మానవ వనరులు (Human Resources)

ఏ దేశానికైనా ప్రజలే గొప్ప వనరు. ప్రకృతి ఇచ్చిన సంపదకు విలువ వచ్చేది మనుషులు దాన్ని ఉపయోగకరంగా భావించినప్పుడే. ప్రజల అవసరాలు, సామర్థ్యాలు కలిసి ప్రకృతి సంపదను 'వనరు'గా మారుస్తాయి.

అందుకే మానవ వనరు (Human resource) అంతిమ వనరు (ultimate resource). ఆరోగ్యంగా, విద్యావంతులుగా, ప్రేరణతో ఉన్న ప్రజలు తమ అవసరాలకు తగినట్లు వనరులను అభివృద్ధి చేసుకుంటారు.

• ఇతర వనరుల్లాగే మానవ వనరులు కూడా ప్రపంచమంతటా సమానంగా పంపిణీ కాలేదు.
• ప్రజలు విద్యా స్థాయి, వయసు, లింగం (sex) విషయాల్లో భిన్నంగా ఉంటారు.
• వారి సంఖ్య, లక్షణాలు కాలంతో మారుతూ ఉంటాయి.
• ఉదాహరణ గణాంకం (పుస్తకంలోని సంభాషణ): ఒక పాఠశాలలో 500 మంది పిల్లలు, ఒక గ్రామంలో 1,000 మంది, ఒక తరగతిలో 30 మంది ఉన్నారనుకుంటే, ప్రపంచ జనాభా సుమారు 6.6 బిలియన్లు (పుస్తకం ఇచ్చిన అంచనా).
• ఇక్కడ 'బిలియన్' అంటే వంద కోట్లు
• 6.6 బిలియన్ = 660 కోట్లు.

ప్రధాన మంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన – PKVY (పుస్తకంలోని 'తెలుసా?' పెట్టె)

• ప్రారంభం: 2015.
• లక్ష్యం: 2016 నుంచి 2020 వరకు ఒక కోటి మంది భారతీయ యువతకు శిక్షణ ఇవ్వడం.
• ఉద్దేశం:
  1. ఉపాధి కల్పించే నైపుణ్యాల పట్ల ఆసక్తి పెంచడం
  2. ఉద్యోగంలో ఉన్నవారికీ, కాబోయే వేతన జీవులకూ నాణ్యమైన శిక్షణ ఇవ్వడం.

(బయటి సమాచారం: ప్రపంచ జనాభా 2022 నవంబర్ 15న 8 బిలియన్లకు చేరిందని ఐక్యరాజ్య సమితి ప్రకటించింది – పుస్తకంలోని 6.6 బిలియన్ ఉదాహరణ కంటే ఇది ఇటీవలి సంఖ్య.)

భూ ఉపరితలంపై ప్రజలు విస్తరించి ఉన్న తీరును జనాభా పంపిణీ నమూనా (pattern of population distribution) అంటారు. ప్రపంచ జనాభా పంపిణీ చాలా అసమానం.

• ప్రపంచ జనాభాలో 90 శాతం కంటే ఎక్కువ మంది భూ ఉపరితలంలో సుమారు 30 శాతం ప్రాంతంలోనే నివసిస్తున్నారు.
• కిక్కిరిసిన (crowded) ప్రాంతాలు:
  1. దక్షిణ, ఆగ్నేయ ఆసియా
  2. ఐరోపా
  3. ఈశాన్య ఉత్తర అమెరికా.
• చాలా తక్కువ మంది ఉండే ప్రాంతాలు: అధిక అక్షాంశ ప్రాంతాలు (high latitudes), ఉష్ణమండల ఎడారులు, ఎత్తైన పర్వతాలు, భూమధ్యరేఖ అడవులు.
• భూమధ్యరేఖకు ఉత్తరాన నివసించేవారు దక్షిణాన నివసించేవారి కంటే చాలా ఎక్కువ.
• పుస్తకం ప్రకారం ప్రపంచ ప్రజల్లో దాదాపు మూడొంతుల మంది ఆసియా, ఆఫ్రికా ఖండాల్లో ఉన్నారు.
• ప్రపంచ ప్రజల్లో 60 శాతం మంది కేవలం 10 దేశాల్లోనే ఉన్నారు
• ఆ ప్రతి దేశంలో 100 మిలియన్ (10 కోట్ల) కంటే ఎక్కువ మంది ఉన్నారు.

