అటవీ సమాజం & వలసవాదం (Forest Society and Colonialism)

అధ్యాయం IV (చరిత్ర) అడవుల్లో నివసించే సమాజాలు వాటిని ఎలా వాడుకున్నాయో, 19వ శతాబ్దంలో పరిశ్రమలు, నగరాలు, ఓడలు, రైలు మార్గాలు అడవులపై కొత్త డిమాండ్ సృష్టించాక కొత్త నియమాలు ఎలా వచ్చాయో వివరిస్తుంది. ఇది సెక్షన్ II (జీవనోపాధులు, ఆర్థిక వ్యవస్థలు, సమాజాలు) లో మొదటి అధ్యాయం; అధ్యాయం V లో పశుపోషకుల (pastoralists) గురించి చర్చ ఉంటుంది.

• సెక్షన్ II నేపథ్యం:
  1. ఆధునిక ప్రపంచ చరిత్రను కేవలం కర్మాగారాలు, నగరాలు, వ్యవసాయ రంగం చుట్టూ చూడకూడదు
  2. అడవి ప్రజలు, పశుపోషకులు, మార్పిడి సాగుదారులు, ఆహార సేకరణ సమాజాలు కూడా ఆధునిక ప్రపంచంలో భాగమే – వారు గతకాలపు అవశేషాలు కారు.
• అడవుల నుంచి వచ్చేవి: కాగితం, బల్లలు, తలుపులు, కిటికీలు, రంగులు (dyes), సుగంధ ద్రవ్యాలు, టెండు ఆకు (బీడీలకు), బంక, తేనె, కాఫీ, టీ, రబ్బరు, వెదురు, వంటచెరకు, బొగ్గు, గడ్డి, పండ్లు, పూలు, జంతువులు.
• సాల్ (sal) విత్తనాల నుంచి చాక్లెట్లలో వాడే నూనె వస్తుంది.
• చర్మాలను తోలుగా మార్చే టానిన్ (tannin), ఔషధ మూలికలు, వేర్లు కూడా అడవి ఉత్పత్తులే.
• జీవవైవిధ్యం: అమెజాన్ అడవుల్లో లేదా పశ్చిమ కనుమల్లో ఒకే అటవీ ప్రాంతంలో 500 వరకు వేర్వేరు వృక్ష జాతులు ఉండవచ్చు.
• అడవుల తగ్గుదల: 1700 నుంచి 1995 వరకు (పారిశ్రామికీకరణ కాలం) ప్రపంచంలో 13.9 మిలియన్ చ.కి.మీ. అడవి, అంటే ప్రపంచ భూభాగంలో 9.3 శాతం, పరిశ్రమలు, సాగు, పచ్చిక బయళ్లు, వంటచెరకు కోసం నరికివేయబడింది.
• ఛత్తీస్‌గఢ్ సాల్ అడవి (Fig.1): చెట్లు, మొక్కలు వేర్వేరు ఎత్తుల్లో, అనేక జాతులతో దట్టంగా ఉండటంతో నేలపై సూర్యకాంతి చాలా తక్కువగా పడుతుంది.
• అటవీ నిర్మూలన (Deforestation):
  1. అడవులు అదృశ్యం కావడం. ఇది కొత్త సమస్య కాదు
  2. శతాబ్దాల క్రితమే మొదలైంది, కానీ వలస పాలనలో మరింత క్రమబద్ధంగా, విస్తృతంగా జరిగింది.
• అధ్యాయం చర్చించే రెండు దేశాలు: భారతదేశం, ఇండోనేషియా.
• పాఠ్య కృత్యాలు:
  1. ఇల్లు, బడిలో అడవి నుంచి వచ్చే వస్తువులను గుర్తించడం
  2. స్థానికంగా అడవుల్లో వచ్చిన మార్పులను కనుక్కోవడం
  3. వలస అటవీ అధికారి, ఆదివాసీ మధ్య వేట గురించి సంభాషణ రాయడం.

భారతదేశంలో అడవులు తగ్గడానికి మొదటి కారణం సాగుభూమి విస్తరణ. వలస పాలనలో ఇది చాలా వేగమైంది.

• సాగు విస్తీర్ణం:
  1. 1600లో భారత భూభాగంలో సుమారు ఆరో వంతు (one-sixth) సాగులో ఉండేది
  2. ఇప్పుడు సుమారు సగం.
• జనాభా పెరగడం, ఆహార డిమాండ్ పెరగడంతో రైతులు అడవులను నరికి కొత్త భూమి సాగులోకి తెచ్చారు.
• వలస కాలంలో వేగంగా విస్తరించడానికి కారణాలు:
  1. బ్రిటిష్ వారు జనపనార (jute), చెరకు, గోధుమ, పత్తి వంటి వాణిజ్య పంటల (commercial crops) ఉత్పత్తిని నేరుగా ప్రోత్సహించారు.
  2. 19వ శతాబ్ద ఐరోపాలో పెరుగుతున్న నగర జనాభాకు ఆహార ధాన్యాలు, పరిశ్రమలకు ముడిసరుకులు కావాలి.
  3. 19వ శతాబ్ద ఆరంభంలో వలస ప్రభుత్వం అడవులను "ఉత్పాదకత లేనివి", సాగులోకి తెచ్చి పంటలు, రాబడి పెంచాల్సిన "అరణ్య భూమి" (wilderness)గా చూసింది.
  4. 1880–1920 మధ్య సాగు విస్తీర్ణం 6.7 మిలియన్ హెక్టార్లు పెరిగింది.
• పురోగతి అనే భావనపై హెచ్చరిక:
  1. సాగు విస్తరణను మనం పురోగతిగా చూస్తాం
  2. కానీ భూమిని నాగలి కిందకు తేవాలంటే అడవులు నరకాలి.

