మత సంస్కరణ ఉద్యమం (Reformation)

మత సంస్కరణ ఉద్యమం (Reformation) అంటే 16వ శతాబ్దంలో ఐరోపాలో రోమన్ కాథలిక్ చర్చి అవినీతి, దురాచారాలను సరిదిద్దాలని మొదలైన ఉద్యమం. చివరకు ఇది క్రైస్తవ మతాన్ని కాథలిక్, ప్రొటెస్టెంట్ శాఖలుగా చీల్చింది.

• చర్చి అవినీతి:
  1. పోప్‌లు, బిషప్‌లు విలాసవంతంగా జీవించడం.
  2. పదవులను డబ్బుకు అమ్ముకోవడం.
  3. ప్రజలపై భారీ పన్నులు, దశమ భాగం (టైత్).
• పాప విమోచన పత్రాలు (Indulgences): డబ్బు చెల్లిస్తే పాపాలు క్షమించబడతాయని చెప్పి చర్చి పత్రాలు అమ్మింది. రోమ్‌లోని సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా నిర్మాణానికి నిధుల కోసం పోప్ లియో X (Leo X) ఈ అమ్మకాలను ప్రోత్సహించాడు.
• పునరుజ్జీవనం ప్రభావం: మానవతావాదులు (ఎరాస్మస్ వంటివారు) చర్చి లోపాలను విమర్శించారు. ప్రజలు ప్రశ్నించడం మొదలుపెట్టారు.
• ముద్రణ యంత్రం: బైబిల్, సంస్కర్తల పుస్తకాలు ప్రజలకు చేరాయి.
• రాజకీయ కారణాలు: రాజులు పోప్ అధికారాన్ని తగ్గించి, చర్చి భూములు, సంపదపై ఆశ పడ్డారు. జాతీయ రాజ్యాల భావన పెరిగింది.
• సంస్కరణకు ముందు సంస్కర్తలు: జాన్ వైక్లిఫ్ (John Wycliffe – ఇంగ్లండ్), జాన్ హస్ (John Huss – బొహీమియా). వీరిని 'సంస్కరణ ఉదయ తారలు' అంటారు. హస్‌ను 1415లో కాల్చి చంపారు.

మార్టిన్ లూథర్ (Martin Luther) జర్మనీకి చెందిన క్రైస్తవ మత గురువు, వేదాంత పండితుడు. ఆయననే సంస్కరణ ఉద్యమ పితామహుడిగా పరిగణిస్తారు. ఈ అంశం నుండి ప్రశ్నలు ఖచ్చితంగా వస్తాయి.

• పుట్టుక: 1483, జర్మనీ. విటెన్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో వేదాంత ఆచార్యుడు.
• 95 సూత్రాలు (95 Theses): 31 అక్టోబర్ 1517న విటెన్‌బర్గ్ (Wittenberg) చర్చి తలుపుపై చర్చి దురాచారాలను విమర్శిస్తూ 95 వాదనలను అంటించాడు. ముఖ్యంగా జోహాన్ టెట్జెల్ (Johann Tetzel) పాప విమోచన పత్రాలు అమ్మడాన్ని విమర్శించాడు.
• లూథర్ సిద్ధాంతాలు:
  1. విశ్వాసం ద్వారానే మోక్షం (Salvation by faith alone), డబ్బుతో కాదు.
  2. బైబిల్ ప్రమాణం – పోప్ కాదు.
  3. ప్రతి వ్యక్తి నేరుగా దేవునితో సంబంధం పెట్టుకోవచ్చు.
• వెలివేత: 1520లో పోప్ లియో X లూథర్‌ను చర్చి నుండి వెలివేశాడు.
• డైట్ ఆఫ్ వార్మ్స్ (Diet of Worms, 1521): చక్రవర్తి చార్లెస్ V సభలో తన ఆలోచనలు వెనక్కి తీసుకోవాలని కోరగా లూథర్ నిరాకరించాడు.
• బైబిల్ జర్మన్ అనువాదం:
  1. లూథర్ బైబిల్‌ను జర్మన్ భాషలోకి అనువదించాడు
  2. ఇది జర్మన్ భాష అభివృద్ధికి ఎంతో తోడ్పడింది.
• ప్రొటెస్టెంట్ (Protestant) పేరు: 1529లో స్పెయర్ సభ (Diet of Speyer)లో కొందరు జర్మన్ రాజులు కాథలిక్ నిర్ణయాలను 'నిరసన (Protest)' చేయడంతో ఈ పేరు వచ్చింది.
• లూథరన్ చర్చి: లూథర్ అనుచరుల శాఖ.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 1517 – 95 సూత్రాలు; 1521 – వార్మ్స్ సభ; 1555 – ఆగ్స్‌బర్గ్ శాంతి. ఇవి వరుసగా గుర్తుంచుకోండి.