పటం, కార్యకలాపాల గురించి

• పటం 5.1 (ఖండాల వారీగా ప్రపంచ జనాభా): ప్రతి 100 మంది ప్రపంచ ప్రజల్లో ఆసియా, ఐరోపా, ఆఫ్రికా, మధ్య–దక్షిణ అమెరికా, ఉత్తర అమెరికా, ఓషియానియా (ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, పసిఫిక్ ద్వీపాలు) ఖండాల్లో ఎంతమంది ఉన్నారో చూపుతుంది. ఆ శాతాల విలువలు అందుబాటులో ఉన్న పాఠ్య భాగంలో స్పష్టంగా లేవు, అందుకే ఇక్కడ ఇవ్వలేదు. 'ఏ ఖండం 5%, 13%, 1%, 12%' అనే కార్యకలాపాన్ని ఆ పటం చూసి చేయాలి.
• పటం 5.2 (అత్యధిక జనాభా గల దేశాలు): ఈ దేశాలను ప్రపంచ పటంలో గుర్తించి, వాటిలో ఎన్ని ఆసియాలో ఉన్నాయో రంగు వేయమని కార్యకలాపం సూచిస్తుంది (దేశాల జాబితా పాఠ్య భాగంలో స్పష్టంగా లేదు). ఈ పటం మూలం: భారత జనాభా లెక్కలు 2011 తాత్కాలిక మొత్తాలు.

జనాభా సాంద్రత (Population density) అంటే భూ ఉపరితలంలో ఒక యూనిట్ విస్తీర్ణంలో నివసించే ప్రజల సంఖ్య. దీన్ని సాధారణంగా చదరపు కిలోమీటరుకు ఇంతమంది అని చెబుతారు.

ముఖ్య గణాంకాలు (పుస్తకం)

• ప్రపంచ సగటు సాంద్రత: చ.కి.మీ.కు 51 మంది.
• భారతదేశ సగటు సాంద్రత:
  1. చ.కి.మీ.కు 382 మంది (పుస్తకంలోని 'తెలుసా?' పెట్టె
  2. జనాభా లెక్కలు 2011 ఆధారం).
• అత్యధిక సాంద్రత గల ప్రాంతం:
  1. దక్షిణ మధ్య ఆసియా
  2. తర్వాత తూర్పు, ఆగ్నేయ ఆసియా.
• [బయటి సమాచారం:
  1. 2011 తర్వాత సంపూర్ణ జనాభా లెక్కలు జరగలేదు. తదుపరి జనాభా లెక్కలు (Census 2027)లో ఇళ్ల జాబితా దశ 2026 ఏప్రిల్–సెప్టెంబర్ మధ్య, జనాభా గణన దశ 2027 ఫిబ్రవరిలో
  2. ప్రమాణ తేదీ 2027 మార్చి 1. పరీక్షల కోసం పుస్తకంలోని 382 సంఖ్యనే గుర్తుంచుకోవాలి.]

సాంద్రత అర్థం కావడానికి ఉదాహరణ

• 30 మంది విద్యార్థులు చిన్న తరగతి గదిలో ఉంటే ఎంతో కిక్కిరిసినట్లు అనిపిస్తుంది. అదే 30 మంది పాఠశాల సమావేశ మందిరంలో కూర్చుంటే ఖాళీగా అనిపిస్తుంది. కారణం: మందిరం విస్తీర్ణం తరగతి గది కంటే చాలా ఎక్కువ.
• అయితే పాఠశాలలోని విద్యార్థులందరూ మందిరంలోకి వస్తే ఆ మందిరం కూడా కిక్కిరిసి కనిపిస్తుంది. అంటే సాంద్రత = ప్రజల సంఖ్య ÷ విస్తీర్ణం.

ప్రజలు ఎక్కడ ఎక్కువగా నివసిస్తారో నిర్ణయించే భౌగోళిక కారకాలు ఐదు: భూస్వరూపం, వాతావరణం, నేల, నీరు, ఖనిజాలు.

