సంస్థల పనితీరు (Working of Institutions) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for సంస్థల పనితీరు (Working of Institutions) (9వ తరగతి సోషల్ – రాజనీతి శాస్త్రం (Class 9 Social – Political Science)). Tap an option to check instantly · page 4 of 6.
Q31Moderate
మంత్రిమండలిలో 'లోపలి వలయం'గా వర్ణించిన భాగం ఏది?
A. సహాయ మంత్రులు
B. కేబినెట్ సెక్రటేరియట్
C. కేబినెట్
D. స్వతంత్ర బాధ్యత లేని సెక్రటరీలు
Answer & explanation
Correct: C — కేబినెట్
ఉన్నత స్థాయి నాయకులైన కేబినెట్ మంత్రులు మంత్రిమండలి తరఫున నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు, అందుకే కేబినెట్ లోపలి వలయం. సహాయ మంత్రులు వారికి సహాయపడతారు; కేబినెట్ సెక్రటేరియట్ సివిల్ సర్వెంట్లతో కూడిన సమన్వయ వ్యవస్థ, మంత్రులు కాదు.
'కేబినెట్ తరహా ప్రభుత్వం' అనే పేరు పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యానికి రావడానికి కారణం ఏమిటి?
A. కేబినెట్ మంత్రులను ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకోవడం
B. కేబినెట్ చట్టాలు చేసే అధికారం కలిగి ఉండటం
C. కేబినెట్లో న్యాయమూర్తులు ఉండటం
D. మంత్రులందరూ కలిసి అన్నీ చర్చించడం సాధ్యం కాక, నిర్ణయాలు కేబినెట్ సమావేశాల్లో తీసుకోవడం
Answer & explanation
Correct: D — మంత్రులందరూ కలిసి అన్నీ చర్చించడం సాధ్యం కాక, నిర్ణయాలు కేబినెట్ సమావేశాల్లో తీసుకోవడం
అన్ని మంత్రులు క్రమం తప్పకుండా కలిసి ప్రతిదీ చర్చించడం ఆచరణీయం కాదు కాబట్టి నిర్ణయాలు కేబినెట్ సమావేశాల్లోనే జరుగుతాయి. కేబినెట్ మంత్రులను ప్రధాని సలహాపై రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు; చట్టాలు చేసేది పార్లమెంటు.
సంకీర్ణ రాజకీయాలు ప్రధానమంత్రి అధికారంపై చూపిన ప్రభావం ఏమిటి?
A. భాగస్వామ్య పక్షాలను సర్దుబాటు చేయాల్సి రావడంతో ఆయన స్వేచ్ఛ పరిమితమైంది
B. ప్రధాని అధికారాలు అపరిమితంగా పెరిగాయి
C. ప్రధాని పదవి రద్దయింది
D. ప్రధానిని ప్రజలే నేరుగా ఎన్నుకునేలా మారింది
Answer & explanation
Correct: A — భాగస్వామ్య పక్షాలను సర్దుబాటు చేయాల్సి రావడంతో ఆయన స్వేచ్ఛ పరిమితమైంది
సంకీర్ణ ప్రభుత్వ ప్రధాని తన పార్టీలోని వర్గాలతో పాటు కూటమి భాగస్వాములు, మద్దతిచ్చే ఇతర పార్టీల అభిప్రాయాలను పట్టించుకోవాలి; అందువల్ల ఇష్టానుసారం నిర్ణయించలేరు. ఇది పూర్వం కేంద్రీకృతమైన అధికారంపై పరిమితి.
ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. మంత్రుల మధ్య శాఖల విభేదాల్లో ప్రధాని నిర్ణయమే తుది.
2. ప్రధానికి మంత్రులను తొలగించే అధికారం లేదు.
ఏవి సరైనవి?
A. 2 మాత్రమే
B. 1 మాత్రమే
C. 1, 2 రెండూ
D. రెండూ కావు
Answer & explanation
Correct: B — 1 మాత్రమే
ప్రధాని కేబినెట్కు అధ్యక్షత వహించి శాఖల మధ్య విభేదాలను తుది నిర్ణయంతో పరిష్కరిస్తారు. ఆయనకు మంత్రులకు పనిని పంచడం, తిరిగి పంచడం, అవసరమైతే తొలగించడం వంటి అధికారాలూ ఉన్నాయి; అందుకే రెండో ప్రకటన తప్పు.
రాష్ట్రపతి మంత్రిమండలి సలహాను పునఃపరిశీలించమని కోరితే, మంత్రిమండలి అదే సలహాను మళ్లీ ఇస్తే ఏమవుతుంది?
A. రాష్ట్రపతి తిరస్కరించవచ్చు
B. ప్రధానమంత్రి రాజీనామా చేయాలి
C. రాష్ట్రపతి ఆ సలహా ప్రకారమే వ్యవహరించాలి
D. సుప్రీంకోర్టు నిర్ణయిస్తుంది
Answer & explanation
Correct: C — రాష్ట్రపతి ఆ సలహా ప్రకారమే వ్యవహరించాలి
రాష్ట్రపతి అధికారాలన్నీ మంత్రిమండలి సలహా ప్రకారమే వినియోగిస్తారు; ఒకసారి పునఃపరిశీలన కోరే హక్కు ఉంది కానీ అదే సలహా మళ్లీ వస్తే కట్టుబడాలి. అందుకే ఆమె నామమాత్ర కార్యనిర్వాహకురాలు.