లూథర్ ప్రారంభించిన ఉద్యమాన్ని స్విట్జర్లాండ్, ఫ్రాన్స్, స్కాట్లండ్ మొదలైన దేశాల్లో ఇతర సంస్కర్తలు ముందుకు తీసుకెళ్లారు. వీరిలో కాల్విన్ ప్రభావం అత్యధికం.

• ఉల్రిచ్ జ్వింగ్లీ (Ulrich Zwingli): స్విట్జర్లాండ్‌లోని జ్యూరిచ్ (Zurich)లో సంస్కరణ ఉద్యమ నాయకుడు. చర్చి ఆచారాలను సరళం చేశాడు.
• జాన్ కాల్విన్ (John Calvin):
  1. ఫ్రాన్స్‌లో జన్మించిన సంస్కర్త
  2. స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా (Geneva) కేంద్రంగా పనిచేశాడు.
• గ్రంథం: 'ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ ది క్రిస్టియన్ రెలిజియన్ (Institutes of the Christian Religion)'.
• సిద్ధాంతం:
  1. 'ముందస్తు నిర్ణయం (Predestination)' – ఎవరికి మోక్షం అనేది దేవుడు ముందే నిర్ణయించాడు
  2. కష్టపడి పని చేయడం, క్రమశిక్షణ మంచి లక్షణాలు.
• జెనీవా కఠినమైన నైతిక పాలనకు ప్రసిద్ధి చెందింది.
• అనుచరులు: ఫ్రాన్స్‌లో హ్యూగెనోట్స్ (Huguenots), స్కాట్లండ్‌లో ప్రెస్బిటేరియన్లు, ఇంగ్లండ్‌లో ప్యూరిటన్లు.
• జాన్ నాక్స్ (John Knox): స్కాట్లండ్‌లో కాల్విన్ ఆలోచనల ఆధారంగా ప్రెస్బిటేరియన్ చర్చి స్థాపకుడు.
• రైతుల యుద్ధం (Peasants' War, 1524–25):
  1. జర్మనీలో రైతులు సంస్కరణ ఉద్యమాన్ని సామాజిక సమానత్వ ఉద్యమంగా మార్చారు
  2. ప్రభువులు దాన్ని అణచివేశారు. లూథర్ రైతులకు మద్దతు ఇవ్వలేదు.
• అనాబాప్టిస్టులు: మరింత తీవ్రమైన సంస్కర్తల సమూహం.

ఇంగ్లండ్‌లో సంస్కరణ మిగతా దేశాల కంటే భిన్నంగా మొదలైంది. అక్కడ ఇది ఎక్కువగా రాజకీయ కారణాలతో – రాజు ఆదేశంతో – జరిగింది.

• హెన్రీ VIII (Henry VIII): ట్యూడర్ వంశ రాజు. మొదట కాథలిక్ చర్చికి మద్దతు ఇచ్చి, పోప్ నుండి 'విశ్వాస రక్షకుడు (Defender of the Faith)' బిరుదు పొందాడు.
• వివాదానికి కారణం: రాణి కేథరిన్ ఆఫ్ అరగాన్ (Catherine of Aragon) కు మగ సంతానం లేకపోవడంతో విడాకులు కోరాడు. పోప్ అనుమతి ఇవ్వకపోవడంతో రోమ్‌తో సంబంధాలు తెంచుకున్నాడు. ఆన్ బోలిన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు.
• సుప్రిమసీ చట్టం (Act of Supremacy, 1534): ఇంగ్లండ్ రాజే ఇంగ్లీష్ చర్చి అత్యున్నత అధిపతి అని ప్రకటించింది. ఇదే ఆంగ్లికన్ చర్చి (Church of England)కి ఆరంభం.
• మఠాల రద్దు: హెన్రీ మఠాలను మూసివేసి వాటి భూములు, సంపదను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
• ఎడ్వర్డ్ VI:
  1. ప్రొటెస్టెంట్ సిద్ధాంతాలు మరింత చేర్చారు
  2. 'ఇంగ్లీష్ ప్రార్థన పుస్తకం (Book of Common Prayer)' ప్రవేశపెట్టారు.
• మేరీ I (బ్లడీ మేరీ): కాథలిక్ మతాన్ని తిరిగి తెచ్చి ప్రొటెస్టెంట్లను హింసించింది.
• ఎలిజబెత్ I:
  1. 'ఎలిజబెతన్ సెటిల్‌మెంట్' ద్వారా మధ్యే మార్గాన్ని స్థాపించింది
  2. ఆంగ్లికన్ చర్చి స్థిరపడింది.

