మొదటి, రెండవ పట్టణీకరణ (First and Second Urbanisation of India)

Correct: A — సింధూ / హరప్పా నాగరికత

సింధూ / హరప్పా / సింధు-సరస్వతి నాగరికతను భారతదేశ మొదటి పట్టణీకరణ అంటారు; ఇది 2వ సహస్రాబ్ది BCE ప్రారంభంలో అంతరించింది. వేద కాలంలో పట్టణ జీవనం దాదాపు లేదు; మౌర్య యుగం రెండవ పట్టణీకరణ తర్వాతి సామ్రాజ్య యుగం; మెసొపొటేమియా భారతదేశానికి చెందినది కాదు.

Correct: D — గంగా మైదానాలు

1వ సహస్రాబ్ది BCE లో గంగా మైదానాలు, సింధు హరివాణంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు, పొరుగు ప్రాంతాల్లో కొత్త పట్టణ దశ మొదలై క్రమంగా ఉపఖండమంతా వ్యాపించింది. దక్కన్, ఈశాన్యం వంటి ప్రాంతాలకు ఇది తర్వాత విస్తరించింది; థార్ ఎడారి దీని కేంద్రం కాదు.

Correct: C — రాజ్‌గిర్ – బీహార్

మగధ రాజధాని రాజగృహ నేటి బీహార్‌లోని రాజ్‌గిర్; పాఠంలో అక్కడి ఒక ప్రధాన కట్టడపు శిథిలాల చిత్రం ఉంది. ఉజ్జయిని అవంతి రాజధాని, శ్రావస్తి కోసల రాజధాని, కౌశాంబి వత్స రాజధాని – ఇవి మగధకు చెందినవి కావు.

Correct: B — కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం

రాజధానిని, సరిహద్దు పట్టణాలను కోటలతో రక్షించాలని, సాగుభూమి, గనులు, అడవులు, పచ్చిక బయళ్లు, రహదారులు, జలమార్గాలు ఉండాలని చెప్పే సూక్తి కౌటిల్యుని అర్థశాస్త్రం నుండి తీసుకున్నది. ఇండికా మెగస్తనీస్ రచన; మనుస్మృతి, ఋగ్వేదం రాజ్య ఆర్థిక లక్షణాల గురించి ఈ సూక్తిని చెప్పినవి కావు.

Correct: B — పురావస్తు తవ్వకాలు, మలి వేద-బౌద్ధ-జైన సాహిత్యం

పాఠం ప్రకారం రెండు ఆధారాలు: (1) ఆ పట్టణాల ఉనికిని నిర్ధారించిన పురావస్తు తవ్వకాలు, (2) వాటిని వర్ణించిన ప్రాచీన సాహిత్యం – మలి వేద, బౌద్ధ, జైన గ్రంథాలు. విదేశీ యాత్రికుల రచనలు, బ్రిటిష్ నివేదికలు, జనాభా లెక్కలను ఈ సందర్భంలో పాఠం ప్రధాన ఆధారాలుగా చెప్పలేదు.

Correct: A — దాదాపు ఒక సహస్రాబ్ది పాటు భారత్‌లో పట్టణ జీవనం లేదు

హరప్పా పట్టణ వ్యవస్థ భాగాలన్నీ కనుమరుగవడంతో ప్రజలు కొన్ని నగరాలను వదిలేశారు, మిగిలినవారు గ్రామీణ జీవనానికి మళ్లారు; దాదాపు ఒక సహస్రాబ్ది పాటు పట్టణ జీవనం లేదు (ఉత్తరాన అక్కడక్కడ కొన్ని పట్టణాలు మాత్రమే). గంగా మైదానాల నగరాలు 1వ సహస్రాబ్ది BCE లోనే వచ్చాయి; లిపి కొనసాగింపు, సామూహిక వలస పాఠంలో లేవు.

Correct: B — 1, 2 మాత్రమే

హరప్పా (మొదటి పట్టణీకరణ) 2000 BCE తర్వాత కొన్ని శతాబ్దాల్లో అంతరించింది – ప్రకటన 1 సరైనది. రెండవ పట్టణీకరణ 1వ సహస్రాబ్ది BCE లో మొదలై నేటికీ కొనసాగుతోంది – ప్రకటన 2 సరైనది. అది గంగా మైదానాలు, సింధు హరివాణం నుండి మొదలై ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాపించింది; దక్షిణాన నగరాలు సుమారు 400 BCE నుండే – కాబట్టి ప్రకటన 3 తప్పు.

Correct: A — ఇనుప పనిముట్ల వాడకం

హరప్పా పట్టణ వ్యవస్థతో పాటు పెద్ద నిర్మాణాలు, రద్దీ వీధులు, మార్కెట్లు, ప్రత్యేక వృత్తుల సమూహాలు, లిపి, పారిశుద్ధ్య వ్యవస్థ, పాలనా వ్యవస్థ కనుమరుగయ్యాయని పాఠం చెబుతుంది. హరప్పా ప్రజలు రాగి, కాంస్యం వాడారు; ఇనుప పనిముట్లు తర్వాతి రెండవ పట్టణీకరణ లక్షణం – కాబట్టి అది కనుమరుగైన అంశం కాదు.