వలస దేశాల్లో "ఖాళీ భూమి" వాదన (Source A, Box 1)

• సాగు లేని భూమిని స్వాధీనం చేసుకుని "అభివృద్ధి" చేయాలనే ఆలోచన ప్రపంచవ్యాప్తంగా వలసవాదుల్లో ప్రాచుర్యం పొందింది
• ఇది ఆక్రమణను సమర్థించే వాదన.
• ఆస్ట్రేలియా:
  1. తెల్ల స్థిరనివాసులు ఖండం ఖాళీ (terra nullius) అన్నారు
  2. కానీ వారిని ఆదిమ నివాసుల (aboriginal) దారులు, గైడ్లే నడిపించారు
  3. వేర్వేరు సమాజాలకు స్పష్టమైన సరిహద్దులున్నాయి.
• న్గారింద్జెరి (Ngarrindjeri) ప్రజలు తమ భూమిని మొదటి పూర్వీకుడు న్గురునదేరి (Ngurunderi) శరీరాకృతిగా లెక్కించారు
• ఈ భూమిలో ఉప్పునీరు, నదీ ప్రాంతాలు, సరస్సులు, పొదలు, ఎడారి మైదానాలు అనే ఐదు పర్యావరణాలు ఉండేవి.
• అమెరికా రచయిత రిచర్డ్ హార్డింగ్ (1896):
  1. హోండూరస్ (మధ్య అమెరికా) గురించి, అభివృద్ధి చేయని భూమి దాన్ని సద్వినియోగం చేసే శక్తికే దక్కాలనే అర్థంలో రాశాడు
  2. మూడేళ్ల తరువాత అమెరికా యాజమాన్యంలోని యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ (United Fruit Company) స్థాపించబడి పారిశ్రామిక స్థాయిలో అరటి పండించింది
  3. ఆ కంపెనీ ప్రభుత్వాలపై ఎంత పట్టు సాధించిందంటే ఆ దేశాలను అరటి గణతంత్రాలు (Banana Republics) అన్నారు.
• అమెరికా లకోటా (Lakota) తెగ:
  1. ఉత్తర అమెరికా మైదానాల్లో వీరు మొక్కజొన్న పండించి, అడవి మొక్కలు సేకరించి, బైసన్ వేటాడేవారు
  2. బైసన్ తిరిగే విశాల భూములను ఖాళీగా ఉంచడం ఆంగ్ల స్థిరనివాసులు వృథాగా చూశారు
  3. 1860ల తరువాత బైసన్లను పెద్ద సంఖ్యలో చంపారు.

రెండో పెద్ద కారణం రాయల్ నేవీకి కలప, రైల్వేల కోసం స్లీపర్లు, ఇంధనం.

• స్లీపర్లు (Sleepers): రైలు పట్టాలను స్థానంలో ఉంచడానికి వాటి కింద అడ్డంగా వేసే చెక్క దిమ్మలు.
• ఓడల కలప: 19వ శతాబ్ద ఆరంభంలో ఇంగ్లండ్‌లో ఓక్ (oak) అడవులు తగ్గిపోవడంతో రాయల్ నేవీ ఓడల తయారీకి దృఢమైన కలప కొరత ఏర్పడింది. సామ్రాజ్య శక్తిని కాపాడాలంటే ఓడలు కావాలి.
• 1820ల నాటికి భారత అడవి వనరులను అన్వేషించడానికి అన్వేషణ బృందాలను పంపారు
• ఒక దశాబ్దంలోనే భారీ ఎత్తున చెట్లు నరికి కలప ఎగుమతి చేశారు.
• రైల్వేలు (1850ల నుంచి):
  1. వలస వాణిజ్యానికి, సామ్రాజ్య సైన్యాల కదలికకు రైల్వేలు అవసరం
  2. ఇంజిన్లకు ఇంధనంగా కలప, పట్టాలను పట్టి ఉంచడానికి స్లీపర్లు కావాలి.
• ఒక్క మైలు పట్టాకు 1,760 నుంచి 2,000 స్లీపర్లు అవసరం.
• 1860ల నుంచి రైల్వే వ్యవస్థ వేగంగా విస్తరించింది:
  1. 1890 నాటికి సుమారు 25,500 కి.మీ. పట్టాలు
  2. 1946లో 7,65,000 కి.మీ.కు పైగా (పాఠ్యపుస్తకంలో ఉన్న సంఖ్య).
• 1850లలోనే మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఒక్కచోటే ఏటా 35,000 చెట్లు స్లీపర్ల కోసం నరికేవారు.
• ప్రభుత్వం వ్యక్తులకు సరఫరా కాంట్రాక్టులు ఇచ్చింది
• కాంట్రాక్టర్లు విచక్షణారహితంగా చెట్లు నరికారు
• రైలు పట్టాల చుట్టూ అడవులు వేగంగా మాయమయ్యాయి.

• పాఠ్య కృత్యం గణన:
  1. మైలుకు 1,760–2,000 స్లీపర్లు
  2. చెట్టుకు 3–5 స్లీపర్లు వస్తే మైలు పట్టాకు సుమారు 350 నుంచి 670 చెట్లు అవసరం (1,760÷5 ≈ 352
  3. 2,000÷3 ≈ 667 – ఇది పాఠ్య సంఖ్యల నుంచి చేసిన లెక్క).
• చిత్రాల వివరాలు:
  1. సింగ్‌భూమ్ (ఛోటానాగ్‌పూర్) అడవుల్లో ఆదివాసులను అటవీ శాఖ సాల్ దుంగలను స్లీపర్లుగా మార్చడానికి నియమించింది
  2. కానీ వారు సొంత ఇళ్లకు ఆ చెట్లను నరకకూడదు. సామ్రాజ్య కాలంలో భారీ కలపను ఎత్తడానికి ఏనుగులను వాడారు (రంగూన్ కలప యార్డ్). అటవీ శాఖ లాగింగ్ కోసం ట్రక్కులు వెళ్లేలా వెడల్పైన రోడ్లు వేస్తుంది
  3. ప్రజలు నడిచే అటవీ బాటలు వేరు.

మూడో కారణం తేయాకు, కాఫీ, రబ్బరు తోటలు. తరువాత అడవులను "నిర్వహించడానికి" వాణిజ్య అటవీ పెంపకం (commercial forestry) వచ్చింది.