రాష్ట్రపతి నామమాత్ర కార్యనిర్వాహకురాలిగా ఉండటానికి ఒక కారణం ఏది?
A. ఆమె కేవలం లోక్సభ సభ్యులతో ఎన్నికవుతుంది
B. ఆమెకు రాజ్యాంగంలో ఏ అధికారాలూ లేవు
C. ఆమె ప్రధానిచే నియమితమవుతుంది
D. ఆమె ప్రజలచే నేరుగా కాక MPలు, MLAలచే ఎన్నికవుతుంది
Answer & explanation
Correct: D — ఆమె ప్రజలచే నేరుగా కాక MPలు, MLAలచే ఎన్నికవుతుంది
ఎన్నికైన MPలు, MLAలు రాష్ట్రపతిని ఎన్నుకుంటారు; ప్రధానికి ఉన్నట్లు ప్రత్యక్ష ప్రజాతీర్పు ఆమెకు ఉండదు కాబట్టి నామమాత్ర అధిపతిగా ఉంటారు. రాజ్యాంగంలో ఆమెకు అనేక అధికారాలు ఉన్నాయి, కానీ వాటిని సలహా మేరకు వినియోగిస్తారు.
ఏకీకృత న్యాయవ్యవస్థ (integrated judiciary) అంటే అర్థం ఏమిటి?
A. సుప్రీంకోర్టు దేశ న్యాయ పరిపాలనను నియంత్రిస్తుంది, దాని నిర్ణయాలు ఇతర కోర్టులకు శిరోధార్యం
B. కేంద్రానికి, రాష్ట్రాలకు వేర్వేరు సుప్రీంకోర్టులు ఉంటాయి
C. న్యాయమూర్తులను ప్రజలు ఎన్నుకుంటారు
D. హైకోర్టులు సుప్రీంకోర్టును నియంత్రిస్తాయి
Answer & explanation
Correct: A — సుప్రీంకోర్టు దేశ న్యాయ పరిపాలనను నియంత్రిస్తుంది, దాని నిర్ణయాలు ఇతర కోర్టులకు శిరోధార్యం
భారత్లో ఒకే సుప్రీంకోర్టు కింద హైకోర్టులు, జిల్లా, స్థానిక కోర్టులు గొలుసులా ఉంటాయి; సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు అన్ని కోర్టులకు కట్టుబడి ఉంటాయి. రాష్ట్రాలకు వేర్వేరు సుప్రీంకోర్టులు ఉండవు.
A. కేవలం జిల్లా కోర్టు తీర్పులపై మాత్రమే అప్పీళ్లు వింటుంది
B. సివిల్, క్రిమినల్ కేసుల్లో అత్యున్నత అప్పీలు కోర్టు, హైకోర్టు తీర్పులపై అప్పీళ్లు వింటుంది
C. కేంద్ర–రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల వివాదాలను విచారించదు
D. దాని నిర్ణయాలు హైకోర్టులకు శిరోధార్యం కావు
Answer & explanation
Correct: B — సివిల్, క్రిమినల్ కేసుల్లో అత్యున్నత అప్పీలు కోర్టు, హైకోర్టు తీర్పులపై అప్పీళ్లు వింటుంది
సుప్రీంకోర్టు సివిల్, క్రిమినల్ కేసుల్లో అత్యున్నత అప్పీలు కోర్టు; హైకోర్టు తీర్పులపై అప్పీళ్లను వినడంతో పాటు పౌరులు, ప్రభుత్వాలు, రాష్ట్రాలు, కేంద్రం మధ్య వివాదాలనూ విచారిస్తుంది. ఏకీకృత న్యాయవ్యవస్థ కావడంతో దాని నిర్ణయాలు అన్ని కోర్టులకు శిరోధార్యం.
ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) గురించి సరైన ప్రకటన ఏది?
A. బాధితుడు మాత్రమే కోర్టుకు వెళ్లగలడు
B. ఇది కేవలం హైకోర్టులో మాత్రమే సాధ్యం
C. ప్రభుత్వ చర్యల వల్ల ప్రజా ప్రయోజనం దెబ్బతిన్నప్పుడు ఎవరైనా కోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు
D. ఇది ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది
Answer & explanation
Correct: C — ప్రభుత్వ చర్యల వల్ల ప్రజా ప్రయోజనం దెబ్బతిన్నప్పుడు ఎవరైనా కోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు
ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యంలో ప్రభుత్వ చర్యల వల్ల ప్రజా ప్రయోజనం దెబ్బతింటే ఎవరైనా కోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు; ఇది అధికార దుర్వినియోగం, అక్రమాలను అడ్డుకోవడానికి ఉపయోగపడి కోర్టులపై ప్రజల నమ్మకాన్ని పెంచింది.
చట్టాలను మార్చే, రద్దు చేసే అంతిమ అధికారం పార్లమెంటుకే ఉంది. సుప్రీంకోర్టు చట్టాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్ధమైతే కొట్టివేయగలదు కానీ మార్పులు చేయదు; ప్రధాని, కలెక్టర్ చట్టాలను అమలు చేస్తారు.