (figure), మిగతాది నేపథ్యంగా (ground) చూస్తాం.
• ప్రాగ్నాంజ్ నియమం (Law of Pragnanz): మనసు ఎప్పుడూ సరళమైన, స్పష్టమైన, సమతుల్యమైన ఆకృతిని ఎంచుకుంటుంది.

థార్న్‌డైక్ యత్న-దోష అభ్యసనం, కోహ్లర్ అంతర్దృష్టి అభ్యసనం రెండూ సమస్య పరిష్కారాన్ని వివరిస్తాయి. కానీ రెండింటి పద్ధతి వేరు. ఈ పోలిక తరచూ పరీక్షల్లో వస్తుంది.

• యత్న-దోష అభ్యసనం (థార్న్‌డైక్):
  1. ప్రయోగ జంతువు: పిల్లి (పజిల్ బాక్స్)
  2. అభ్యసనం క్రమంగా, తప్పులు చేస్తూ, పునరావృత్తి ద్వారా జరుగుతుంది.
  3. ఆలోచన కంటే యాంత్రిక ప్రయత్నాలు ఎక్కువ.
• అంతర్దృష్టి అభ్యసనం (కోహ్లర్):
  1. ప్రయోగ జంతువు: ఛింపాంజీ (సుల్తాన్)
  2. అభ్యసనం ఆకస్మికంగా, పరిస్థితి మొత్తాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా జరుగుతుంది.
  3. ఆలోచన, అవగాహన ప్రధానం.
• అభ్యసనం ఎవరి దృష్టిలో:
  1. థార్న్‌డైక్ – ఉద్దీపన-ప్రతిస్పందన బంధం
  2. గెస్టాల్ట్ – సమగ్ర అవగాహన.
• ఉన్నత జంతువులు: అంతర్దృష్టి సామర్థ్యం ఎక్కువగా ఉన్న జీవులైన వానరాలు, మానవులలో బాగా కనిపిస్తుంది.
• గుర్తుంచుకోండి:
  1. ఈ రెండు సిద్ధాంతాలు పరస్పర వ్యతిరేకంగా కనిపించినా, నిజ జీవితంలో రెండు పద్ధతులు కలిసే ఉపయోగపడతాయి
  2. సంక్లిష్ట సమస్యల్లో ముందు ప్రయత్నం, తర్వాత అంతర్దృష్టి వస్తుంది.

అంతర్దృష్టి అభ్యసన సూత్రాలను ఉపాధ్యాయులు తరగతి గదిలో ఉపయోగిస్తే పిల్లలు విషయాన్ని అర్థం చేసుకుని నేర్చుకుంటారు, బట్టీ పట్టరు. TET, DSC పరీక్షల్లో 'ఈ సిద్ధాంతం బోధనలో ఎలా ఉపయోగపడుతుంది?' అనే ప్రశ్నలు వస్తాయి.

• మొదట మొత్తం, తర్వాత భాగాలు: పాఠాన్ని ముందు సమగ్రంగా పరిచయం చేసి, తర్వాత వివరాలు బోధించాలి.
• సమస్య పరిష్కార పద్ధతులు: పిల్లలకు ఆలోచించి పరిష్కరించే సమస్యలు ఇవ్వాలి.
• అవగాహనకు ప్రాధాన్యం: బట్టీ విధానం కంటే భావనల మధ్య సంబంధాన్ని అర్థం చేయించాలి.
• ఆలోచించే సమయం: జవాబు వెంటనే అడగకుండా పిల్లలకు ఆలోచించడానికి కాస్త సమయం ఇవ్వాలి.
• అనుభవాలను ఉపయోగించడం: పిల్లల పూర్వ అనుభవాలను కొత్త విషయంతో కలపాలి.
• ఉపయోగపడే పద్ధతులు: ప్రయోగ పద్ధతి, సమస్య పరిష్కార పద్ధతి, ఆవిష్కరణ పద్ధతి (Discovery Method), ప్రాజెక్టు పద్ధతి.
• గణితం, సైన్స్‌లో: సూత్రాలను బట్టీ పట్టించకుండా, వాటి వెనుక ఉన్న తర్కాన్ని అర్థం చేయించడం.