• తోటలు (Plantations):
  1. ఐరోపా పెరుగుతున్న తేయాకు, కాఫీ, రబ్బరు అవసరాల కోసం సహజ అడవులను పెద్ద ఎత్తున నరికారు. వలస ప్రభుత్వం అడవులను స్వాధీనం చేసుకుని ఐరోపా తోటల యజమానులకు చౌక ధరలకు విస్తారమైన భూమి ఇచ్చింది
  2. ఆ ప్రాంతాలను కంచెతో మూసి, అడవి తొలగించి, తేయాకు లేదా కాఫీ నాటారు.
• ఎందుకు కొత్త అటవీ విధానం?:
  1. నౌకలు, రైల్వేల కోసం అడవులు కావాలి
  2. స్థానికుల వినియోగం, వ్యాపారుల విచక్షణారహిత నరికివేత వల్ల అడవులు నాశనమవుతాయని బ్రిటిష్ వారు భయపడ్డారు.
• డైట్రిక్ బ్రాండిస్ (Dietrich Brandis):
  1. జర్మన్ నిపుణుడు
  2. భారతదేశపు మొదటి ఇన్‌స్పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్స్‌గా నియమించారు.
• సరైన నిర్వహణ వ్యవస్థ అవసరమని, ప్రజలకు పరిరక్షణ శాస్త్రంలో శిక్షణ ఇవ్వాలని, ఈ వ్యవస్థకు చట్టబద్ధత కావాలని భావించాడు.
• కలప ఉత్పత్తి కోసం అడవులను కాపాడటానికి చెట్ల నరకడం, పశువుల మేత పరిమితం చేయాలి
• నిబంధనలు పాటించకుండా చెట్లు నరికేవారిని శిక్షించాలి.
• 1864లో భారత అటవీ సర్వీసు (Indian Forest Service) ప్రారంభించాడు
• 1865 భారత అటవీ చట్టం (Indian Forest Act) రూపకల్పనకు సాయపడ్డాడు.
• డెహ్రాడూన్‌లో ఇంపీరియల్ ఫారెస్ట్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ 1906లో ఏర్పడింది
• ఇంపీరియల్ ఫారెస్ట్ స్కూల్ బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో ప్రారంభించిన మొదటి అటవీ శిక్షణ పాఠశాల.
• శాస్త్రీయ అటవీ పెంపకం (Scientific forestry): అటవీ శాఖ నియంత్రణలో పాత చెట్లను నరికి కొత్తవి నాటే విధానం. ఇక్కడ బోధించిన ఈ వ్యవస్థను నేడు పర్యావరణవేత్తలతో సహా చాలామంది అసలు శాస్త్రీయం కాదని భావిస్తున్నారు.
• వివిధ రకాల చెట్లున్న సహజ అడవులను నరికి, ఒకే జాతి చెట్లను వరుసల్లో నాటారు
• దీన్ని ప్లాంటేషన్ (plantation) అంటారు.
• అటవీ అధికారులు అడవులను సర్వే చేసి, వివిధ చెట్ల విస్తీర్ణాన్ని అంచనా వేసి, నిర్వహణ కోసం పని ప్రణాళికలు (working plans) తయారు చేశారు.
• ఏటా ఎంత ప్లాంటేషన్ ప్రాంతాన్ని కోయాలో నిర్ణయించి, కోసిన చోట మళ్లీ నాటారు, కొన్నేళ్లలో మళ్లీ కోయడానికి సిద్ధం అవుతుంది.
• ఉదాహరణ చిత్రాలు:
  1. ఇటలీలోని టస్కనీలో పాప్లర్ అడవి (కలపకు మాత్రమే మంచిది
  2. వరుసల్లో ఒకే ఎత్తు చెట్లు)
  3. కాంగ్రాలో దేవదారు (deodar) తోట (1933).
• పాఠ్య కృత్యం: 1862లో రైల్వేలకు స్లీపర్లు, ఇంధనం ఎలా సరఫరా చేయాలో ప్రణాళికలు ఆలోచించే ప్రశ్న.

అటవీ చట్టం గ్రామస్థుల రోజువారీ జీవనాన్నే మార్చేసింది.

• అటవీ చట్టం:
  1. 1865లో చేశారు
  2. 1878లో, తరువాత 1927లో సవరించారు.
• 1878 చట్టం – మూడు రకాల అడవులు:
  1. రిజర్వ్ అడవులు (Reserved forests): ఉత్తమ అడవులు; గ్రామస్థులు తమ సొంత అవసరాలకూ ఏమీ తీసుకోలేరు.
  2. రక్షిత అడవులు (Protected forests), గ్రామ అడవులు (Village forests): ఇళ్ల నిర్మాణం, ఇంధనం కోసం గ్రామస్థులు కలప తీసుకోవచ్చు.
• దృక్కోణాల తేడా:
  1. గ్రామస్థులకు ఇంధనం, మేత, ఆకులు వంటి అవసరాల కోసం మిశ్రమ జాతుల అడవి కావాలి
  2. అటవీ శాఖకు ఓడలు, రైల్వేలకు పనికొచ్చే గట్టి, ఎత్తైన, నిటారైన చెట్లు కావాలి. అందుకే టేకు (teak), సాల్ జాతులను ప్రోత్సహించి ఇతరాలను నరికారు.
• అడవి ఉత్పత్తుల ఉపయోగాలు:
  1. వేర్లు, ఆకులు, పండ్లు, దుంపలు – ఇవి రుతుపవనాల్లో పంట రాకముందు పోషకాహారం
  2. మూలికలు ఔషధంగా
  3. నాగలి, కాడి కోసం కలప
  4. వెదురు కంచెలు, బుట్టలు, గొడుగులు
  5. ఎండిన సొరకాయ నీటి సీసాగా
  6. ఆకులను కుట్టి డిస్పోజబుల్ ప్లేట్లు, కప్పులు
  7. సియాడి (Bauhinia vahlii) తీగతో తాళ్లు
  8. సెమూర్ (silk-cotton) చెట్టు ముళ్ల బెరడు కూరగాయలు తురమడానికి
  9. మహువా (Madhuca indica) పండ్ల నుంచి వంట, దీపాల నూనె.
• మహువా పూలు తినవచ్చు లేదా మద్యం తయారీకి
• విత్తనాల నుంచి నూనె.
• టెండు ఆకులు:
  1. ఒక్కో కట్టలో సుమారు 50 ఆకులు
  2. కష్టపడి పనిచేస్తే రోజుకు 100 కట్టల వరకు
  3. ప్రధాన సేకరణదారులు స్త్రీలు, పిల్లలు, వృద్ధులు.
• చట్టం ప్రభావం: ఇల్లు కట్టడానికి కలప నరకడం, పశువులు మేపడం, పండ్లు–వేర్లు సేకరించడం, వేట, చేపలు పట్టడం – అన్నీ చట్టవిరుద్ధం అయ్యాయి.
• ప్రజలు అడవి నుంచి కలప దొంగిలించాల్సి వచ్చింది
• పట్టుబడితే లంచాలు తీసుకునే అటవీ గార్డుల దయపై ఆధారపడ్డారు
• ఇంధన కట్టెలు సేకరించే స్త్రీలు ముఖ్యంగా ఆందోళన చెందారు.
• పోలీస్ కానిస్టేబుళ్లు, అటవీ గార్డులు ఉచిత భోజనం కోరి ప్రజలను వేధించడమూ సర్వసాధారణం.
• పాఠ్య కృత్యాలు:
  1. అడవి చుట్టూ పిల్లలు వందలాది వృక్ష జాతులను గుర్తించగలరు
  2. చిత్రాల్లో మహువా పూల సేకరణ, టెండు ఆకులు ఆరబెట్టడం, నూర్పిడి స్థలం నుంచి ధాన్యం తరలింపు, వెదురు ఉచ్చుతో చేపలు పట్టడం కనిపిస్తాయి.

