పునరుజ్జీవనం (Renaissance)

'రెనైసాన్స్ (Renaissance)' అనే ఫ్రెంచ్ పదానికి 'పునర్జన్మ' అని అర్థం. 14వ శతాబ్దంలో ఇటలీలో మొదలై ఐరోపా అంతటా వ్యాపించిన కళ, సాహిత్యం, శాస్త్రం, ఆలోచనల పునరుజ్జీవన ఉద్యమం ఇది. మధ్యయుగ 'చీకటి యుగం' నుండి ఆధునిక యుగానికి వారధి.

• ఎక్కడ మొదలైంది: ఇటలీలో – ముఖ్యంగా ఫ్లోరెన్స్ (Florence) నగరంలో, 14వ శతాబ్దంలో.
• ఇటలీలోనే ఎందుకు?
• ప్రాచీన రోమన్ నాగరికత శిథిలాలు, వారసత్వం ఇక్కడే ఉండటం.
• వెనిస్, జెనోవా, ఫ్లోరెన్స్ వంటి ధనిక వ్యాపార నగరాలు.
• ధనిక పోషకులు – ముఖ్యంగా ఫ్లోరెన్స్‌లోని మెడిచి (Medici) కుటుంబం కళాకారులకు ఆర్థిక సాయం చేసింది.
• ఇతర కారణాలు:
  1. 1453లో ఒట్టోమన్ టర్కులు కాన్స్టాంటినోపుల్‌ను జయించడంతో గ్రీకు పండితులు ప్రాచీన గ్రంథాలతో ఇటలీకి వలస వచ్చారు.
  2. క్రూసేడ్ల తర్వాత వ్యాపారం, పట్టణాలు పెరిగి కొత్త ఆలోచనలకు అవకాశం.
  3. ముద్రణ యంత్రం ఆవిష్కరణ.
  4. చర్చి ఆధిపత్యంపై ప్రశ్నలు.
• ప్రధాన లక్షణం:
  1. దేవుని కంటే మనిషి, ప్రకృతికి ప్రాధాన్యం
  2. ప్రశ్నించే తత్వం, ప్రయోగాలు.

పునరుజ్జీవనం యొక్క ప్రధాన ఆలోచన మానవతావాదం (Humanism). ఇది మనిషి విలువ, తెలివి, ప్రతిభను గౌరవించే దృక్పథం. ఈ కాలం రచయితలు ఎవరు, ఏ గ్రంథం రాశారో పరీక్షల్లో తరచూ అడుగుతారు.

• మానవతావాదం: దైవం మీదే దృష్టి కాకుండా మనిషి జీవితం, విద్య, నైతికతపై దృష్టి. ప్రాచీన గ్రీకు–రోమన్ సాహిత్య అధ్యయనం.
• డాంటే (Dante Alighieri): ఇటలీ కవి. 'డివైన్ కామెడీ (Divine Comedy)' రాశాడు. మధ్యయుగం, పునరుజ్జీవనం మధ్య వారధి.
• పెట్రార్క్ (Petrarch): 'మానవతావాద పితామహుడు (Father of Humanism)'. ఇటలీ కవి, సానెట్ రచనలు.
• బొకాషియో (Boccaccio): 'డెకామెరాన్ (Decameron)' కథల సంపుటి.
• మాకియవెల్లి (Machiavelli):
  1. ఇటలీ రాజనీతిజ్ఞుడు
  2. 'ది ప్రిన్స్ (The Prince)' రచయిత. రాజు రాజ్య సంరక్షణకు ఎలా వ్యవహరించాలో రాశాడు
  3. ఆధునిక రాజనీతి శాస్త్ర పితామహుడిగా పరిగణిస్తారు.
• థామస్ మోర్ (Thomas More):
  1. ఇంగ్లండ్
  2. 'యుటోపియా (Utopia)' – ఆదర్శ సమాజ ఊహ.
• ఎరాస్మస్ (Erasmus):
  1. డచ్ పండితుడు
  2. 'ప్రైజ్ ఆఫ్ ఫాలీ (In Praise of Folly)' – చర్చి లోపాలపై వ్యంగ్యం.
• విలియం షేక్స్‌పియర్ (Shakespeare):
  1. ఇంగ్లండ్ నాటకకర్త
  2. హామ్లెట్, మాక్‌బెత్, ఒథెల్లో.
• సెర్వాంటెస్ (Cervantes):
  1. స్పెయిన్
  2. 'డాన్ క్విక్సోట్ (Don Quixote)'.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా పెట్రార్క్ = మానవతావాద పితామహుడు; మాకియవెల్లి = ది ప్రిన్స్; థామస్ మోర్ = యుటోపియా; బొకాషియో = డెకామెరాన్; డాంటే = డివైన్ కామెడీ.

