భారతదేశంలో ఆహార భద్రత (Food Security in India) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for భారతదేశంలో ఆహార భద్రత (Food Security in India) (9వ తరగతి సోషల్ – ఆర్థిక శాస్త్రం (Class 9 Social – Economics)). Tap an option to check instantly · page 5 of 6.
Q41Hard
ఆహార భద్రత అవగాహన పరిణామంపై ప్రకటనలు: 1) 1975 ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్వచనం ప్రాథమిక ఆహార పదార్థాల తగిన సరఫరా లభ్యతపై దృష్టి పెట్టింది. 2) అమర్త్యసేన్ "హక్కులు (Entitlements)" ద్వారా ఆహారాన్ని పొందగలిగే అంశాన్ని చేర్చారు. 3) 1995 ప్రపంచ ఆహార శిఖరాగ్ర సమావేశం ప్రకటన ఆహార భద్రతకు భౌతిక, ఆర్థిక అందుబాటు అవసరమని, పేదరిక నిర్మూలన ముఖ్యమని పేర్కొంది. ఏవి సరైనవి?
A. 1, 2, 3 అన్నీ
B. 1, 2 మాత్రమే
C. 2, 3 మాత్రమే
D. 1, 3 మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: A — 1, 2, 3 అన్నీ
పాఠంలో 1970లలో ఆహార భద్రతను "తగినంత సరఫరా అన్ని వేళలా లభ్యంగా ఉండటం"గా భావించారని (UN 1975), సేన్ హక్కుల ద్వారా access అనే కొత్త కోణం జోడించారని, 1995 ప్రపంచ ఆహార శిఖరాగ్ర సమావేశం భౌతిక, ఆర్థిక అందుబాటును, పేదరిక నిర్మూలన అవసరాన్ని పేర్కొందని ఉంది. మూడు ప్రకటనలూ సరైనవే.
అమర్త్యసేన్ చెప్పిన "హక్కులు (Entitlements)" లో ఏది భాగం కాదు?
A. ఒక వ్యక్తి స్వయంగా పండించగలిగేది
B. ప్రభుత్వ గోదాముల్లోని బఫర్ నిల్వ మొత్తం పరిమాణం
C. మార్కెట్లో మార్పిడి చేసి పొందగలిగేది
D. ప్రభుత్వం లేదా సమాజం ఇచ్చే సరఫరాలు
Answer & explanation
Correct: B — ప్రభుత్వ గోదాముల్లోని బఫర్ నిల్వ మొత్తం పరిమాణం
సేన్ హక్కులు అంటే వ్యక్తి స్వయంగా ఉత్పత్తి చేసేది, మార్కెట్లో మార్పిడి ద్వారా పొందేది, ప్రభుత్వం లేదా సమాజం ఇచ్చే సరఫరాల కలయిక. బఫర్ నిల్వ మొత్తం పరిమాణం దేశ స్థాయి లభ్యతకు సంబంధించినది; అది వ్యక్తి పొందగలిగే మార్గం కాదు.
ఆహార అభద్రత గురించి వాదన (A) మరియు కారణం (R). A: పేదరిక రేఖకు పైన ఉన్నవారు కూడా కొన్నిసార్లు ఆహార అభద్రతకు గురవుతారు. R: విస్తృత విపత్తు వల్ల ఉత్పత్తి తగ్గి ధరలు పెరిగితే మెరుగైన స్థితిలో ఉన్నవారూ కొనలేని పరిస్థితికి వెళ్లవచ్చు. సరైన సమాధానం?
A. A, R రెండూ సరైనవి; కానీ R, Aకు వివరణ కాదు
B. A సరైనది; R తప్పు
C. A, R రెండూ సరైనవి; R, Aకు సరైన వివరణ
D. A తప్పు; R సరైనది
Answer & explanation
Correct: C — A, R రెండూ సరైనవి; R, Aకు సరైన వివరణ
పేదలు ఎక్కువకాలం ఆహార అభద్రతలో ఉండగా, పేదరిక రేఖకు పైన ఉన్నవారు విపత్తు సమయంలో ఆహార అభద్రతకు గురవుతారని పాఠం చెబుతుంది. ఆ కారణం – ఉత్పత్తి తగ్గి ధరలు పెరగడం – మెరుగైన స్థితిలో ఉన్నవారినీ కొనలేని స్థితికి నెట్టడానికి నేరుగా వివరణ ఇస్తుంది.
బెంగాల్ బియ్యం పట్టిక ప్రకారం 1942 నుంచి 1943కు మొత్తం లభ్యతలో వచ్చిన మార్పు ఎంత (లక్షల టన్నులు)?