యూరోపియన్ వలసవాదం ప్రభావం చూపిన ముఖ్య అంశాల్లో మార్పిడి సాగు (shifting cultivation లేదా swidden agriculture) ఒకటి.

• ఎక్కడ: ఆసియా, ఆఫ్రికా, దక్షిణ అమెరికాలోని అనేక ప్రాంతాల్లో సంప్రదాయ వ్యవసాయ పద్ధతి.
• స్థానిక పేర్లు:
  1. ఆగ్నేయాసియాలో లాడింగ్ (lading)
  2. మధ్య అమెరికాలో మిల్పా (milpa)
  3. ఆఫ్రికాలో చిటెమెనె (chitemene), తావీ (tavy)
  4. శ్రీలంకలో చేనా (chena). భారతదేశంలో ధ్యా (dhya), పెండా (penda), బెవార్ (bewar), నేవాడ్ (nevad), ఝూమ్ (jhum), పోడు (podu), ఖండాడ్ (khandad), కుమ్రీ (kumri).
• పద్ధతి:
  1. అడవిలోని భాగాలను వంతులవారీగా నరికి కాల్చుతారు
  2. మొదటి రుతుపవన వర్షాల తరువాత బూడిదలో విత్తనాలు చల్లుతారు
  3. అక్టోబర్–నవంబర్ నాటికి పంట కోస్తారు.
• ఆ ప్లాట్లను రెండు సంవత్సరాలు సాగు చేసి, అడవి తిరిగి పెరగడానికి 12 నుంచి 18 ఏళ్లు బీడుగా వదిలేస్తారు.
• మిశ్రమ పంటలు:
  1. మధ్య భారత్, ఆఫ్రికాలో చిరుధాన్యాలు
  2. బ్రెజిల్‌లో కర్రపెండలం (manioc)
  3. లాటిన్ అమెరికాలో మొక్కజొన్న, చిక్కుళ్లు.
• సాధారణంగా కొండ వాలుల్లో చేస్తారు
• చెట్లు నరికి కాల్చి బూడిద తయారు చేసి విత్తనాలు చల్లి వర్షానికి వదిలేస్తారు.
• యూరోపియన్ అటవీ అధికారుల అభ్యంతరాలు:
  1. కొన్ని సంవత్సరాలకోసారి సాగు చేసే భూమిలో రైల్వే కలపకు చెట్లు పెరగవు.
  2. అడవిని కాల్చేటప్పుడు మంటలు వ్యాపించి విలువైన కలపను కాల్చే ప్రమాదం.
  3. ఈ సాగు వల్ల ప్రభుత్వానికి పన్నులు లెక్క కట్టడం కష్టమవుతుంది.
• ఫలితం:
  1. ప్రభుత్వం మార్పిడి సాగును నిషేధించింది
  2. అనేక సమాజాలు అడవుల్లోని ఇళ్ల నుంచి బలవంతంగా తరలింపబడ్డాయి
  3. కొందరు వృత్తులు మార్చుకున్నారు
  4. కొందరు చిన్నా, పెద్దా తిరుగుబాట్లతో ఎదిరించారు.
• టౌంగ్యా (Taungya) సాగు: ప్లాంటేషన్ లోపల స్థానిక రైతులను తాత్కాలికంగా సాగు చేయడానికి అనుమతించే విధానం. 1921లో బర్మా (థరావడి డివిజన్)లో పురుషులు పొడవైన ఇనుప చివరల వెదురు కర్రలతో నేలలో రంధ్రాలు చేస్తే, స్త్రీలు ప్రతి రంధ్రంలో వరి విత్తనాలు వేసేవారు.

కొత్త అటవీ చట్టాలు సంప్రదాయ వేట హక్కును తొలగించి, పెద్ద జంతువుల వేటను క్రీడగా మార్చాయి.

• అటవీ చట్టాల ముందు:
  1. అడవి వాసులు జింకలు, తిత్తిరి పక్షులు (partridges), అనేక చిన్న జంతువులను వేటాడి జీవించేవారు. చట్టాలు దాన్ని నిషేధించాయి
  2. పట్టుబడితే వేటగాళ్లుగా (poaching) శిక్షించారు.
• కొత్త "క్రీడ": పులులు, ఇతర జంతువుల వేట శతాబ్దాలుగా రాజసభ, కులీనుల సంస్కృతిలో భాగం (మొగల్ చిత్రాల్లో యువరాజులు, చక్రవర్తుల వేట కనిపిస్తుంది). కానీ వలస పాలనలో వేట స్థాయి ఎంతగా పెరిగిందంటే అనేక జాతులు దాదాపు అంతరించాయి.
• బ్రిటిష్ వైఖరి:
  1. పెద్ద జంతువులను అడవి, ఆదిమ, క్రూర సమాజానికి చిహ్నంగా చూశారు
  2. ప్రమాదకర జంతువులను చంపితే భారతదేశాన్ని "నాగరికం" చేయవచ్చనుకున్నారు. రైతులకు ముప్పు అనే కారణంతో పులులు, తోడేళ్లు, ఇతర పెద్ద జంతువులను చంపినందుకు బహుమతులు ఇచ్చారు.

• సర్గుజా మహారాజా ఒక్కడే 1957 వరకు 1,157 పులులు, 2,000 చిరుతలను కాల్చాడు
• బ్రిటిష్ అధికారి జార్జ్ యూల్ (George Yule) 400 పులులను చంపాడు.
• మొదట కొన్ని అడవి ప్రాంతాలను వేట కోసం రిజర్వ్ చేశారు
• చాలా కాలం తరువాతే పర్యావరణవేత్తలు ఈ జంతువులను చంపక కాపాడాలని వాదించారు.
• పులి క్రమంగా క్రీడా ట్రోఫీగా మారింది.
• వేట తీరు (Fig.18):
  1. బ్రిటిష్ అధికారులు, రాజులు వెళ్తే పెద్ద పరివారం వెంట ఉండేది
  2. ట్రాకింగ్‌ను నైపుణ్యం ఉన్న గ్రామ వేటగాళ్లు చేస్తే సాహిబ్ కేవలం కాల్చేవాడు. చిత్రంలో లార్డ్ రీడింగ్ నేపాల్‌లో వేటాడటం కనిపిస్తుంది.
• బైగా (Baiga) తెగ విన్నపం (ఎల్విన్ 1939లో నమోదు చేశారు): మధ్య భారత అటవీ సమాజం బైగాలు 1892లో మార్పిడి సాగు ఆపివేయడంతో ప్రభుత్వానికి విన్నవించారు – ధాన్యం లేదని, గొడ్డలే తమ సంపద అని, ఖైదీలకు జైల్లో కూడా తగినంత ఆహారం దొరుకుతుందని చెప్పారు.

