Free practice MCQs with answers and explanations for విద్యుత్ (Electricity) (10వ తరగతి సైన్స్ – భౌతిక రసాయన శాస్త్రం (Class 10 Physical Science)). Tap an option to check instantly · page 2 of 6.
Q11Moderate
ఒక బల్బు గుండా వెళ్లే ప్రవాహాన్ని, ఆ బల్బు చివరల పొటెన్షియల్ భేదాన్ని కొలవడానికి సరైన అమరిక ఏది?
A. అమ్మీటర్ బల్బుకు సమాంతరంగా, వోల్టుమీటర్ శ్రేణిలో
B. రెండూ బల్బుతో శ్రేణిలో
C. అమ్మీటర్ బల్బుతో శ్రేణిలో, వోల్టుమీటర్ బల్బుకు సమాంతరంగా
D. రెండూ బల్బుకు సమాంతరంగా
Answer & explanation
Correct: C — అమ్మీటర్ బల్బుతో శ్రేణిలో, వోల్టుమీటర్ బల్బుకు సమాంతరంగా
ప్రవాహం కొలవాలంటే ఆ ప్రవాహమంతా అమ్మీటర్ గుండా వెళ్లాలి కాబట్టి శ్రేణి; పొటెన్షియల్ భేదం రెండు బిందువుల మధ్య కొలుస్తాం కాబట్టి వోల్టుమీటర్ ఆ బిందువుల మధ్య సమాంతరంగా ఉంటుంది. వేరే అమరికలు తప్పు రీడింగ్ ఇస్తాయి.
ఈ వాక్యాలను పరిశీలించండి.
1. రియోస్టాట్ వలయంలో శ్రేణిలో ఉండి నిరోధాన్ని మారుస్తుంది.
2. వోల్టుమీటర్‌ను కొలవవలసిన బిందువుల మధ్య సమాంతరంగా కలుపుతారు.
3. అమ్మీటర్‌ను సమాంతరంగా కలుపుతారు.
సరైనవి ఏవి?
A. 2, 3 మాత్రమే
B. 1, 3 మాత్రమే
C. 1, 2, 3 అన్నీ
D. 1, 2 మాత్రమే
Answer & explanation
Correct: D — 1, 2 మాత్రమే
రియోస్టాట్ ప్రవాహమార్గంలోనే (శ్రేణిలో) ఉండి నిరోధం మారుస్తుంది – 1 సరైనది. వోల్టుమీటర్ సమాంతరం – 2 సరైనది. అమ్మీటర్ శ్రేణిలో మాత్రమే కలపాలి; అందుకే 3 తప్పు. కాబట్టి 1, 2 మాత్రమే సరైనవి.
జర్మన్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త జార్జ్ సైమన్ ఓమ్ (1787–1854) 1827లో లోహపు తీగలో ప్రవాహానికి, పొటెన్షియల్ భేదానికి సంబంధాన్ని కనుగొన్నారు. 1820 ఓయెర్‌స్టెడ్ అయస్కాంత ఫలితాన్ని కనుగొన్న సంవత్సరం కాబట్టి ఇది గందరగోళ పరచే ఎంపిక.
ఒక హీటర్ 60 V వద్ద 4 A ప్రవాహాన్ని తీసుకుంటుంది. వోల్టేజ్‌ను 120 V కి పెంచితే (నిరోధం స్థిరం) ప్రవాహం ఎంత?
A. 4 A
B. 8 A
C. 2 A
D. 15 A
Answer & explanation
Correct: B — 8 A
మొదట R = V / I = 60 / 4 = 15 Ω. నిరోధం స్థిరం కాబట్టి I = 120 / 15 = 8 A, అంటే V రెట్టింపై I కూడా రెట్టింపు. 4 A అంటే మార్పే లేదనడం, 2 A తగ్గుదల అనడం తప్పు; 15 A అనేది నిరోధం విలువను ప్రవాహంగా పొరబడటం.
220 V మూలానికి 1200 Ω బల్బ్ ఫిలమెంట్, 100 Ω హీటర్ కాయిల్ వేర్వేరుగా కలిపారు. హీటర్ ప్రవాహం బల్బు ప్రవాహం కంటే సుమారు ఎన్ని రెట్లు?
A. 6 రెట్లు
B. 120 రెట్లు
C. 12 రెట్లు
D. సమానం
Answer & explanation
Correct: C — 12 రెట్లు
బల్బు: I = 220 / 1200 = 0.18 A; హీటర్: I = 220 / 100 = 2.2 A. ఒకే V వద్ద I నిరోధానికి విలోమానుపాతం కాబట్టి నిష్పత్తి 1200 / 100 = 12. సమానం అనడం నిరోధాల తేడాను విస్మరించడం; 6, 120 తప్పు గణనలు.