A. 13 పెరుగుదల
B. 9 తగ్గుదల
C. 3 తగ్గుదల
D. 13 తగ్గుదల
Answer & explanation
Correct: D — 13 తగ్గుదల
పట్టికలో మొత్తం లభ్యత 1942లో 92, 1943లో 79; తేడా 92 − 79 = 13 తగ్గుదల. 1943లో ఉత్పత్తి 76, దిగుమతి 3 కలిపితే 79 అని, 1942లో ఉత్పత్తి 93 నుంచి 1 లక్ష టన్ను ఎగుమతిని తీసేస్తే 92 అని సరిచూడవచ్చు.
పట్టిక 4.1 ఆధారంగా "బెంగాల్ కరవు కేవలం బియ్యం కొరత వల్లే వచ్చింది" అనే వాదనపై ఉత్తమ మదింపు ఏది?
A. పూర్తిగా సమర్థించలేము; 1941లో ఎక్కువ తగ్గుదల ఉన్నా కరవు రాలేదు
B. పూర్తిగా సరైనది; 1943లో లభ్యత అత్యల్పం
C. సరికాదు; 1943లో లభ్యత పెరిగింది
D. పట్టిక దీనికి ఎలాంటి సమాచారం ఇవ్వదు
Answer & explanation
Correct: A — పూర్తిగా సమర్థించలేము; 1941లో ఎక్కువ తగ్గుదల ఉన్నా కరవు రాలేదు
1941లో లభ్యత 85 నుంచి 70కి పడిపోయినా కరవు రాలేదు; కరవు వచ్చిన 1943లో లభ్యత 79, అంటే 1941 కన్నా ఎక్కువ. కాబట్టి కొరత ఒక్కటే కారణం కాదు; ధరల పెరుగుదల, కొనే శక్తి లోపం కూడా ముఖ్యం. అయినా 1942తో పోల్చితే 1943లో లభ్యత తగ్గింది, పెరగలేదు.
పుస్తకంలోని రిక్షా కార్మికుడి ఉదాహరణ ప్రకారం, ఆదాయం అనిశ్చితంగా ఉన్నా అతని కుటుంబం బతకడానికి సహాయపడినది ఏది?
A. అంత్యోదయ అన్న యోజన కింద ఉచిత ధాన్యం
B. BPL కుటుంబాల కోసం ఇచ్చిన పసుపు రంగు PDS కార్డు ద్వారా మార్కెట్ ధరలో సగానికి సరకులు
C. ఉపాధి హామీ పథకంలో వార్షిక వేతనం
D. సహకార సంఘం నుంచి రుణం
Answer & explanation
Correct: B — BPL కుటుంబాల కోసం ఇచ్చిన పసుపు రంగు PDS కార్డు ద్వారా మార్కెట్ ధరలో సగానికి సరకులు
ఆ ఉదాహరణలో రిక్షా కార్మికుడికి BPL (పసుపు) PDS కార్డు ఉండటంతో గోధుమ, బియ్యం, చక్కెర, కిరోసిన్ మార్కెట్ ధరలో సగానికి లభిస్తాయి, నెలవారీ సరకులు BPL కోసం తెరిచే నిర్దిష్ట రోజున కొంటాడు. అందువల్ల తక్కువ, హెచ్చుతగ్గుల ఆదాయంతో కూడా కుటుంబాన్ని నడపగలుగుతున్నాడు.
ఈ వర్గాలలో ఆహార అభద్రతకు గురయ్యే సామాజిక, వృత్తి సమూహాలపై ఏ ప్రకటన పుస్తకానికి విరుద్ధం?
A. భూమి తక్కువ లేదా ఉత్పాదకత తక్కువ ఉన్న SC, ST, కొన్ని OBC వర్గాలు ప్రమాదంలో ఉన్నాయి
B. విపత్తుల కారణంగా పని కోసం వలస వెళ్లేవారు ఎక్కువగా ప్రభావితులు
C. సంపన్న భూయజమానులు, ఉన్నత ఉద్యోగులు ఎప్పుడూ ఆహార అభద్రతకు గురయ్యే ప్రధాన వర్గం
D. గర్భిణులు, పాలిచ్చే తల్లులు, 5 ఏళ్ల లోపు పిల్లలు ముఖ్య భాగం
Answer & explanation
Correct: C — సంపన్న భూయజమానులు, ఉన్నత ఉద్యోగులు ఎప్పుడూ ఆహార అభద్రతకు గురయ్యే ప్రధాన వర్గం
పాఠం ప్రకారం ఎక్కువ ప్రమాదంలో భూమి లేని, తక్కువ భూమి/ఉత్పాదకత ఉన్న SC, ST, కొన్ని OBC వర్గాలు, వలస కార్మికులు, మహిళలు, పిల్లలు ఉంటారు. సంపన్న భూయజమానులు, ఉన్నత ఉద్యోగులను ప్రధాన ఆహార అభద్రత వర్గంగా పుస్తకం పేర్కొనదు కాబట్టి ఆ ప్రకటన విరుద్ధం.