పునరుజ్జీవనం కళారంగంలో గొప్ప మార్పు తెచ్చింది. చిత్రాల్లో నిజమైన మనుషుల భావాలు, లోతు (Perspective), శరీర నిర్మాణం (Anatomy) కనిపించడం మొదలైంది. ప్రసిద్ధ చిత్రాలు ఎవరివో అడిగే ప్రశ్నలు సాధారణం.

• లియొనార్డో డా విన్సీ (Leonardo da Vinci): ఇటలీ మేధావి – చిత్రకారుడు, శాస్త్రవేత్త, ఇంజనీర్.
• మోనాలిసా (Mona Lisa) – ప్రపంచ ప్రసిద్ధ చిత్రం (ఇప్పుడు పారిస్‌లోని లౌవ్రే మ్యూజియంలో)
• ది లాస్ట్ సప్పర్ (The Last Supper) – క్రీస్తు చివరి విందు చిత్రం
• మైకెలాంజెలో (Michelangelo): శిల్పి, చిత్రకారుడు.
• వాటికన్‌లోని సిస్టీన్ చాపెల్ (Sistine Chapel) పైకప్పు చిత్రాలు
• 'డేవిడ్ (David)' విగ్రహం, 'పియెటా (Pieta)' శిల్పం
• రాఫెల్ (Raphael): 'ది స్కూల్ ఆఫ్ ఏథెన్స్ (School of Athens)', మడోన్నా చిత్రాలు.
• ఇతరులు:
  1. జియోట్టో (Giotto) – పునరుజ్జీవన చిత్రకళ ఆద్యుడిగా భావిస్తారు.
  2. డొనాటెల్లో (Donatello) – శిల్పి.
  3. బ్రూనెల్లెస్కీ (Brunelleschi) – ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్ గుమ్మటం నిర్మాత.
  4. ఆల్బ్రెక్ట్ డ్యూరర్ (Dürer) – జర్మన్ చిత్రకారుడు.
  5. జాన్ వాన్ ఐక్ – ఫ్లెమిష్ చిత్రకారుడు; ఆయిల్ పెయింటింగ్ మెరుగుదల.
• కొత్త లక్షణాలు: నిజజీవిత మనుషుల చిత్రాలు, దృక్కోణ సిద్ధాంతం, నగ్నత్వ కళ, శరీర శాస్త్ర అధ్యయనం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా లియొనార్డో = మోనాలిసా + లాస్ట్ సప్పర్. మైకెలాంజెలో = సిస్టీన్ చాపెల్ + డేవిడ్. రాఫెల్ = స్కూల్ ఆఫ్ ఏథెన్స్.

పునరుజ్జీవనం శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంచింది. ఇంతకాలం చర్చి చెప్పినదాన్ని నమ్మిన ప్రజలు, పరిశీలన, ప్రయోగాల ద్వారా నిజాలు తెలుసుకోవడం మొదలుపెట్టారు.