1. భూస్వరూపం (Topography)

• ప్రజలు పర్వతాలు, పీఠభూముల కంటే మైదానాలను ఇష్టపడతారు
• వ్యవసాయం, తయారీ, సేవా కార్యకలాపాలకు మైదానాలు అనుకూలం.
• గంగా మైదానాలు ప్రపంచంలోనే అత్యంత జనసాంద్రత గల ప్రాంతాల్లో ఒకటి
• అండీస్, ఆల్ప్స్, హిమాలయ పర్వతాల్లో జనాభా చాలా తక్కువ.

1. వాతావరణం (Climate)

• అతి వేడి లేదా అతి చలి వాతావరణాన్ని ప్రజలు తప్పిస్తారు. ఉదాహరణలు:
  1. సహారా ఎడారి
  2. రష్యా, కెనడాల ధ్రువ ప్రాంతాలు
  3. అంటార్కిటికా.

1. నేల (Soil)

• సారవంతమైన నేలలు వ్యవసాయానికి అనుకూలం. అందుకే భారతదేశంలో గంగా, బ్రహ్మపుత్ర
• చైనాలో హ్వాంగ్‌హో (Hwang-He), చాంగ్ జియాంగ్ (Chang Jiang)
• ఈజిప్ట్‌లో నైలు మైదానాలు దట్టమైన జనాభాతో ఉంటాయి.

1. నీరు (Water)

• మంచినీరు సులభంగా దొరికే చోట ప్రజలు ఉండటానికి ఇష్టపడతారు. ప్రపంచంలోని నదీ లోయలు దట్టమైన జనాభాతో
• ఎడారుల్లో జనాభా తక్కువ.

1. ఖనిజాలు (Minerals)

• ఖనిజ నిక్షేపాలు ఉన్న ప్రాంతాల్లో జనాభా ఎక్కువ. దక్షిణాఫ్రికా వజ్రాల గనులు
• మధ్యప్రాచ్యంలో (Middle East) చమురు కనుగొనడం వల్ల ప్రజలు అక్కడ స్థిరపడ్డారు.

భౌగోళిక కారకాలతో పాటు మానవ సంబంధమైన కారకాలు కూడా జనాభా పంపిణీని నిర్ణయిస్తాయి.

• సామాజిక (Social): మెరుగైన ఇళ్లు, విద్య, ఆరోగ్య సౌకర్యాలు ఉన్న ప్రాంతాల్లో జనసాంద్రత ఎక్కువ. పుస్తకం ఇచ్చిన ఉదాహరణ: పుణె (Pune).
• సాంస్కృతిక (Cultural): మతపరంగా లేదా సాంస్కృతికంగా ప్రాముఖ్యం గల ప్రదేశాలు ప్రజలను ఆకర్షిస్తాయి. ఉదాహరణలు: వారణాసి, జెరూసలెం, వాటికన్ సిటీ.
• ఆర్థిక (Economic): పారిశ్రామిక ప్రాంతాలు ఉపాధి అవకాశాలు ఇస్తాయి కాబట్టి పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలను ఆకర్షిస్తాయి. జపాన్‌లోని ఒసాకా (Osaka), భారతదేశంలో ముంబై అత్యంత జనసాంద్రత గల ప్రాంతాలకు ఉదాహరణలు.

ఒక దేశం ఎంత కిక్కిరిసి ఉందనేది దాని ఆర్థికాభివృద్ధి స్థాయితో పెద్దగా సంబంధం లేదు. బంగ్లాదేశ్, జపాన్ రెండూ చాలా దట్టమైన జనాభా గల దేశాలే; కానీ జపాన్ బంగ్లాదేశ్ కంటే ఎంతో ఎక్కువగా ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెందినది.

పదకోశం: జీవిత కాలం అంచనా (Life expectancy) = ఒక సగటు వ్యక్తి ఎన్ని సంవత్సరాలు బతుకుతాడని ఆశించవచ్చో చెప్పే సంఖ్య.

