వినియోగదారుల హక్కులు (Consumer Rights) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for వినియోగదారుల హక్కులు (Consumer Rights) (10వ తరగతి సోషల్ – ఆర్థిక శాస్త్రం (Class 10 Social – Economics)). Tap an option to check instantly · page 3 of 6.
Q21Moderate
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. పెద్ద కంపెనీలు మీడియా ద్వారా తప్పుడు సమాచారం ప్రచారం చేసి మార్కెట్‌ను తమకు అనుకూలంగా మలచుకోగలవు.
2. ఉత్పత్తిదారులు తక్కువ, శక్తిమంతులు; వినియోగదారులు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నప్పుడు కూడా మార్కెట్ పూర్తి న్యాయంగా పనిచేస్తుంది.
A. 1 మాత్రమే సరైనది
B. 2 మాత్రమే సరైనది
C. 1, 2 రెండూ సరైనవి
D. 1, 2 రెండూ సరికావు
Answer & explanation
Correct: A — 1 మాత్రమే సరైనది
పెద్ద కంపెనీలకు ఉన్న సంపద, అధికారం, విస్తృత పరిధి వల్ల అవి తప్పుడు సమాచారంతో మార్కెట్‌ను మలచగలవు – ప్రకటన 1 సరైనది. ఉత్పత్తిదారులు తక్కువ-శక్తిమంతులు, వినియోగదారులు చెల్లాచెదురైనప్పుడు మార్కెట్ న్యాయంగా పనిచేయదు, కాబట్టి ప్రకటన 2 తప్పు.
కింది వాటిలో 1960లలో వినియోగదారుల ఉద్యమం వ్యవస్థీకృతంగా పుట్టడానికి కారణం కానిది ఏది?
A. ఆహార కొరతలు
B. ఇంటర్నెట్ షాపింగ్ పెరుగుదల
C. నల్లబజారు
D. ఆహారం, వంటనూనెల కల్తీ
Answer & explanation
Correct: B — ఇంటర్నెట్ షాపింగ్ పెరుగుదల
ఆహార కొరత, హోర్డింగ్, నల్లబజారు, కల్తీ వంటివి 1960లలో ఉద్యమాన్ని పుట్టించాయి. ఇంటర్నెట్ షాపింగ్ చాలా తర్వాత వచ్చిన పరిణామం; 2019 చట్ట సవరణలో మాత్రమే ఇంటర్నెట్ కొనుగోళ్లను చేర్చారు.
కింది సంఘటనలను కాలక్రమంలో సరిగా అమర్చిన ఎంపిక ఏది?
A. COPRA → వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం → ఐక్యరాజ్యసమితి మార్గదర్శకాలు → COPRA సవరణ (2019)
B. ఐక్యరాజ్యసమితి మార్గదర్శకాలు → వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం → COPRA సవరణ (2019) → COPRA
C. వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం → ఐక్యరాజ్యసమితి మార్గదర్శకాలు → COPRA → COPRA సవరణ (2019)
D. COPRA సవరణ (2019) → COPRA → ఐక్యరాజ్యసమితి మార్గదర్శకాలు → వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం
Answer & explanation
Correct: C — వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం → ఐక్యరాజ్యసమితి మార్గదర్శకాలు → COPRA → COPRA సవరణ (2019)
వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం 1960లలో, ఐక్యరాజ్యసమితి మార్గదర్శకాలు 1985లో, COPRA 1986లో, సవరణ 2019లో జరిగాయి. ఈ క్రమానికి భిన్నంగా ఉన్న ఇతర వరుసల్లో COPRA ఉద్యమం కంటే ముందు, లేదా 2019 మొదట వచ్చినట్లు తప్పుగా ఉంది.
వైద్య నిర్లక్ష్యం వల్ల ఒక విద్యార్థి మత్తుమందు తప్పిదంతో జీవితాంతం వికలాంగుడైన కేరళ కేసు ప్రధానంగా ఏ హక్కుకు ఉదాహరణ?