• పాత నమ్మకం:
  1. భూమి విశ్వానికి కేంద్రం (Geocentric)
  2. సూర్యుడు, గ్రహాలు భూమి చుట్టూ తిరుగుతాయి – ప్టోలెమీ సిద్ధాంతం.
• నికోలస్ కోపర్నికస్ (Copernicus): పోలండ్ శాస్త్రవేత్త. సూర్యుడు కేంద్రం, భూమి సహా గ్రహాలు సూర్యుని చుట్టూ తిరుగుతాయని చెప్పాడు (సూర్యకేంద్ర సిద్ధాంతం – Heliocentric). 'డి రివల్యూషనిబస్' గ్రంథం 1543లో ప్రచురితమైంది.
• జొహన్నెస్ కెప్లర్ (Kepler): గ్రహాల చలన నియమాలు (Laws of Planetary Motion) – గ్రహాలు దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యల్లో తిరుగుతాయి.
• గెలీలియో గెలీలీ (Galileo Galilei):
  1. ఇటలీ
  2. టెలిస్కోప్ ద్వారా ఆకాశాన్ని పరిశీలించాడు – బృహస్పతి చంద్రులు, చంద్రుడిపై గుంతలను చూశాడు. సూర్యకేంద్ర సిద్ధాంతాన్ని సమర్థించినందుకు చర్చి విచారణ ఎదుర్కొన్నాడు. 'ఆధునిక భౌతిక శాస్త్ర పితామహుడు'గా చెబుతారు.
• వెసాలియస్ (Vesalius): శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం (Anatomy).
• విలియం హార్వే (William Harvey): రక్త ప్రసరణ (Blood Circulation) కనుగొన్నాడు.
• ఐజాక్ న్యూటన్ (Newton):
  1. తర్వాతి కాలం (17వ శతాబ్దం) – గురుత్వాకర్షణ సిద్ధాంతం
  2. శాస్త్ర విప్లవానికి శిఖరం.
• జియోర్డానో బ్రూనో: విశ్వానికి అంతం లేదని చెప్పినందుకు సజీవ దహనం చేశారు.

పునరుజ్జీవన ఆలోచనలు వేగంగా వ్యాపించడానికి ముద్రణ యంత్రమే ప్రధాన కారణం. ఇంతకు ముందు పుస్తకాలను చేతితో రాసేవారు కాబట్టి అవి చాలా ఖరీదైనవి, తక్కువ మందికే అందుబాటులో ఉండేవి.

• జోహన్ గుటెన్‌బర్గ్ (Johannes Gutenberg): జర్మనీలోని మైంజ్ (Mainz) నగరవాసి. 15వ శతాబ్దం మధ్యలో (సుమారు 1440ల్లో) కదిలే లోహపు అచ్చుల (Movable Metal Type) ముద్రణ యంత్రాన్ని ఐరోపాలో అభివృద్ధి చేశాడు.
• గుటెన్‌బర్గ్ బైబిల్: సుమారు 1455లో ముద్రించిన తొలి ప్రధాన ముద్రిత పుస్తకంగా ప్రసిద్ధి.
• విలియం కాక్స్టన్ (William Caxton): ఇంగ్లండ్‌లో తొలి ముద్రణాలయం స్థాపించాడు.
• ఫలితాలు:
  1. పుస్తకాలు చౌకగా, వేగంగా లభ్యమయ్యాయి.
  2. అక్షరాస్యత, విద్య పెరిగింది.
  3. ప్రాంతీయ (వ్యవహారిక) భాషల సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందింది.
  4. మార్టిన్ లూథర్ ఆలోచనలు ముద్రణ ద్వారా త్వరగా వ్యాపించి సంస్కరణకు సహాయపడ్డాయి.
  5. శాస్త్ర గ్రంథాల వ్యాప్తి వేగవంతమైంది.
• ఇతర ఆవిష్కరణలు:
  1. దిక్సూచి (Compass) – సముద్ర యాత్రలకు (చైనా నుండి ఐరోపాకు చేరింది)
  2. తుపాకీ మందు – యుద్ధ విధానాలు మారాయి
  3. కాగితం – చైనా నుండి అరబ్బుల ద్వారా వచ్చింది

ఇటలీలో మొదలైన పునరుజ్జీవనం క్రమంగా ఇతర ఐరోపా దేశాలకు వ్యాపించింది. ఇది ఐరోపా సమాజాన్ని మారుస్తూ మత సంస్కరణ, భౌగోళిక అన్వేషణలకు మార్గం వేసింది.

