తుప్పు, దహనం – ఆక్సిజన్ అవసరం (Rusting and Combustion)
Free practice MCQs with answers and explanations for తుప్పు, దహనం – ఆక్సిజన్ అవసరం (Rusting and Combustion) in మన చుట్టూ మార్పులు (Changes Around Us). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
ఒక పదార్థం ఆక్సిజన్తో చర్య జరిపి ఉష్ణం, కాంతి ఇచ్చే రసాయన చర్యను ఏమంటారు?
A. తుప్పు పట్టడం (Rusting)
B. క్రమక్షయం (Erosion)
C. దహనం (Combustion)
D. బాష్పీభవనం (Evaporation)
Answer & explanation
Correct: C — దహనం (Combustion)
పదార్థం ఆక్సిజన్తో చర్య జరిపి ఉష్ణం, కాంతి విడుదల చేసే రసాయన చర్యను దహనం అంటారు – మెగ్నీషియం మండటం, కొవ్వొత్తి మైనం ఆవిరి మండటం ఉదాహరణలు. తుప్పులో ఆక్సిజన్ పాల్గొన్నా కాంతి రాదు. క్రమక్షయం, బాష్పీభవనం భౌతిక మార్పులు.
మిణుగురు పురుగులు (Fireflies) ఉష్ణం లేకుండా కాంతి ఉత్పత్తి చేసే దృగ్విషయాన్ని ఏమంటారు?
A. దహనం (Combustion)
B. జీవ సందీప్తి (Bioluminescence)
C. జ్వలనం (Ignition)
D. శైథిల్యం (Weathering)
Answer & explanation
Correct: B — జీవ సందీప్తి (Bioluminescence)
జీవుల్లో రసాయన మార్పు ద్వారా ఉష్ణం లేకుండా కాంతి ఉత్పత్తి కావడాన్ని జీవ సందీప్తి అంటారు; మిణుగురుల కాంతి దీనికి ఉదాహరణ. దహనంలో ఉష్ణం, కాంతి రెండూ వస్తాయి. జ్వలనం మంటలు అంటుకోవడం; శైథిల్యం రాళ్లు ముక్కలై మట్టిగా మారే ప్రక్రియ.
ఎవరి బట్టలకైనా నిప్పు అంటుకుంటే పాఠం సూచించిన ఉత్తమ మార్గం ఏది?
A. గాలి వీచేలా పరుగెత్తించడం
B. కృత్రిమ (Synthetic) దుప్పటితో చుట్టడం
C. దుప్పటి లేదా వస్త్రంతో చుట్టడం
D. విసనకర్రతో విసరడం
Answer & explanation
Correct: C — దుప్పటి లేదా వస్త్రంతో చుట్టడం
దుప్పటి లేదా వస్త్రంతో చుట్టితే మంటకు గాలి (ఆక్సిజన్) సరఫరా ఆగి మంట ఆరిపోతుంది. పరుగెత్తడం, విసరడం ఆక్సిజన్ సరఫరాను పెంచి మంటను పెద్దది చేస్తాయి. కృత్రిమ దుప్పట్లు కరిగి చర్మానికి అంటుకుంటాయి కాబట్టి వాటిని ఎప్పుడూ వాడకూడదని పాఠం హెచ్చరిస్తుంది.
కొవ్వొత్తిపై గాజు గ్లాసు బోర్లిస్తే అది కాసేపటికి ఆరిపోవడానికి కారణం ఏమిటి?
A. గ్లాసులో ఆక్సిజన్ నిరంతర సరఫరా లేకపోవడం
B. గ్లాసు వల్ల మైనం గట్టిపడటం
C. గ్లాసులో నైట్రోజన్ ఎక్కువై మంట పెరగడం
D. గ్లాసు సూర్యకాంతిని అడ్డుకోవడం
Answer & explanation
Correct: A — గ్లాసులో ఆక్సిజన్ నిరంతర సరఫరా లేకపోవడం
కప్పిన కొవ్వొత్తికి గాలి నిరంతర సరఫరా ఉండదు; దహనానికి తోడ్పడే గాలి భాగం ఆక్సిజన్ కాబట్టి అది తగ్గగానే మంట ఆరుతుంది. గ్లాసులో ఏర్పడిన కార్బన్ డయాక్సైడ్ను సున్నపు నీటితో నిర్ధారించవచ్చు. మైనం గట్టిపడటం, సూర్యకాంతి ఇక్కడ కారణాలు కావు; నైట్రోజన్ దహనానికి తోడ్పడదు.