A. ఎంపిక హక్కు
B. ప్రాతినిధ్య హక్కు
C. వినియోగదారుల విద్య హక్కు
D. భద్రత హక్కు
Answer & explanation
Correct: D — భద్రత హక్కు
ప్రాణానికి, శరీరానికి హాని కలిగించే సేవ అందించకుండా రక్షణ పొందే హక్కే భద్రత హక్కు; మత్తుమందు నిర్లక్ష్యంతో జరిగిన వికలాంగత దీనికి ఉదాహరణ. ఇందులో ఎంపిక, ప్రాతినిధ్యం, విద్య అంశాలు ప్రధానం కావు.
అసెర్షన్ (A): తయారీదారు ప్యాకెట్‌పై గడువు తేదీని తప్పక ముద్రించాలి.
కారణం (R): గడువు తేదీ ముద్రించకపోతే వస్తువు గడువులోపే చెడిపోయినా తయారీదారు దుకాణదారుపై నెపం వేసి బాధ్యత తీసుకోడు.
A. A, R రెండూ సరైనవి; R అనేది A కి సరైన వివరణ
B. A, R రెండూ సరైనవి; కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు
C. A సరైనది; R సరికాదు
D. A సరికాదు; R సరైనది
Answer & explanation
Correct: A — A, R రెండూ సరైనవి; R అనేది A కి సరైన వివరణ
గడువు తేదీ ఉంటే గడువులోపు చెడిపోయిన వస్తువును మార్చమని అడగవచ్చు; ముద్రించకపోతే తయారీదారు బాధ్యత నుంచి తప్పించుకుంటాడు. అందుకే ముద్రణ తప్పనిసరి అన్న A కు R నేరుగా కారణాన్ని వివరిస్తుంది.
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. ప్యాకెట్‌పై ముద్రించిన MRP కంటే ఎక్కువకు అమ్మితే వినియోగదారుడు నిరసన తెలిపి ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
2. MRP కంటే తక్కువకు అమ్మమని వినియోగదారుడు బేరమాడే అవకాశం ఉండదు.
A. 2 మాత్రమే సరైనది
B. 1 మాత్రమే సరైనది
C. 1, 2 రెండూ సరైనవి
D. 1, 2 రెండూ సరికావు
Answer & explanation
Correct: B — 1 మాత్రమే సరైనది
MRP అనేది గరిష్ఠ ధర; అంతకంటే ఎక్కువ వసూలు చేయడం ఫిర్యాదుకు కారణం – ప్రకటన 1 సరైనది. అంతకంటే తక్కువకు అమ్మమని బేరమాడే వీలు వినియోగదారులకు ఉంది, కాబట్టి ప్రకటన 2 తప్పు.
సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) గురించి సరికాని ప్రకటన ఏది?
A. ఇది అక్టోబర్ 2005లో చేసిన చట్టం
B. ఇది ప్రభుత్వ శాఖల పనితీరు గురించిన సమాచారం పౌరులకు ఇస్తుంది
C. ఇది ప్రైవేటు కంపెనీల వస్తువుల ధరలను నిర్ణయిస్తుంది
D. ఇది పౌర సౌకర్యాల లోపాలపై ప్రశ్నించే శక్తినిస్తుంది
Answer & explanation
Correct: C — ఇది ప్రైవేటు కంపెనీల వస్తువుల ధరలను నిర్ణయిస్తుంది
RTI చట్టం ప్రభుత్వ శాఖల పనితీరు సమాచారం పొందే హక్కును ఇస్తుంది, పౌర సౌకర్యాల లోపాలపై ప్రశ్నించే శక్తినిస్తుంది. వస్తువుల ధరలు నిర్ణయించడం దాని పని కాదు; కాబట్టి ధరల నిర్ణయం అన్న ప్రకటన మాత్రమే సరికానిది.
కోచింగ్ సంస్థకు రాష్ట్ర కమిషన్ ₹25,000 జరిమానా విధించడానికి కారణం ఏమిటి?