• ఉత్తర ఐరోపా పునరుజ్జీవనం: జర్మనీ, ఫ్రాన్స్, ఇంగ్లండ్, నెదర్లాండ్స్, స్పెయిన్‌లకు వ్యాపించింది. ఇక్కడ మతం, నైతికతపై ఎక్కువ దృష్టి ఉండేది.
• ప్రధాన ఫలితాలు:
  1. సాహిత్యం: లాటిన్ కంటే ప్రజల భాషలైన ఇటాలియన్, ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్‌లో రచనలు పెరిగాయి.
  2. ఆలోచన: ప్రశ్నించే తత్వం, తార్కికత; మూఢనమ్మకాలపై అనుమానం.
  3. రాజకీయం: రాజులు బలపడి, భూస్వామ్య ప్రభువుల అధికారం తగ్గింది; జాతీయ రాజ్యాలు ఏర్పడ్డాయి.
  4. ఆర్థికం: బ్యాంకింగ్, వ్యాపారం పెరిగి ధనిక మధ్య తరగతి (Bourgeoisie) ఎదిగింది.
  5. మతం: చర్చి అవినీతిపై విమర్శలు పెరిగి సంస్కరణ ఉద్యమానికి పునాది.
  6. భౌగోళిక అన్వేషణలు: పటాలు, దిక్సూచి, నౌకాయానంలో ఆసక్తి.
• పునరుజ్జీవన ప్రయోజనం, పరిమితి:
  1. ఇది ఎక్కువగా ధనిక, విద్యావంతుల ఉద్యమం
  2. సామాన్య రైతులకు వెంటనే లాభం కలగలేదు.
• పునరుజ్జీవన ప్రాముఖ్యత: మధ్యయుగం – ఆధునిక యుగం మధ్య వంతెన.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా పునరుజ్జీవనం → ఆలోచన మారింది → చర్చిని ప్రశ్నించారు (సంస్కరణ) → ప్రపంచాన్ని వెతికారు (అన్వేషణలు) → శాస్త్ర విప్లవం.

ఈ నోట్‌లో పునరుజ్జీవనానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన వ్యక్తులు, వారి రచనలు ఒకే చోట ఉన్నాయి. చివరి నిమిషం రివిజన్‌కు ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

• సాహిత్యం:
  1. డాంటే – డివైన్ కామెడీ
  2. పెట్రార్క్ – మానవతావాద పితామహుడు
  3. బొకాషియో – డెకామెరాన్
  4. మాకియవెల్లి – ది ప్రిన్స్
  5. థామస్ మోర్ – యుటోపియా
  6. ఎరాస్మస్ – ప్రైజ్ ఆఫ్ ఫాలీ
  7. షేక్స్‌పియర్ – హామ్లెట్, మాక్‌బెత్
  8. సెర్వాంటెస్ – డాన్ క్విక్సోట్
• కళ:
  1. లియొనార్డో డా విన్సీ – మోనాలిసా, ది లాస్ట్ సప్పర్
  2. మైకెలాంజెలో – సిస్టీన్ చాపెల్, డేవిడ్
  3. రాఫెల్ – స్కూల్ ఆఫ్ ఏథెన్స్
  4. బ్రూనెల్లెస్కీ – ఫ్లోరెన్స్ గుమ్మటం
• శాస్త్రం:
  1. కోపర్నికస్ – సూర్యకేంద్ర సిద్ధాంతం
  2. కెప్లర్ – గ్రహ చలన నియమాలు
  3. గెలీలియో – టెలిస్కోప్ పరిశీలనలు
  4. వెసాలియస్ – శరీర నిర్మాణం
  5. విలియం హార్వే – రక్త ప్రసరణ
• ఆవిష్కరణ: గుటెన్‌బర్గ్ – ముద్రణ యంత్రం.
• కాల క్రమం:
  1. 14వ శతాబ్దం – ఇటలీలో ఆరంభం
  2. 1453 – కాన్స్టాంటినోపుల్ పతనం
  3. 15–16 శతాబ్దాలు – ఉచ్ఛస్థితి.
• మెడిచి కుటుంబం:
  1. ఫ్లోరెన్స్ కళాపోషకులు
  2. లోరెంజో ది మాగ్నిఫిసెంట్ ప్రసిద్ధ పాలకుడు.