అటవీ శాఖ నియంత్రణ వల్ల చాలామంది నష్టపోయినా కొందరికి వాణిజ్యంలో కొత్త అవకాశాలు వచ్చాయి.

• అటవీ ఉత్పత్తుల వ్యాపారం:
  1. అనేక సమాజాలు సంప్రదాయ వృత్తులు వదిలి అటవీ ఉత్పత్తుల వ్యాపారంలోకి వెళ్లాయి
  2. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరిగింది.
• బ్రెజిల్ అమెజాన్ – ముండురుకు (Mundurucu):
  1. 19వ శతాబ్ద మధ్యలో రబ్బరుకు డిమాండ్ పెరగడంతో ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో కర్రపెండలం సాగు చేసే ఈ ప్రజలు అడవి రబ్బరు చెట్ల నుంచి లాటెక్స్ సేకరించి వ్యాపారులకు ఇచ్చారు
  2. క్రమంగా వ్యాపార కేంద్రాల్లో స్థిరపడి వ్యాపారులపై పూర్తిగా ఆధారపడ్డారు.
• భారతదేశంలో: మధ్యయుగం నుంచే ఆదివాసీ సమాజాలు ఏనుగులు, చర్మాలు, కొమ్ములు, పట్టు గూళ్లు, దంతాలు, వెదురు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, నారలు, గడ్డి, బంకలు, రెసిన్లను బంజారా వంటి సంచార సమాజాల ద్వారా వర్తకం చేశారని ఆధారాలున్నాయి.
• బ్రిటిష్ రాకతో:
  1. వ్యాపారం పూర్తిగా ప్రభుత్వ నియంత్రణలోకి వెళ్లింది
  2. కొన్ని ప్రాంతాల అటవీ ఉత్పత్తుల వ్యాపారంపై పెద్ద యూరోపియన్ సంస్థలకు ఏకైక హక్కులు ఇచ్చారు
  3. స్థానికుల మేత, వేటపై ఆంక్షలు పెట్టారు.
• మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో కొరవ, కారచ, యెరుకుల వంటి పశుపోషక, సంచార సమాజాలు జీవనోపాధి కోల్పోయాయి
• కొందరిని "నేరస్థ తెగలు (criminal tribes)" అని పిలిచి ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణలో కర్మాగారాలు, గనులు, తోటల్లో పనిచేయించారు.
• అస్సాం తేయాకు తోటలు:
  1. ఝార్ఖండ్‌కు చెందిన సంతాల్‌లు, ఓరాఁవ్‌లు, ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు చెందిన గోండులు స్త్రీపురుషులు నియమితులయ్యారు
  2. వేతనాలు తక్కువ, పని పరిస్థితులు అధ్వాన్నం
  3. తాము వచ్చిన గ్రామాలకు సులభంగా తిరిగి వెళ్లలేరు.

భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో, ప్రపంచమంతటా అటవీ సమాజాలు తమపై రుద్దిన మార్పులను ఎదిరించాయి.

• గుర్తుండిపోయే నాయకులు:
  1. సంతాల్ పరగణాల్లో సిద్ధూ, కాన్హూ
  2. ఛోటానాగ్‌పూర్‌లో బిర్సా ముండా
  3. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అల్లూరి సీతారామరాజు – వీరిని నేటికీ పాటలు, కథల్లో స్మరించుకుంటారు.
• పాఠ్యపుస్తకం వివరంగా 1910 బస్తర్ తిరుగుబాటును (Bastar kingdom) చర్చిస్తుంది.
• బస్తర్ ఎక్కడ:
  1. ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని దక్షిణ భాగం
  2. ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒరిస్సా, మహారాష్ట్రలతో సరిహద్దు. మధ్య భాగం పీఠభూమి
  3. దానికి ఉత్తరాన ఛత్తీస్‌గఢ్ మైదానం, దక్షిణాన గోదావరి మైదానం. ఇంద్రావతి నది తూర్పు నుంచి పడమరకు ప్రవహిస్తుంది.
• సమాజాలు:
  1. మరియా, మురియా గోండులు, ధుర్వాలు, భత్రాలు, హల్బాలు
  2. వేర్వేరు భాషలు మాట్లాడినా ఆచారాలు, నమ్మకాలు ఉమ్మడి.
• పరిపాలనా మార్పులు:
  1. 1947లో బస్తర్ రాజ్యం కంకేర్ రాజ్యంతో కలిసి మధ్యప్రదేశ్‌లో బస్తర్ జిల్లా అయింది
  2. 1998లో కంకేర్, బస్తర్, దంతెవాడ అనే మూడు జిల్లాలుగా విభజించారు
  3. 2001లో ఇవి ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో భాగమయ్యాయని పుస్తకం చెబుతుంది [ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం వాస్తవానికి 2000 నవంబర్ 1న ఏర్పడింది
  4. బస్తర్ ప్రాంతం ఇప్పుడు అనేక జిల్లాలుగా ఉంది – ఇది పుస్తకం బయటి సమాచారం]. 1910 తిరుగుబాటు మొదట కంగేర్ అటవీ ప్రాంతంలో మొదలై రాష్ట్రమంతా వ్యాపించింది.
• భూమి–మనుషుల సంబంధం:
  1. ప్రతి గ్రామానికి భూమిని ఇచ్చింది భూమాత (Earth) అని, అందుకు ప్రతిగా ప్రతి వ్యవసాయ పండుగలో కానుకలు సమర్పించి భూమిని కాపాడతామని నమ్ముతారు
  2. అదనంగా నది, అడవి, పర్వతాల ఆత్మలను గౌరవిస్తారు.
• ప్రకృతి వనరుల నిర్వహణ:
  1. ప్రతి గ్రామానికి తన సరిహద్దులు తెలుసు
  2. ఆ సరిహద్దు లోపలి వనరులను స్థానికులే చూసుకుంటారు.
• ఒక గ్రామం వారు మరో గ్రామ అడవి నుంచి కలప కావాలంటే దేవసరి, దండ్, మాన్ అనే చిన్న రుసుము చెల్లిస్తారు.
• కొన్ని గ్రామాలు కాపలాదారులను నియమిస్తాయి
• ప్రతి ఇంటి నుంచి కొంత ధాన్యం చెల్లిస్తారు.
• ప్రతి సంవత్సరం ఒక పెద్ద వేట ఉంటుంది
• పరగణా (గ్రామాల సమూహం) పెద్దలు కలిసి అడవులు సహా అనేక అంశాలను చర్చిస్తారు.

