అమెరికా స్వాతంత్ర్య విప్లవం (American Revolution)

ఉత్తర అమెరికా తూర్పు తీరంలో బ్రిటన్‌కు చెందిన పదమూడు కాలనీలు (Thirteen Colonies) ఉండేవి. ఇవి బ్రిటిష్ రాజు పాలనలో ఉన్నా, కాలనీ ప్రజలు తమ స్థానిక సభల ద్వారా చాలా విషయాలను తామే చూసుకునేవారు.

ఈ స్వయం పాలన అలవాటే తరువాత స్వాతంత్ర్య కాంక్షగా మారింది.

• కాలనీలు ఎందుకు ఏర్పడ్డాయి: ఐరోపా నుండి మత స్వేచ్ఛ, వ్యాపారం, భూమి కోసం ప్రజలు వలస వచ్చారు.
• మొదటి శాశ్వత ఇంగ్లీష్ కాలనీ వర్జీనియాలోని జేమ్స్‌టౌన్ (1607).
• మేఫ్లవర్ ఓడలో వచ్చిన 'పిల్గ్రిమ్స్' (1620) ప్లైమౌత్ కాలనీ స్థాపించారు.
• బ్రిటన్ విధానం: కాలనీలు బ్రిటన్‌కు ముడి సరుకులు పంపాలి, బ్రిటిష్ వస్తువులే కొనాలి అనే వాణిజ్య నియమాలు (Navigation Acts) ఉండేవి.
• సప్త వర్ష యుద్ధం (1756–1763): ఫ్రాన్స్‌తో జరిగిన ఈ యుద్ధంలో బ్రిటన్ గెలిచి ఉత్తర అమెరికాలో ఫ్రాన్స్ ప్రాంతాలను పొందింది. యుద్ధ ఖర్చు పెరగడంతో ఆ భారాన్ని కాలనీలపై వేయాలని బ్రిటన్ భావించింది.
• కాలనీల్లో వచ్చిన మార్పు: ఫ్రెంచ్ ముప్పు పోవడంతో రక్షణ కోసం బ్రిటన్‌పై ఆధారపడాల్సిన అవసరం కాలనీలకు తగ్గింది.
• జ్ఞానోదయ ప్రభావం: జాన్ లాక్ (John Locke) 'ప్రజల సమ్మతితోనే పాలన' అనే భావాలు కాలనీ నాయకులను ప్రభావితం చేశాయి.

అమెరికా విప్లవానికి ప్రధాన కారణం పన్నుల వివాదం. పార్లమెంటులో తమకు ప్రతినిధులు లేకపోయినా బ్రిటన్ తమపై పన్నులు వేస్తోందని కాలనీ ప్రజలు భావించారు. వారి నినాదం 'ప్రాతినిధ్యం లేకుండా పన్ను లేదు (No Taxation Without Representation)'.

• ప్రధాన కారణాలు:
  1. ఆర్థిక కారణం: వాణిజ్య ఆంక్షలు, కొత్త పన్నులు.
  2. రాజకీయ కారణం: బ్రిటిష్ పార్లమెంటులో కాలనీలకు ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడం.
  3. సైద్ధాంతిక కారణం: జ్ఞానోదయ భావాలు, స్వేచ్ఛ పట్ల ఆకాంక్ష.
• స్టాంప్ చట్టం (Stamp Act, 1765): పత్రాలు, పత్రికలు, ఆటల కార్డులపై స్టాంపులు తప్పనిసరి చేశారు. తీవ్ర నిరసనల వల్ల దీన్ని రద్దు చేశారు.
• టౌన్‌షెండ్ చట్టాలు (Townshend Acts, 1767): గాజు, కాగితం, సీసం, టీ వంటి దిగుమతులపై సుంకాలు వేశారు.
• బోస్టన్ ఊచకోత (Boston Massacre, 1770): బ్రిటిష్ సైనికుల కాల్పుల్లో కాలనీ వాసులు చనిపోయారు.
• రాజు:
  1. ఆ సమయంలో బ్రిటన్ రాజు మూడవ జార్జ్ (George III)
  2. ప్రధానమంత్రి లార్డ్ నార్త్ (Lord North).
• కాలనీ నాయకులు: శామ్యూల్ ఆడమ్స్, పాట్రిక్ హెన్రీ, జాన్ ఆడమ్స్, బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా సంవత్సరాల క్రమం: 1765 స్టాంప్ – 1767 టౌన్‌షెండ్ – 1770 ఊచకోత – 1773 టీ పార్టీ.

టీ చట్టం (Tea Act, 1773) తో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అమెరికాలో టీ అమ్మే గుత్తాధిపత్యం ఇచ్చారు. దీన్ని వ్యతిరేకిస్తూ కాలనీ వాసులు చేసిన నిరసనే బోస్టన్ టీ పార్టీ. ఇక్కడి నుండే విప్లవం వేగం పుంజుకుంది.