ప్రొటెస్టెంట్ల పెరుగుదల చూసి కాథలిక్ చర్చి తన లోపాలను సరిదిద్దుకుని, తనను తాను బలపరుచుకునే ప్రయత్నం చేసింది. దీన్నే ప్రతి సంస్కరణ (Counter-Reformation) లేదా కాథలిక్ సంస్కరణ అంటారు.

• ట్రెంట్ సభ (Council of Trent, 1545–1563): ఉత్తర ఇటలీలోని ట్రెంట్‌లో జరిగిన కాథలిక్ చర్చి సమావేశం.
• పాప విమోచన పత్రాల అమ్మకం, పదవుల అమ్మకం వంటి దురాచారాలు నిషేధించారు.
• కాథలిక్ సిద్ధాంతాలను మళ్లీ స్పష్టంగా ప్రకటించారు.
• పూజారుల శిక్షణ కోసం విద్యాలయాలు ఏర్పాటు చేశారు.
• జెసూట్లు – సొసైటీ ఆఫ్ జీసస్ (Jesuits):
  1. స్పెయిన్ దేశస్థుడు ఇగ్నేషియస్ లొయోలా (Ignatius Loyola) స్థాపించాడు
  2. 1540లో పోప్ ఆమోదం లభించింది.
• క్రమశిక్షణ గల సైనిక తరహా సంస్థ
• విద్య, మిషనరీ సేవ వారి ప్రధాన కార్యక్రమాలు.
• ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ (Francis Xavier) – ఈ సంస్థ సభ్యుడు
• భారత్ (గోవా), ఆసియాలో మత ప్రచారం చేశాడు.
• ఇన్‌క్విజిషన్ (Inquisition): మత విరుద్ధ భావాలున్నవారిని విచారించే చర్చి కోర్టు.
• నిషేధిత గ్రంథాల జాబితా (Index of Prohibited Books): చర్చి నిషేధించిన పుస్తకాల జాబితా.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ప్రతి సంస్కరణ = ట్రెంట్ సభ + జెసూట్లు + ఇన్‌క్విజిషన్ + నిషేధిత గ్రంథాల జాబితా.

సంస్కరణ ఉద్యమం మత విభేదాలతో ఐరోపాలో అనేక యుద్ధాలకు దారి తీసింది. ఈ యుద్ధాలు, అవి ముగించిన ఒప్పందాలు, సంస్కరణ ఫలితాలు పరీక్షల్లో ముఖ్యం.

• ఆగ్స్‌బర్గ్ శాంతి (Peace of Augsburg, 1555): జర్మన్ రాజ్యాలకు లూథరన్ లేదా కాథలిక్ మతాన్ని ఎంచుకునే హక్కు ఇచ్చింది. 'రాజు మతమే ప్రజల మతం' అనే సూత్రం.
• ఫ్రాన్స్ మత యుద్ధాలు: కాథలిక్కులు, హ్యూగెనోట్ల మధ్య. 1598లో నాంట్స్ శాసనం (Edict of Nantes) మత స్వేచ్ఛ ఇచ్చింది.
• ముప్పై ఏళ్ల యుద్ధం (Thirty Years' War, 1618–1648): జర్మనీ కేంద్రంగా కాథలిక్, ప్రొటెస్టెంట్ రాజ్యాల మధ్య జరిగిన భయంకర యుద్ధం. 'వెస్ట్‌ఫాలియా శాంతి (Peace of Westphalia, 1648)' తో ముగిసింది. ఇది ఆధునిక జాతీయ సార్వభౌమ రాజ్యాల వ్యవస్థకు పునాది అని భావిస్తారు.
• సంస్కరణ ఫలితాలు:
  1. క్రైస్తవం కాథలిక్, ప్రొటెస్టెంట్ శాఖలుగా చీలింది.
  2. పోప్ అధికారం తగ్గి రాజుల అధికారం పెరిగింది.
  3. ప్రాంతీయ భాషల్లో బైబిల్ అనువాదాలు; అక్షరాస్యత పెరిగింది.
  4. వ్యక్తి స్వేచ్ఛ, ప్రశ్నించే తత్వం పెరిగాయి.
  5. కాల్వినిజం వల్ల కష్టపడి పని చేసే వ్యాపార సంస్కృతి (పెట్టుబడిదారీ విధానానికి తోడ్పాటు) పెరిగిందని చరిత్రకారులు భావిస్తారు.
  6. ప్రతి సంస్కరణ వల్ల కాథలిక్ చర్చి బలపడింది.