1905లో వలస ప్రభుత్వం బస్తర్ అడవిలో మూడింట రెండొంతులను రిజర్వ్ చేయాలని ప్రతిపాదించింది. మార్పిడి సాగు, వేట, అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణ నిలిపివేస్తామని ప్రకటించింది.

• రిజర్వ్ అడవుల్లో ఉండనిచ్చిన గ్రామాలు:
  1. ఉచితంగా అటవీ శాఖ కోసం చెట్లు నరకడం, రవాణా చేయడం, మంటల నుంచి అడవి కాపాడటం షరతు
  2. వీటిని అటవీ గ్రామాలు (forest villages) అన్నారు. ఇతర గ్రామాలను ముందస్తు నోటీసు, పరిహారం లేకుండా తరలించారు.
• అప్పటికే ఉన్న బాధలు:
  1. పెరిగిన భూమి శిస్తు, అధికారులు తరచూ ఉచిత శ్రమ, వస్తువులు కోరడం
  2. 1899–1900, 1907–1908లో భయంకర కరువులు. రిజర్వేషన్లు "చివరి గడ్డిపోచ" అయ్యాయి.
• ఉద్యమ సంఘటన: గ్రామ సభలు, బజార్లు, పండుగల్లో పెద్దలు, పూజారులు చర్చించారు. రిజర్వేషన్ మొదట జరిగిన కంగేర్ అడవి ధుర్వాలు ముందడుగు వేశారు.
• ఏక నాయకుడు లేడు
• నేతనార్ గ్రామానికి చెందిన గుండా ధుర్ (Gunda Dhur) ముఖ్య వ్యక్తిగా చాలామంది చెబుతారు.
• 1910లో మామిడి కొమ్మలు, మట్టిముద్ద, మిరపకాయలు, బాణాలు గ్రామాల మధ్య తిరిగాయి – బ్రిటిష్ వారిపై తిరుగుబాటుకు ఆహ్వాన సందేశాలు.
• ప్రతి గ్రామం తిరుగుబాటు ఖర్చులకు తోడ్పడింది
• బజార్లు లూటీ అయ్యాయి
• అధికారులు, వ్యాపారుల ఇళ్లు, పాఠశాలలు, పోలీస్ స్టేషన్లు తగలబెట్టి దోచారు
• ధాన్యం పంపిణీ చేశారు
• దాడికి గురైన వారిలో చాలామంది వలస ప్రభుత్వం, దాని అణచివేత చట్టాలతో సంబంధమున్నవారే.
• మిషనరీ విలియం వార్డ్ (William Ward): జగదల్‌పూర్‌కు పోలీసులు, వ్యాపారులు, అటవీ పియోన్లు, ఉపాధ్యాయులు, వలసదారులు అన్ని దిక్కుల నుంచి వచ్చారని రాశాడు.

• అణచివేత:
  1. ఆదివాసీ నాయకులు చర్చలకు ప్రయత్నించినా బ్రిటిష్ దళాలు వారి శిబిరాలను చుట్టుముట్టి కాల్పులు జరిపాయి
  2. తరువాత గ్రామాల్లో కొరడాలతో శిక్షించారు
  3. ప్రజలు అడవుల్లోకి పారిపోయారు. నియంత్రణ తిరిగి పొందడానికి ఫిబ్రవరి–మే మూడు నెలలు పట్టింది
  4. గుండా ధుర్‌ను పట్టుకోలేకపోయారు.
• ఫలితం:
  1. రిజర్వేషన్ పని తాత్కాలికంగా ఆగింది
  2. రిజర్వ్ చేయాల్సిన ప్రాంతం ముందు అనుకున్న దానికి సుమారు సగానికి తగ్గించారు – తిరుగుబాటుదారులకు ప్రధాన విజయం.
• స్వాతంత్ర్యానంతరం:
  1. ప్రజలను అడవులకు దూరంగా ఉంచి పరిశ్రమల కోసం రిజర్వ్ చేసే పద్ధతి కొనసాగింది. 1970లలో ప్రపంచ బ్యాంకు 4,600 హెక్టార్ల సహజ సాల్ అడవిని కాగితం పరిశ్రమ గుజ్జు కోసం ఉష్ణమండల పైన్ (tropical pine)తో మార్చాలని ప్రతిపాదించింది
  2. స్థానిక పర్యావరణవేత్తల నిరసనల తరువాతే ఆ ప్రాజెక్టు ఆగింది.

పాఠ్యపుస్తకం అల్లూరి సీతారామరాజు పేరును మాత్రమే ప్రస్తావిస్తుంది. APPSC/DSC పరీక్షల కోసం ఈ కింది ప్రామాణిక సమాచారం పుస్తకం బయటి అదనపు సమాచారంగా (వెబ్ మూలాలతో సరిచూసినది) ఇవ్వబడింది.

• రంప తిరుగుబాటు (Rampa Rebellion / మన్యం పితూరి):
  1. 1922 ఆగస్టులో మొదలై 1924 మే వరకు సాగింది
  2. అప్పటి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని గోదావరి ఏజెన్సీ (తూర్పు కనుమల మన్యం ప్రాంతం)లో జరిగింది.
• కారణం:
  1. 1882 మద్రాసు అటవీ చట్టం గిరిజనులు (ముఖ్యంగా కోయ తెగ) పోడు సాగు చేయడంపై, చిన్న అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణపై ఆంక్షలు పెట్టింది
  2. దీంతో వారు తక్కువ వేతనాలకు అటవీ శాఖ లేదా కాంట్రాక్టర్ల వద్ద కూలీలుగా పనిచేయాల్సి వచ్చింది. ఇది పాఠంలోని మార్పిడి సాగు నిషేధం (పోడు) కథకు నేరుగా అనుబంధం.
• అల్లూరి సీతారామరాజు:
  1. నాయకుడు
  2. జననం 4 జూలై 1897 లేదా 1898 (మూలాల్లో భేదం ఉంది). గిరిజనులు ఆయనను "మన్యం వీరుడు" అని పిలుస్తారు.
• ముఖ్య దాడులు:
  1. 22 ఆగస్టు 1922న చింతపల్లి పోలీస్ స్టేషన్‌పై దాడి చేసి ఆయుధాలు స్వాధీనం చేసుకున్నారు
  2. తరువాత కృష్ణదేవిపేట, రాజ ఒమ్మంగి స్టేషన్లపై కూడా దాడులు జరిగాయి.
• మరణం:
  1. 1924 మే 7న కొయ్యూరు గ్రామంలో చెట్టుకు కట్టి కాల్చి చంపారు
  2. ఆయన సమాధి కృష్ణదేవిపేటలో ఉంది.
• ఇప్పటి జిల్లా [పుస్తకం బయటి సమాచారం]: 2022 ఏపీ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఆయన పేరుతో అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా (కేంద్రం పాడేరు) ఏర్పడింది.
• సంబంధం: పాఠంలోని బస్తర్ (1910), జావా కలాంగులు, సామిన్ ఉద్యమాలు, రంప తిరుగుబాటు – అన్నీ అటవీ హక్కుల కోసం వలస పాలనపై జరిగిన పోరాటాలే.