వ్యాయామంలోని ఖాళీల సమాధానం (పాఠ్యాంశం ఆధారంగా): ప్రజలు ఆకర్షితులైన ప్రాంతం దట్టంగా జనావాసం ఉన్నది (densely populated) అవుతుంది. దీనికి కారణమయ్యే అంశాలు: అనుకూలమైన (favourable) వాతావరణం; మంచి సహజ (natural) వనరులు; సారవంతమైన (fertile) భూమి.

జనాభా మార్పు (Population change) అంటే ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో ప్రజల సంఖ్యలో వచ్చే మార్పు. ప్రపంచ జనాభా స్థిరంగా ఉండదు; అది చాలా రెట్లు పెరిగింది (పటం 5.3).

• 1800ల వరకు మానవ చరిత్రలో జనాభా స్థిరంగా కానీ చాలా నెమ్మదిగా పెరిగింది. అనేక మంది పిల్లలు పుట్టినా, వారు చిన్న వయసులోనే చనిపోయేవారు.
• కారణాలు:
  1. సరైన ఆరోగ్య సౌకర్యాలు లేకపోవడం
  2. అందరికీ సరిపడా ఆహారం లేకపోవడం
  3. రైతులు అందరి ఆహార అవసరాలు తీరేంతగా పండించలేకపోవడం. ఫలితంగా మొత్తం పెరుగుదల చాలా తక్కువ.
• 1804: ప్రపంచ జనాభా 1 బిలియన్ (100 కోట్లు).
• 1959: 3 బిలియన్ (300 కోట్లు) – అంటే 155 సంవత్సరాల తర్వాత. దీన్ని జనాభా విస్ఫోటనం (Population explosion) అంటారు.
• 1999: 6 బిలియన్ (600 కోట్లు) – కేవలం 40 సంవత్సరాల్లో రెట్టింపు.
• ప్రధాన కారణం:
  1. మెరుగైన ఆహార సరఫరా, వైద్యం వల్ల మరణాలు తగ్గాయి
  2. జననాలు మాత్రం చాలా ఎక్కువగానే కొనసాగాయి.
• ప్రపంచ జనాభా పెరుగుదలకు ముఖ్య కారణం సహజ వృద్ధి రేటు వేగంగా పెరగడం.

(బయటి సమాచారం: 2022 నవంబర్ 15న ప్రపంచ జనాభా 8 బిలియన్లకు చేరిందని ఐక్యరాజ్య సమితి ప్రకటించింది.)

జనాభా మార్పుకు మూడు అంశాలు కారణం: జననాలు, మరణాలు, వలసలు.

నిర్వచనాలు

• జనన రేటు (Birth rate): ప్రతి 1,000 మంది జనాభాకు సజీవ జననాల సంఖ్య.
• మరణ రేటు (Death rate): ప్రతి 1,000 మంది జనాభాకు మరణాల సంఖ్య.
• వలస (Migration): ఒక ప్రాంతంలోకి, ప్రాంతం నుంచి ప్రజల కదలిక.
• జననాలు, మరణాలు జనాభా మార్పునకు సహజ కారణాలు (natural causes). వీటి మధ్య తేడాను సహజ వృద్ధి రేటు (Natural growth rate) అంటారు (జనన రేటు – మరణ రేటు).

జనాభా సమతుల్యత (పటం 5.4)

• జనన రేటు ఎక్కువ, మరణ రేటు తక్కువ → జనాభా పెరుగుతుంది.
• జనన రేటు, మరణ రేటు సమానం → జనాభా స్థిరంగా ఉంటుంది.
• మరణ రేటు ఎక్కువ, జనన రేటు తక్కువ → జనాభా తగ్గుతుంది.

వ్యాయామం (iv)కు సంబంధించిన ముఖ్యాంశాలు – జనాభా మార్పును ప్రభావితం చేసే రెండు కారకాలు: జననాలు (ఎక్కువ జననాలు జనాభాను పెంచుతాయి), మరణాలు (మరణాలు తగ్గితే జనాభా పెరుగుతుంది); వలసలు కూడా ఒక కారకం.

వలస (Migration) వల్ల కూడా జనాభా పరిమాణం మారుతుంది. ప్రజలు ఒక దేశం లోపల లేదా దేశాల మధ్య కదలవచ్చు.