ఏక ప్రవచనం (A) మరియు కారణం (R):
A: ఒక ఓమిక్ వాహకం చివరల పొటెన్షియల్ భేదం సగమైతే అందులోని ప్రవాహం కూడా సగమవుతుంది.
R: స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఆ వాహకం నిరోధం స్థిరంగా ఉంటుంది.
A. A, R రెండూ సరైనవి; కానీ R, A కి వివరణ కాదు
B. A సరైనది, R తప్పు
C. A తప్పు, R సరైనది
D. A, R రెండూ సరైనవి; R, A కి సరైన వివరణ
Answer & explanation
Correct: D — A, R రెండూ సరైనవి; R, A కి సరైన వివరణ
ఓమ్ నియమం ప్రకారం V / I = R స్థిరం. R స్థిరమైతే I = V / R, కాబట్టి V సగమైతే I సగమవుతుంది; అంటే కారణం ఏక ప్రవచనానికి కారణమే. నిరోధం ఉష్ణోగ్రతతో మారితే ఈ సంబంధం వర్తించదు, అందుకే ఓమ్ నియమంలో ఉష్ణోగ్రత స్థిరం అనే షరతు ఉంది.
Correct: A — పొడవు, మధ్యచ్ఛేద వైశాల్యం, పదార్థ స్వభావం
R = ρ l / A సూత్రం ప్రకారం నిరోధం పొడవు l, మధ్యచ్ఛేద వైశాల్యం A, పదార్థ స్వభావం (నిరోధకత ρ) పై ఆధారపడుతుంది; ఉష్ణోగ్రత కూడా ప్రభావం చూపుతుంది. రంగు, ద్రవ్యరాశి లేదా ప్రవాహ కాలం నిరోధాన్ని నిర్ణయించవు.
l పొడవు, A వైశాల్యం గల తీగ నిరోధం 4 Ω. అదే పదార్థంతో l/2 పొడవు, 2A వైశాల్యం గల తీగ నిరోధం ఎంత?
A. 2 Ω
B. 1 Ω
C. 8 Ω
D. 16 Ω
Answer & explanation
Correct: B — 1 Ω
R₂ = ρ (l/2) / (2A) = ¼ × (ρ l / A) = ¼ × 4 = 1 Ω. పొడవు సగమైతే R సగం, వైశాల్యం రెట్టింపైతే మళ్లీ సగం; అందుకే మొత్తం నాలుగో వంతు. 2 Ω అంటే ఒక్క కారకం మాత్రమే పరిగణించడం, 8 Ω, 16 Ω పెరుగుదలగా పొరబడటం.
ఒక తీగ పొడవు, పదార్థం మారకుండా దాని వ్యాసాన్ని రెట్టింపు చేస్తే నిరోధం ఎలా మారుతుంది?
A. సగం అవుతుంది
B. రెట్టింపు అవుతుంది
C. నాలుగో వంతు అవుతుంది
D. నాలుగు రెట్లు అవుతుంది
Answer & explanation
Correct: C — నాలుగో వంతు అవుతుంది
వైశాల్యం A = πd² / 4 కాబట్టి వ్యాసం రెట్టింపైతే A నాలుగు రెట్లు అవుతుంది. R ∝ 1/A కాబట్టి నిరోధం నాలుగో వంతు అవుతుంది. సగం అనేది వైశాల్యాన్ని రెట్టింపుగా మాత్రమే లెక్కించిన తప్పు; పెరగడం అనేది విలోమ సంబంధాన్ని విస్మరించడం.
1 m పొడవు, 0.3 mm వ్యాసం ఉన్న లోహపు తీగ నిరోధం 20°C వద్ద 26 Ω. దాని నిరోధకత, పదార్థం ఏవి?
A. 1.62 × 10⁻⁸ Ω m, రాగి
B. 49 × 10⁻⁶ Ω m, కాన్స్టాంటన్
C. 100 × 10⁻⁶ Ω m, నిక్రోమ్
D. 1.84 × 10⁻⁶ Ω m, మాంగనీస్
Answer & explanation
Correct: D — 1.84 × 10⁻⁶ Ω m, మాంగనీస్
ρ = R A / l = R π d² / (4 l) = 26 × π × (3 × 10⁻⁴)² / (4 × 1) ≈ 1.84 × 10⁻⁶ Ω m. పట్టికలో ఈ విలువ మాంగనీస్‌కు చెందినది. రాగి (1.62 × 10⁻⁸) చాలా తక్కువ; కాన్స్టాంటన్ (49 × 10⁻⁶), నిక్రోమ్ (100 × 10⁻⁶) చాలా ఎక్కువ.