ఇండోనేషియాలోని జావా ఇప్పుడు వరి ఉత్పత్తికి ప్రసిద్ధ ద్వీపం; ఒకప్పుడు ఎక్కువగా అడవులతో కప్పబడింది. వలస పాలకులు డచ్ వారు. బ్రిటిష్ భారత్‌కు, ఇండోనేషియాకు అటవీ నియంత్రణ చట్టాల్లో చాలా సారూప్యాలున్నాయి.

• నేపథ్యం:
  1. డచ్ వారు జావాలో అటవీ నిర్వహణ ప్రారంభించారు
  2. బ్రిటిష్ వారిలాగే ఓడల నిర్మాణానికి కలప కోరారు.
• 1600లో జావా జనాభా సుమారు 3.4 మిలియన్లు
• సారవంతమైన మైదానాల్లో గ్రామాలు, పర్వతాల్లో మార్పిడి సాగు చేసే సమాజాలు ఉండేవి.
• జావా కలాంగులు (Kalangs): నైపుణ్యం గల అటవీ కార్మికులు, మార్పిడి సాగుదారులు. 1755లో మాతరం రాజ్యం చీలినప్పుడు 6,000 కలాంగ్ కుటుంబాలను రెండు రాజ్యాల మధ్య సమానంగా పంచారు – వారు లేకుండా టేకు కోయడం, రాజభవనాల నిర్మాణం కష్టం.
• 18వ శతాబ్దంలో డచ్ వారు అడవులపై నియంత్రణ సాధిస్తూ కలాంగులను తమ కింద పనిచేయించాలనుకున్నారు
• 1770లో కలాంగులు జోవానా (Joana) డచ్ కోటపై దాడి చేశారు, కానీ తిరుగుబాటు అణచివేయబడింది.
• డచ్ శాస్త్రీయ అటవీ విధానం: 19వ శతాబ్దంలో కేవలం ప్రజలనే కాక భూభాగాన్ని కూడా నియంత్రించడం ముఖ్యమైనందున డచ్ వారు జావాలో అటవీ చట్టాలు చేసి గ్రామస్థుల ప్రవేశాన్ని పరిమితం చేశారు.
• నదీ పడవలు, ఇళ్ల నిర్మాణం వంటి నిర్దిష్ట ప్రయోజనాల కోసమే, నిర్దిష్ట అడవుల నుంచి, కఠిన పర్యవేక్షణలో మాత్రమే కలప నరకవచ్చు.
• చిన్న చెట్ల మధ్య పశువులను మేపడం, అనుమతి లేకుండా కలప రవాణా చేయడం, గుర్రపు బండ్లు లేదా పశువులతో అటవీ రోడ్లపై ప్రయాణించడం శిక్షార్హం.
• భారత్‌లో లాగే నౌకలు, రైల్వేల అవసరాల వల్ల అటవీ సర్వీసు ఏర్పడింది
• 1882లో ఒక్క జావా నుంచే 2,80,000 స్లీపర్లు ఎగుమతి చేశారు.
• బ్లాండోంగ్‌డియెన్‌స్టెన్ (blandongdiensten) వ్యవస్థ: చెట్లు నరకడానికి, దుంగలు రవాణా చేయడానికి శ్రమ అవసరం కాబట్టి డచ్ వారు అడవిలో సాగు చేసే భూమిపై మొదట అద్దెలు విధించి, కలప నరకడం, రవాణాకు ఉచిత శ్రమ, గేదెలు సమిష్టిగా ఇస్తే కొన్ని గ్రామాలకు అద్దె మినహాయింపు ఇచ్చారు. తరువాత అద్దె మినహాయింపుకు బదులు చిన్న వేతనాలు ఇచ్చి, అటవీ భూమి సాగు హక్కును పరిమితం చేశారు.

• జావా అటవీ విస్తీర్ణ పటం/పట్టిక:
  1. పుస్తకంలో జావా అటవీ విస్తీర్ణ సమాచారం (1930 సంవత్సరపు సంఖ్యలతో) ఉన్న పటం ఉంది
  2. అందులోని అంకెలు ఇచ్చిన సోర్స్ టెక్స్ట్‌లో స్పష్టంగా చదవడం సాధ్యం కాలేదు, అందుకే ఇక్కడ ఇవ్వలేదు. ఇండోనేషియా అడవుల్లో ఎక్కువ భాగం సుమత్రా, కాలిమంటన్, పశ్చిమ ఇరియన్ వంటి ద్వీపాల్లో ఉన్నాయి
  3. అయినా డచ్ వారు శాస్త్రీయ అటవీ పెంపకం మొదలుపెట్టింది జావాలోనే.

జావాలో గ్రామస్థులు వలస అటవీ నియమాలను ప్రశ్నించారు; యుద్ధాలు అడవులను నాశనం చేశాయి; 1980ల నుంచి ప్రభుత్వాల దృక్పథం మారింది.