వలసల పదాలు

• ఎమిగ్రెంట్లు (Emigrants):
  1. ఒక దేశాన్ని విడిచి వెళ్లేవారు
  2. ఈ ప్రక్రియ ఎమిగ్రేషన్ (Emigration) – అంటే బయటికి వెళ్లడం.
• ఇమిగ్రెంట్లు (Immigrants):
  1. ఒక దేశంలోకి కొత్తగా వచ్చేవారు
  2. ప్రక్రియ ఇమిగ్రేషన్ (Immigration) – అంటే కొత్త దేశంలోకి ప్రవేశం.
• అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు, ఆస్ట్రేలియా ఇమిగ్రేషన్ (లోపలికి వలస) వల్ల జనాభా పెంచుకున్నాయి.
• సూడాన్ ఎమిగ్రేషన్ (బయటికి వలస) వల్ల జనాభా కోల్పోయిన దేశానికి ఉదాహరణ.
• అంతర్జాతీయ వలసల సాధారణ ధోరణి: తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన దేశాల నుంచి ఎక్కువ అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు, మెరుగైన ఉపాధి కోసం.
• దేశం లోపల: ఉపాధి, విద్య, ఆరోగ్య సౌకర్యాల కోసం గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి పట్టణాలకు పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు వెళ్తారు.

జనాభా మార్పు తీరులు (పటం 5.5)

• ప్రపంచ జనాభా వేగంగా పెరుగుతున్నా, అన్ని దేశాల్లో ఒకేలా పెరగడం లేదు
• వృద్ధి రేట్లు దేశాలను బట్టి మారతాయి.
• కెన్యా:
  1. అధిక జనాభా వృద్ధి రేటు. గతంలో జనన, మరణ రేట్లు రెండూ ఎక్కువ
  2. ఆరోగ్య సేవలు మెరుగుపడి మరణ రేట్లు తగ్గాయి కానీ జనన రేట్లు ఇంకా ఎక్కువగానే ఉండటంతో వృద్ధి రేటు ఎక్కువ.
• యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: మరణ రేటు, జనన రేటు రెండూ తక్కువ కాబట్టి జనాభా వృద్ధి నెమ్మదిస్తోంది.
• పటం 5.5లో వృద్ధి రేటు వర్గాలు (3% పైగా, 2–2.9%, 1–1.9%, 0.9% లోపు) రంగులతో చూపారు
• ఏ దేశం ఏ వర్గంలో ఉందో పాఠ్య భాగంలో స్పష్టంగా లేదు.

జనాభా నిర్మాణం (Population composition) అంటే జనాభా కూర్పు – ప్రజల లక్షణాల స్వరూపం. ప్రజల పాత్రను వనరుగా అర్థం చేసుకోవాలంటే వారి గుణాలను తెలుసుకోవాలి.

• ప్రజలు వయసు, లింగం (sex), అక్షరాస్యత స్థాయి, ఆరోగ్య స్థితి, వృత్తి, ఆదాయ స్థాయిల్లో చాలా భిన్నంగా ఉంటారు.
• జనాభా నిర్మాణం ద్వారా తెలిసేవి:
  1. ఎంతమంది పురుషులు, స్త్రీలు
  2. ఏ వయసు వర్గానికి చెందినవారు
  3. ఎంత విద్యావంతులు
  4. ఏ వృత్తుల్లో ఉన్నారు
  5. ఆదాయ స్థాయి, ఆరోగ్య పరిస్థితులు.
• పుస్తకంలోని చిత్రం వివిధ పాత్రలను చూపిస్తుంది: మనవళ్లకు కథలు చెప్పే వృద్ధులు, పెళ్లిళ్లలో పాడే గాయకులు, వంతెనలు కట్టేవారు, ఇంటిని చూసుకునేవారు, క్యాన్సర్ మందులపై పరిశోధన చేసే శాస్త్రవేత్త, రైతు – సమాజంలో ప్రతి మనిషీ ఒక వనరు.
• ఆలోచించాల్సిన అంశం: ప్రతి మనిషి సమాజానికి సంభావ్య వనరే.

వయసు–లింగ పిరమిడ్ (Age–sex pyramid) అని కూడా పిలిచే జనాభా పిరమిడ్ ద్వారా ఒక దేశ జనాభా నిర్మాణాన్ని అధ్యయనం చేయడం ఆసక్తికరమైన పద్ధతి.