కప్పిన కొవ్వొత్తి గ్లాసులో ఏర్పడిన కార్బన్ డయాక్సైడ్లోని కార్బన్ ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?
A. గాజు గ్లాసు నుంచి
B. పెట్రీ డిష్ నుంచి
C. సున్నపు నీటి నుంచి
D. కొవ్వొత్తి మైనం నుంచి
Answer & explanation
Correct: D — కొవ్వొత్తి మైనం నుంచి
పాఠం ప్రకారం ఆ కార్బన్ డయాక్సైడ్ మైనంలోని కార్బన్, గాలిలోని ఆక్సిజన్ కలవడం వల్ల ఏర్పడింది. గాజు గ్లాసు, పెట్రీ డిష్ మండవు, చర్యలో పాల్గొనవు. సున్నపు నీటిని CO₂ ఉనికిని పరీక్షించడానికే వాడతారు – అది CO₂ కు మూలం కాదు, CO₂ తో చర్య జరిపే పదార్థం.
దహన చర్యకు లోనయ్యే పదార్థాలు దహనశీల పదార్థాలు; పాఠం చెక్క, కాగితం, పత్తి, కిరోసిన్ను ఉదాహరణలుగా ఇస్తుంది. గాజు, రాయి, ఇసుక, నీరు, ఉప్పు, సుద్ద సాధారణంగా మండవు. చివరి సమూహంలో కాగితం, కిరోసిన్ దహనశీలమైనా గాజు, నీరు కలిసి ఉండటంతో అది సరికాదు.
నిశ్చితం (A): గాజు గ్లాసుతో కప్పిన కొవ్వొత్తి మంట కొంతసేపటికి ఆరిపోతుంది.
కారణం (R): గ్లాసు లోపలి ఆక్సిజన్ క్రమంగా వినియోగమవుతుంది.
A. A, R రెండూ సరైనవి; కానీ R, A కు సరైన వివరణ కాదు
B. A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ
C. A సరైనది, R తప్పు
D. A తప్పు, R సరైనది
Answer & explanation
Correct: B — A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ
కప్పిన కొవ్వొత్తికి గాలి నిరంతర సరఫరా ఉండదు; లోపలి ఆక్సిజన్ దహనంలో వినియోగమై తగ్గిపోగానే మంట ఆరుతుంది. దహనానికి తోడ్పడే గాలి భాగం ఆక్సిజనే కాబట్టి R నేరుగా A కు కారణం. కాబట్టి A, R రెండూ సరైనవి; R, A కు సరైన వివరణ.
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి:
1. మెగ్నీషియం దహనంలో ఉష్ణం, కాంతి విడుదలవుతాయి.
2. తుప్పు పట్టడం భౌతిక మార్పు.
3. మిణుగురుల కాంతి రసాయన మార్పు ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది.
సరైనవి ఏవి?
A. 1, 2 మాత్రమే
B. 2, 3 మాత్రమే
C. 1, 2, 3
D. 1, 3 మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: D — 1, 3 మాత్రమే
మెగ్నీషియం + ఆక్సిజన్ → మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్ + ఉష్ణం + కాంతి – ప్రవచనం 1 సరైనది. తుప్పు (ఐరన్ ఆక్సైడ్) అనే కొత్త పదార్థం ఏర్పడుతుంది కాబట్టి తుప్పు పట్టడం రసాయన మార్పు – 2 తప్పు. మిణుగురుల కాంతి (జీవ సందీప్తి) రసాయన మార్పు ద్వారా వస్తుంది – 3 సరైనది.