• సామిన్ (Surontiko Samin) సవాలు: సుమారు 1890లో రాండుబ్లాటుంగ్ (Randublatung) అనే టేకు అటవీ గ్రామానికి చెందిన సురొంటికో సామిన్ అడవిపై రాజ్య యాజమాన్యాన్ని ప్రశ్నించాడు.
• గాలి, నీరు, భూమి, కలపను రాజ్యం సృష్టించలేదు కాబట్టి వాటిని సొంతం చేసుకోలేదని వాదించాడు.
• త్వరలో విస్తృత ఉద్యమం ఏర్పడింది
• ఆయన అల్లుళ్లు నిర్వహణలో సాయపడ్డారు
• 1907 నాటికి 3,000 కుటుంబాలు ఆయన భావాలను అనుసరించాయి.
• సామినిస్టులు డచ్ వారు సర్వే చేయడానికి వచ్చినప్పుడు తమ భూముల్లో పడుకున్నారు
• మరికొందరు పన్నులు, జరిమానాలు కట్టడానికి లేదా శ్రమ చేయడానికి నిరాకరించారు.
• యుద్ధాలు, అటవీ నిర్మూలన: మొదటి, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాలు అడవులపై పెద్ద ప్రభావం చూపాయి.
• భారతదేశంలో ఆ కాలంలో పని ప్రణాళికలను విడిచిపెట్టారు
• బ్రిటిష్ యుద్ధ అవసరాల కోసం అటవీ శాఖ చెట్లను యథేచ్ఛగా నరికింది.
• జావాలో జపాన్ ఆక్రమణకు ముందు డచ్ వారు "కాల్చిన భూమి విధానం (scorched earth policy)" అనుసరించి రంపపు మిల్లులను ధ్వంసం చేసి, భారీ టేకు దుంగల గుట్టలను జపాన్ చేతికి చిక్కకుండా కాల్చేశారు.
• తరువాత జపాన్ తన యుద్ధ పరిశ్రమల కోసం అడవులను విచక్షణారహితంగా వాడుకుని అటవీ గ్రామస్థులను చెట్లు నరికేలా బలవంతం చేసింది
• చాలామంది గ్రామస్థులు ఈ అవకాశంతో అడవిలో సాగు విస్తరించారు
• యుద్ధం తరువాత ఇండోనేషియా అటవీ సర్వీసుకు ఆ భూమి తిరిగి తీసుకోవడం కష్టమైంది.
• మిత్రరాజ్యాలు వలసల వనరులను, ప్రజలను దోచుకోకపోతే యుద్ధాల్లో అంత విజయం సాధించలేవని పాఠం చెబుతుంది
• (ఉదా: 1917 ఇండియన్ మ్యూనిషన్స్ బోర్డ్ యుద్ధ కలప స్లీపర్లు).
• కొత్త అటవీ దృక్పథం (1980ల నుంచి): ఆసియా, ఆఫ్రికా ప్రభుత్వాలు శాస్త్రీయ అటవీ పెంపకం, అటవీ సమాజాలను అడవులకు దూరంగా ఉంచే విధానం అనేక సంఘర్షణలకు దారితీసిందని గుర్తించాయి.
• కలప సేకరణ కంటే అడవుల పరిరక్షణ ముఖ్య లక్ష్యమైంది
• అడవుల దగ్గర నివసించే ప్రజలను భాగస్వాములను చేయాలని ప్రభుత్వాలు గుర్తించాయి.
• మిజోరాం నుంచి కేరళ వరకు అనేక ప్రాంతాల్లో గ్రామాలు రక్షించిన పవిత్ర తోపులు (sacred groves) – సర్నా (sarna), దేవరకుడు (devarakudu), కాన్ (kan), రాయ్ (rai) – వల్లే దట్టమైన అడవులు మిగిలాయి.
• కొన్ని గ్రామాలు అటవీ గార్డులకు వదలకుండా ప్రతి ఇంటి వంతున తమ అడవులకు కాపలా కాస్తున్నాయి.

అధ్యాయం చివరి ప్రశ్నలు ఇచ్చే సంఖ్యలు, పోలికలు పరీక్షలకు ముఖ్యమైనవి.

• అడవి విస్తీర్ణ క్షీణత: 1880–1920 మధ్య భారత ఉపఖండంలో అటవీ విస్తీర్ణం 9.7 మిలియన్ హెక్టార్లు తగ్గింది – 108.6 మిలియన్ హెక్టార్ల నుంచి 98.9 మిలియన్ హెక్టార్లకు.
• పాఠం ప్రశ్న ఈ క్షీణతలో రైల్వేలు, ఓడల నిర్మాణం, సాగు విస్తరణ, వాణిజ్య సాగు, తేయాకు/కాఫీ తోటలు, ఆదివాసీలు మరియు ఇతర రైతు వినియోగదారుల పాత్రను అడుగుతుంది.
• బస్తర్–జావా సారూప్యాలు:
  1. రెండు చోట్లా (1) అడవులను కలప, ఆదాయ వనరులుగా నియంత్రించడానికి చట్టాలు
  2. (2) గ్రామస్థుల ప్రవేశం, మార్పిడి సాగు, మేత పరిమితం
  3. (3) అటవీ శాఖ కోసం ఉచిత శ్రమ (బస్తర్‌లో అటవీ గ్రామాలు, జావాలో బ్లాండోంగ్‌డియెన్‌స్టెన్)
  4. (4) స్థానిక ప్రతిఘటన (గుండా ధుర్ – సామిన్, కలాంగులు).
• వివిధ వర్గాలపై మార్పుల ప్రభావం (పాఠ్య ప్రశ్న 1):
• మార్పిడి సాగుదారులు: సాగు నిషేధం, తరలింపు, వృత్తి మార్పు లేదా తిరుగుబాటు.
• సంచార, పశుపోషక సమాజాలు:
  1. మేత, వేటపై ఆంక్షలు
  2. కొందరు "నేరస్థ తెగలు"గా ముద్ర
  3. కర్మాగారాలు, గనులు, తోటల్లో కూలీలు.
• అటవీ ఉత్పత్తుల వ్యాపార సంస్థలు: ఎంపిక చేసిన యూరోపియన్ సంస్థలకు ఏకైక వ్యాపార హక్కులు.
• తోటల యజమానులు: చౌక ధరలకు అడవి భూమి.
• రాజులు, బ్రిటిష్ అధికారులు:
  1. వేట క్రీడగా మారి వేటకు అవకాశం
  2. జంతువుల సంఖ్య పడిపోయింది.
• ప్రశ్న 4 – యుద్ధాలు అడవులను ఎందుకు ప్రభావితం చేస్తాయి?: యుద్ధ అవసరాలకు కలప నరికివేత, ప్రణాళికలు విడిచిపెట్టడం, కాల్చిన భూమి విధానం, శత్రువు చేతికి కలప చిక్కకుండా నాశనం చేయడం, గ్రామస్థులతో బలవంతపు శ్రమ.
• ముఖ్య కాలరేఖ:
  1. 1770 కలాంగుల తిరుగుబాటు
  2. 1864 అటవీ సర్వీసు
  3. 1865 అటవీ చట్టం
  4. 1878 సవరణ
  5. 1882 జావా నుంచి 2,80,000 స్లీపర్లు
  6. 1892 బైగాల విన్నపం
  7. 1905 బస్తర్ రిజర్వేషన్ ప్రతిపాదన
  8. 1906 డెహ్రాడూన్ సంస్థ
  9. 1910 బస్తర్ తిరుగుబాటు
  10. 1927 అటవీ చట్టం.
• పర్యావరణ దృక్కోణం:
  1. సాగు విస్తరణ పురోగతిగా కనిపించినా అడవులు నరకబడతాయి
  2. వేర్వేరు వర్గాల అవసరాలను సమతూకం చేయడంలో వలస నియమాలు విఫలమయ్యాయి.