వ్యాయామం (v)కు సమాధానం: జనాభా నిర్మాణం అంటే జనాభా స్వరూపం – వయసు, లింగం, అక్షరాస్యత, ఆరోగ్యం, వృత్తి, ఆదాయం వంటివి.

జనాభా పిరమిడ్ అనేది త్రిభుజాకారంలో కనిపించే రేఖాచిత్రం (age–sex pyramid). ఇది ఒక దేశంలో ప్రస్తుతం ఉన్న పురుషులు, స్త్రీల సంఖ్యను వయసు వర్గాలతో సహా చూపిస్తుంది (పటం 5.6).

జనాభా పిరమిడ్ చూపేవి

• మొత్తం జనాభాను వివిధ వయసు వర్గాలుగా విభజించి చూపుతుంది – ఉదా: 5–9 సంవత్సరాలు, 10–14 సంవత్సరాలు.
• ఆ ప్రతి వయసు వర్గంలో మొత్తం జనాభా శాతాన్ని పురుషులు, స్త్రీలుగా ఉపవిభజించి చూపుతుంది.

పిరమిడ్ ఆకారం చెప్పే కథ

• అడుగున (base) 15 సంవత్సరాల లోపు పిల్లల సంఖ్య చూపబడుతుంది
• ఇది జననాల స్థాయిని సూచిస్తుంది.
• పైభాగం (top) 65 సంవత్సరాలు పైబడిన వృద్ధుల సంఖ్యను చూపుతుంది
• ఇది మరణాల సంఖ్యను ప్రతిబింబిస్తుంది.
• ఆధారితులు (Dependents) ఎంతమంది ఉన్నారో కూడా పిరమిడ్ చెబుతుంది. ఆధారితులు రెండు రకాలు: బాల (యువ) ఆధారితులు – 15 ఏళ్ల లోపు వారు
• వృద్ధ ఆధారితులు – 65 ఏళ్లు పైబడినవారు.
• పని వయసులో ఉన్నవారు ఆర్థికంగా చురుకైనవారు (economically active).

వ్యాయామం (vi)కు సమాధానం: జనాభా పిరమిడ్ అంటే వయసు–లింగ కూర్పును చూపే గ్రాఫిక్ చిత్రం; ఇది జననాలు, మరణాలు, ఆధారితుల సంఖ్య, శ్రామిక శక్తి గురించి చెబుతుంది.

దేశ జనాభా స్థితిని బట్టి పిరమిడ్ ఆకారం మారుతుంది. పుస్తకంలో మూడు ఉదాహరణలు ఉన్నాయి.

1. కెన్యా (పటం 5.7) – జనన, మరణ రేట్లు రెండూ ఎక్కువ

• పిరమిడ్ అడుగున వెడల్పుగా ఉండి పైకి వెళ్లేకొద్దీ వేగంగా సన్నబడుతుంది.
• కారణం:
  1. చాలా మంది పిల్లలు పుడతారు కానీ వారిలో చాలామంది శైశవంలోనే చనిపోతారు
  2. కొద్దిమంది మాత్రమే పెద్దవాళ్లు అవుతారు
  3. వృద్ధులు చాలా తక్కువ.

1. భారత్ (పటం 5.8) – మరణ రేట్లు తగ్గుతున్నాయి

• మరణాలు (ముఖ్యంగా శిశు మరణాలు) తగ్గుతున్న దేశాల్లో పిరమిడ్ యువ వయసు వర్గాల్లో వెడల్పుగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఎక్కువ మంది శిశువులు పెద్దవారయ్యే వరకు బతుకుతారు.
• ఇలాంటి జనాభాలో యువత సంఖ్య చాలా ఎక్కువ
• అంటే బలమైన, విస్తరిస్తున్న శ్రామిక శక్తి (labour force).

1. జపాన్ (పటం 5.9) – జనన రేట్లు తక్కువ

• తక్కువ జనన రేట్ల వల్ల పిరమిడ్ అడుగున ఇరుకుగా ఉంటుంది.
• మరణ రేట్లు తగ్గడంతో ఎక్కువ మంది వృద్ధాప్యం వరకు బతుకుతారు.