A. కోర్సులో బోధన నాణ్యత లేకపోవడం
B. ఫీజు రశీదు ఇవ్వకపోవడం
C. విద్యార్థి వయసు తక్కువగా ఉండటం
D. జిల్లా కమిషన్ ఆదేశంపై పనికిరాని (Frivolous) అప్పీలు వేయడం
Answer & explanation
Correct: D — జిల్లా కమిషన్ ఆదేశంపై పనికిరాని (Frivolous) అప్పీలు వేయడం
ఫీజు వాపసు ఆదేశించిన జిల్లా కమిషన్ తీర్పుపై సంస్థ అప్పీలు చేయగా, రాష్ట్ర కమిషన్ దాన్ని పనికిరాని అప్పీలుగా పరిగణించి ₹25,000 జరిమానా వేసింది. బోధన నాణ్యత లోపం విద్యార్థి కోర్సు మానడానికి కారణం మాత్రమే; జరిమానా కారణం కాదు.
A. వివరాలు చదివి నచ్చిన బ్రాండ్‌ను స్వయంగా ఎంచుకుని కొనడం
B. కొత్త గ్యాస్ కనెక్షన్‌తో స్టౌను తమ నుంచే కొనమని డీలర్ పట్టుబట్టడం
C. టూత్‌పేస్ట్ అమ్మాలంటే టూత్‌బ్రష్ కొనాలనడం
D. కోర్సు మొత్తం ఫీజును ఒకేసారి ముందుగా కట్టాలనడం
Answer & explanation
Correct: A — వివరాలు చదివి నచ్చిన బ్రాండ్‌ను స్వయంగా ఎంచుకుని కొనడం
నచ్చిన బ్రాండ్‌ను స్వయంగా ఎంచుకోవడం ఎంపిక హక్కును వినియోగించుకోవడమే. స్టౌ కొనమని బలవంతం, టూత్‌బ్రష్ షరతు, పూర్తి ఫీజును ముందుగా వసూలు చేయడం – ఈ మూడూ వినియోగదారుడి ఎంపిక స్వేచ్ఛను అడ్డుకుంటాయి.
మనీ ఆర్డర్ చేరని సందర్భంలో కేసు ప్రక్రియను సరైన క్రమంలో చూపే ఎంపిక ఏది?
A. కమిషన్‌లో నమోదు → తపాలా కార్యాలయంలో విచారణ → తీర్పు → వాదనలు
B. తపాలా కార్యాలయంలో విచారణ → వినియోగదారుల మండలి సలహా → కమిషన్‌లో నమోదు, నోటీసు → వాదనలు → తీర్పు
C. తీర్పు → వాదనలు → కమిషన్‌లో నమోదు → వినియోగదారుల మండలి సలహా
D. వినియోగదారుల మండలి సలహా → తీర్పు → తపాలా విచారణ → వాదనలు
Answer & explanation
Correct: B — తపాలా కార్యాలయంలో విచారణ → వినియోగదారుల మండలి సలహా → కమిషన్‌లో నమోదు, నోటీసు → వాదనలు → తీర్పు
ముందుగా సంబంధిత కార్యాలయంలో విచారించి, సంతృప్తికర స్పందన రాకపోతే మండలి సలహా తీసుకుని, కమిషన్‌లో నమోదు చేయాలి; నోటీసు తర్వాత వాదనలు వినిపించి, చివరగా తీర్పు వస్తుంది. వాదనల కంటే ముందు తీర్పు రావడం సాధ్యం కాదు.
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. పెద్ద కంపెనీలు మీడియా ద్వారా తప్పుడు సమాచారం ప్రచారం చేసి మార్కెట్‌ను తమకు అనుకూలంగా మలచుకోగలవు.
2. ఉత్పత్తిదారులు తక్కువ, శక్తిమంతులు; వినియోగదారులు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నప్పుడు కూడా మార్కెట్ పూర్తి న్యాయంగా పనిచేస్తుంది.