• బోస్టన్ టీ పార్టీ: 16 డిసెంబర్ 1773న ఆదివాసీల వేషంలో కాలనీ వాసులు బోస్టన్ ఓడరేవులో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఓడల్లోని టీ పెట్టెలను సముద్రంలో పడేశారు.
• బ్రిటన్ ప్రతిస్పందన:
  1. 1774లో కఠినమైన చట్టాలు చేసింది. వీటిని బ్రిటన్ 'బలవంత చట్టాలు (Coercive Acts)' అంది
  2. కాలనీ వాసులు 'అసహన చట్టాలు (Intolerable Acts)' అన్నారు.
• బోస్టన్ ఓడరేవు మూసివేత.
• మసాచుసెట్స్ స్వయం పాలన పరిమితం.
• బ్రిటిష్ సైనికులకు కాలనీ ఇళ్లలో వసతి.
• మొదటి కాంటినెంటల్ కాంగ్రెస్ (First Continental Congress): సెప్టెంబర్ 1774లో ఫిలడెల్ఫియాలో సమావేశమైంది. జార్జియా తప్ప మిగతా కాలనీల ప్రతినిధులు హాజరయ్యారు. బ్రిటిష్ వస్తువులను బహిష్కరించాలని నిర్ణయించారు.
• లెక్సింగ్టన్ & కాంకర్డ్ (ఏప్రిల్ 1775):
  1. బ్రిటిష్ సైన్యంతో మొదటి సాయుధ పోరాటం ఇక్కడ జరిగింది
  2. అమెరికా స్వాతంత్ర్య యుద్ధం మొదలైంది.

యుద్ధం మొదలైన తర్వాత కాలనీలు బ్రిటన్ నుండి పూర్తిగా విడిపోవాలని నిర్ణయించాయి. ఈ నిర్ణయాన్ని ప్రపంచానికి చెప్పిన పత్రమే స్వాతంత్ర్య ప్రకటన. ఇది ప్రపంచ చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావం చూపిన పత్రాల్లో ఒకటి.

• రెండవ కాంటినెంటల్ కాంగ్రెస్ (1775): ఫిలడెల్ఫియాలో సమావేశమై జార్జ్ వాషింగ్టన్‌ను కాంటినెంటల్ ఆర్మీ కమాండర్‌గా నియమించింది.
• 'కామన్ సెన్స్' (Common Sense, 1776): థామస్ పెయిన్ (Thomas Paine) రాసిన ఈ కరపత్రం స్వాతంత్ర్య భావాన్ని సామాన్య ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లింది.
• ప్రకటన తేదీ: 4 జూలై 1776. ఈ రోజును అమెరికా స్వాతంత్ర్య దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.
• రచయిత: ప్రధానంగా థామస్ జెఫర్సన్ (Thomas Jefferson) రాశారు. ముసాయిదా కమిటీలో బెంజమిన్ ఫ్రాంక్లిన్, జాన్ ఆడమ్స్ కూడా ఉన్నారు.
• ప్రధాన భావాలు:
  1. మనుషులందరూ సమానంగా పుడతారు.
  2. జీవించే హక్కు, స్వేచ్ఛ, సుఖాన్వేషణ హక్కు (Life, Liberty and Pursuit of Happiness) ప్రతి ఒక్కరికీ ఉంటాయి.
  3. ప్రజల సమ్మతితోనే ప్రభుత్వం ఏర్పడుతుంది; అది హక్కులు కాపాడకపోతే ప్రజలు దాన్ని మార్చవచ్చు.
• కొత్త దేశం పేరు: యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికా (United States of America).

అమెరికా స్వాతంత్ర్య యుద్ధం 1775 నుండి 1783 వరకు సాగింది. బ్రిటన్ బలమైన సైన్యం ఉన్నా, దూరం, భూభాగం, విదేశీ సాయం కారణంగా కాలనీలు గెలిచాయి.