ముగింపు సందేశం

• నైపుణ్యం, ఉత్సాహం, ఆశావాద దృక్పథం ఉన్న యువత ఏ దేశానికైనా భవిష్యత్తు. భారతదేశానికి ఇలాంటి వనరు ఉన్నది అదృష్టం.
• వారికి విద్య, నైపుణ్యాలు, అవకాశాలు కల్పిస్తే సమర్థులు, ఉత్పాదకులు అవుతారు.
• (పటాల్లోని నిర్దిష్ట శాతాలు పాఠ్య భాగంలో స్పష్టంగా లేవు
• పై బొమ్మలో ఆకారాలు పథకం మాత్రమే.)

పాఠం చివరి అభ్యాసాల్లోని ముఖ్య సమాధానాల సారాంశం (పాఠ్యాంశం ఆధారంగా).

చిన్న ప్రశ్నల సారాంశం

• ప్రజలు వనరు ఎందుకు:
  1. వారి అవసరాలు, సామర్థ్యాలే ప్రకృతి సంపదను వనరుగా మారుస్తాయి
  2. ఆరోగ్యవంతులు, విద్యావంతులు, ప్రేరణ ఉన్నవారు వనరులను అభివృద్ధి చేస్తారు.
• అసమాన జనాభా పంపిణీకి కారణాలు:
  1. భూస్వరూపం, వాతావరణం, నేల, నీరు, ఖనిజాలు (భౌగోళిక)
  2. సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక కారకాలు.
• ప్రపంచ జనాభా వేగంగా పెరగడానికి కారణం: ఆహార సరఫరా, వైద్యం మెరుగై మరణాలు తగ్గగా, జననాలు ఎక్కువగానే కొనసాగాయి.

బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నల సమాధానాలు

• జనాభా పంపిణీ అంటే: ఒక ప్రాంతంలో ప్రజలు విస్తరించి ఉన్న తీరు.
• జనాభా మార్పు యొక్క మూడు ప్రధాన కారకాలు: జననాలు, మరణాలు, వలసలు.
• 1999లో ప్రపంచ జనాభా: 6 బిలియన్లు.
• జనాభా పిరమిడ్: వయసు, లింగ కూర్పును చూపే గ్రాఫిక్ రూపం.

పూరించే ప్రశ్న: ప్రజలు ఆకర్షితులైతే ప్రాంతం densely populated; అనుకూల వాతావరణం, సహజ వనరులు, సారవంతమైన భూమి దీనికి కారణాలు.

కార్యకలాపం (4): 15 ఏళ్ల లోపు వారు 'చాలా ఎక్కువ' ఉన్న సమాజం, 'చాలా తక్కువ' ఉన్న సమాజం లక్షణాలను చర్చించాలి. సూచనలు: పాఠశాలల అవసరం, పెన్షన్ పథకాలు, ఉపాధ్యాయులు, బొమ్మలు, వీల్ చైర్లు, శ్రామిక సరఫరా, ఆసుపత్రులు.

• చాలా మంది పిల్లలు ఉన్న సమాజంలో పాఠశాలలు, ఉపాధ్యాయులు, బొమ్మలు ఎక్కువ అవసరం
• భవిష్యత్తు శ్రామిక సరఫరా ఎక్కువ.
• పిల్లలు చాలా తక్కువ ఉన్న సమాజంలో వృద్ధులు ఎక్కువ కాబట్టి పెన్షన్ పథకాలు, ఆసుపత్రులు, వీల్ చైర్ల అవసరం ఎక్కువ
• శ్రామిక సరఫరా తగ్గుతుంది.

ఇతర కార్యకలాపాలు: పటం 5.1 చూసి 5%, 13%, 1%, 12% గల ఖండాలను గుర్తించడం; పటం 5.2లోని దేశాలను ప్రపంచ పటంలో గుర్తించి ఆసియాలోని వాటికి రంగు వేయడం.

ఇంటర్నెట్ మూలాలుగా పుస్తకం సూచించినవి: ndmindia.nic.in, environmentdefense.org, freefoto.com, worldgame.org/worldmeters, cseindia.org, mnes.nic.in, undp.org/popin.