కాలానుగుణ, దీర్ఘకాలిక ఆకలిపై ప్రకటనలు: 1) పేదలు తక్కువ ఆదాయం వల్ల దీర్ఘకాలిక ఆకలికి గురవుతారు. 2) వర్షాకాలంలో తాత్కాలిక నిర్మాణ కార్మికులకు పని తగ్గడం కాలానుగుణ ఆకలికి ఉదాహరణ. 3) ఆకలి పేదరికానికి ఫలితం మాత్రమే, దానికి కారణం కాదు. ఏవి సరైనవి?
A. 1, 2, 3
B. 2, 3 మాత్రమే
C. 1, 3 మాత్రమే
D. 1, 2 మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: D — 1, 2 మాత్రమే
పేదల తక్కువ ఆదాయం వల్ల దీర్ఘకాలిక ఆకలి, తాత్కాలిక కార్మికులకు వర్షాకాలంలో పని తగ్గడం వల్ల కాలానుగుణ ఆకలి వస్తాయని పాఠం చెబుతుంది. మూడో ప్రకటన తప్పు: ఆకలి పేదరికానికి వ్యక్తీకరణ మాత్రమే కాదు, పేదరికాన్ని తెస్తుంది కూడా అని పుస్తకం స్పష్టం చేస్తుంది.
ఆహారధాన్యాల పెరుగుదలపై పుస్తక వాస్తవాలు: 1) 2020–21 మొత్తం ఉత్పత్తి 310 మి. టన్నులు, 2021–22లో 315. 2) ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ అత్యధిక వృద్ధి రేటు సాధించాయి. 3) పెరుగుదల అన్ని రాష్ట్రాల్లో సమానంగా ఉంది. ఏది తప్పు?
A. 3 మాత్రమే
B. 1 మాత్రమే
C. 2 మాత్రమే
D. 1, 2 మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: A — 3 మాత్రమే
పుస్తకం 2020–21లో 310, 2021–22లో 315 మి. టన్నులని, అత్యధిక వృద్ధి ఉత్తరప్రదేశ్ (58), మధ్యప్రదేశ్ (33)లో జరిగిందని చెబుతుంది. అలాగే ఆహారధాన్యాల పెరుగుదల "అసమానంగా" ఉందని స్పష్టంగా ఉంది; కాబట్టి అన్ని రాష్ట్రాల్లో సమానమనే ప్రకటన తప్పు.
A. హరిత విప్లవం వల్ల అన్ని రాష్ట్రాల్లో ఉత్పత్తి సమానంగా పెరిగింది
B. 1970ల ప్రారంభం నుంచి ప్రతికూల వాతావరణంలోనూ దేశం కరవు తప్పించుకుంది
C. హరిత విప్లవం స్వాతంత్ర్యానికి ముందే వచ్చింది
D. హరిత విప్లవం తరువాత ఆహార అభద్రత పూర్తిగా అంతమైంది
Answer & explanation
Correct: B — 1970ల ప్రారంభం నుంచి ప్రతికూల వాతావరణంలోనూ దేశం కరవు తప్పించుకుంది
పుస్తకం ప్రకారం 1970ల ప్రారంభంలో హరిత విప్లవం వచ్చినప్పటి నుంచి ప్రతికూల వాతావరణంలోనూ దేశం కరవును తప్పించుకుంది. అయితే ఉత్పత్తి పెరుగుదల అసమానం, ఇంకా కొందరు ఆహారం లేకుండా ఉన్నారు; హరిత విప్లవం స్వాతంత్ర్యం తరువాతే వచ్చింది.
ఆహార భద్రత అవగాహన పరిణామంపై ప్రకటనలు: 1) 1975 ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్వచనం ప్రాథమిక ఆహార పదార్థాల తగిన సరఫరా లభ్యతపై దృష్టి పెట్టింది. 2) అమర్త్యసేన్ "హక్కులు (Entitlements)" ద్వారా ఆహారాన్ని పొందగలిగే అంశాన్ని చేర్చారు. 3) 1995 ప్రపంచ ఆహార శిఖరాగ్ర సమావేశం ప్రకటన ఆహార భద్రతకు భౌతిక, ఆర్థిక అందుబాటు అవసరమని, పేదరిక నిర్మూలన ముఖ్యమని పేర్కొంది. ఏవి సరైనవి?