• సరటోగా యుద్ధం (Battle of Saratoga, 1777): యుద్ధంలో మలుపు తిప్పిన విజయం. దీని తర్వాతే ఫ్రాన్స్ అమెరికాకు బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చింది.
• ఫ్రాన్స్ మైత్రి (1778): ఫ్రాన్స్ సైన్యం, నౌకాదళం సహాయం చేసింది. తరువాత స్పెయిన్, నెదర్లాండ్స్ కూడా బ్రిటన్‌కు వ్యతిరేకంగా నిలిచాయి. ఫ్రెంచ్ సైనికుడు లఫాయెట్ (Lafayette) వాషింగ్టన్‌తో కలిసి పోరాడాడు.
• యార్క్‌టౌన్ యుద్ధం (Yorktown, 1781): బ్రిటిష్ జనరల్ కార్న్‌వాలిస్ (Cornwallis) లొంగిపోయాడు. ఇదే యుద్ధంలో నిర్ణయాత్మక ఘట్టం.
• పారిస్ ఒప్పందం (Treaty of Paris, 1783): బ్రిటన్ అమెరికా స్వాతంత్ర్యాన్ని అధికారికంగా గుర్తించింది.
• గెలుపునకు కారణాలు:
  1. వాషింగ్టన్ నాయకత్వం.
  2. అట్లాంటిక్ సముద్రం అవతల నుండి బ్రిటన్ సైన్యాన్ని నడపడం కష్టం.
  3. ఫ్రాన్స్ సహాయం.
  4. ప్రజల్లో స్వేచ్ఛ కోసం బలమైన కోరిక.
• యుద్ధంలో ఇరు వైపులు: అమెరికా వైపు 'పేట్రియాట్స్ (Patriots)', బ్రిటన్ పక్షాన నిలిచిన కాలనీ వాసులను 'లాయలిస్ట్స్ (Loyalists)' అంటారు.
• నిధులు: యుద్ధ ఖర్చుల కోసం అమెరికా కాంగ్రెస్ అప్పులు చేసి, ఫ్రాన్స్ నుండి రుణాలు పొందింది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా సరటోగా (1777) = మలుపు; యార్క్‌టౌన్ (1781) = ముగింపు; పారిస్ (1783) = గుర్తింపు.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చాక కాలనీలు మొదట 'కాన్ఫెడరేషన్ ఆర్టికల్స్' కింద బలహీనమైన కేంద్ర ప్రభుత్వంతో నడిచాయి. అది సరిపోక, బలమైన కేంద్రం కోసం కొత్త రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించారు.

• ఫిలడెల్ఫియా సదస్సు (1787): ఇక్కడ రాజ్యాంగ ముసాయిదా తయారైంది. సదస్సుకు అధ్యక్షుడు జార్జ్ వాషింగ్టన్.
• రాజ్యాంగ లక్షణాలు:
  1. లిఖిత రాజ్యాంగం (Written Constitution) – ప్రపంచంలో మొదటి ఆధునిక లిఖిత రాజ్యాంగంగా చెబుతారు.
  2. సమాఖ్య వ్యవస్థ (Federalism) – కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల విభజన.
  3. అధికారాల విభజన (Separation of Powers) – శాసన, కార్యనిర్వాహక, న్యాయ శాఖలు వేర్వేరు.
  4. అధ్యక్ష తరహా ప్రభుత్వం (Presidential System).
• అమలు: 1789 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.
• తొలి అధ్యక్షుడు: జార్జ్ వాషింగ్టన్ (1789లో). ఆయనను 'అమెరికా జాతి పిత (Father of the Nation)' అంటారు.
• హక్కుల బిల్లు (Bill of Rights, 1791): రాజ్యాంగానికి చేసిన మొదటి పది సవరణలు. పౌరుల భావ ప్రకటన, మత స్వేచ్ఛ వంటి హక్కులను హామీ ఇస్తాయి.
• భారత రాజ్యాంగంపై ప్రభావం: ప్రాథమిక హక్కులు, న్యాయ సమీక్ష, ఉపరాష్ట్రపతి పదవి, ప్రవేశిక ఆలోచన అమెరికా రాజ్యాంగం నుండి తీసుకున్నారు.

అమెరికా విప్లవం కేవలం ఒక దేశ స్వాతంత్ర్యం కాదు. ప్రజల సార్వభౌమత్వం, రాజ్యాంగ పాలన వంటి ఆలోచనలను ప్రపంచానికి చూపింది. అందుకే దీన్ని ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య విప్లవాలకు నాంది అంటారు.

• ప్రధాన ఫలితాలు:
  1. కొత్త స్వతంత్ర దేశం యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికా ఏర్పడింది.
  2. రాచరికం స్థానంలో గణతంత్ర ప్రభుత్వం వచ్చింది.
  3. బ్రిటన్ తన అనేక కాలనీలను కోల్పోయి ఇతర ప్రాంతాలపై దృష్టి పెట్టింది.
• ఫ్రెంచ్ విప్లవంపై ప్రభావం: అమెరికాలో పోరాడిన ఫ్రెంచ్ సైనికులు స్వేచ్ఛ, సమానత్వ భావాలతో తిరిగి వచ్చారు. యుద్ధ ఖర్చులతో ఫ్రాన్స్ ఆర్థిక పరిస్థితి దెబ్బతింది. ఇవి 1789 ఫ్రెంచ్ విప్లవానికి దోహదం చేశాయి.
• లాటిన్ అమెరికా: తరువాతి కాలంలో లాటిన్ అమెరికా దేశాల స్వాతంత్ర్య పోరాటాలకు స్ఫూర్తిగా నిలిచింది.
• పరిమితులు:
  1. ఆ కాలంలో బానిసత్వం కొనసాగింది
  2. మహిళలకు, ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లకు పూర్తి హక్కులు రాలేదు. బానిసత్వం రద్దు తరువాత అంతర్యుద్ధంలో (1861–65) జరిగింది.
• ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్య: 'అమెరికా విప్లవం ప్రపంచమంతా వినిపించిన తుపాకీ శబ్దం' అని చరిత్రకారులు వర్ణిస్తారు.