సారూప్యత (Analogy)

సారూప్యత (Analogy) అంటే రెండు విషయాల మధ్య ఉన్న సంబంధం. పరీక్షల్లో 'A : B :: C : ?' రూపంలో ప్రశ్న ఇస్తారు. A కి B తో ఉన్న సంబంధమే C కి ఏ పదంతో ఉందో కనుక్కోవాలి. రీజనింగ్ విభాగంలో ఇవి తరచూ వచ్చే ప్రశ్నలు.

• గుర్తు అర్థం: ':' అంటే 'కి సంబంధించినది', '::' అంటే 'అలాగే'. ఉదాహరణ: ఉపాధ్యాయుడు : పాఠశాల :: వైద్యుడు : ఆసుపత్రి.
• వాక్యం తయారీ పద్ధతి: మొదటి జతకు ఒక చిన్న వాక్యం చెప్పండి. 'ఉపాధ్యాయుడు పాఠశాలలో పని చేస్తాడు'. అదే వాక్యాన్ని రెండో జతలో పెట్టి చూడండి.
• వరుస క్రమం: మొదటి జతలో ఏ పదం ముందుందో, రెండో జతలో కూడా అదే క్రమం ఉండాలి. క్రమం తిరగబడిన ఎంపికను ఎంచుకోకండి.
• జాతి/వర్గం సరిపోవాలి: మొదటి జతలో రెండూ నామవాచకాలైతే రెండో జతలో కూడా నామవాచకాలే రావాలి.
• ప్రశ్న రకాలు: పద సారూప్యత, సంఖ్యా సారూప్యత, అక్షర సారూప్యత.

సాధించిన ఉదాహరణలు

1. కలం : రాయడం :: కత్తి : ?

కలం రాయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. కత్తి కోయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. జవాబు: కోయడం (Cutting).

1. వేడి : చల్లని :: పగలు : ?

ఇవి వ్యతిరేక పదాలు. పగలుకు వ్యతిరేకం రాత్రి.

1. భారతదేశం : న్యూఢిల్లీ :: జపాన్ : ?

దేశం : రాజధాని. జపాన్ రాజధాని టోక్యో.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఒకటికి మించి ఎంపికలు సరిపోయేలా ఉంటే, మొదటి జతలో ఉన్న సంబంధాన్ని మరింత ఖచ్చితంగా వివరించే ఎంపికనే ఎంచుకోండి.

పద సారూప్యతల్లో అత్యంత సాధారణ రకాలు పర్యాయ పదాలు (Synonyms), వ్యతిరేక పదాలు (Antonyms), స్థాయి తేడాలు (Degree). ఇక్కడ పదాల అర్థం తెలిస్తే చాలు.

• పర్యాయ పదాలు (Synonym): ఒకే అర్థం ఉన్న పదాలు. ఉదాహరణ: Big : Large :: Small : Tiny.
• వ్యతిరేక పదాలు (Antonym): వ్యతిరేక అర్థం ఉన్న పదాలు. ఉదాహరణ: Hot : Cold :: Rich : Poor.
• స్థాయి (Degree/Intensity): ఒకే భావం తీవ్రత పెరుగుతూ ఉంటుంది. ఉదాహరణ: Warm : Hot :: Cool : Cold.
• Cry : Weep, Walk : Run, Anger : Rage.
• రకం → ఉదాహరణ (Type–Example): Fruit : Mango :: Bird : Parrot.
• పదం → పూర్తి రూపం: Doctor : Medicine :: Engineer : Machines (వృత్తి : సంబంధిత రంగం).
• ఎక్కువ → తక్కువ: Kilo : Gram, Hour : Minute, Metre : Centimetre – పెద్ద యూనిట్ నుండి చిన్న యూనిట్.

సాధించిన ఉదాహరణలు

1. Happy : Sad :: Brave : ?

Happy కు వ్యతిరేకం Sad. Brave (ధైర్యవంతుడు) కు వ్యతిరేకం Coward (పిరికివాడు).

1. Ocean : Water :: Desert : ?

సముద్రం నీటితో నిండి ఉంటుంది. ఎడారి ఇసుకతో నిండి ఉంటుంది. జవాబు Sand.

1. Rose : Flower :: Eagle : ?

గులాబీ ఒక పువ్వు రకం. గద్ద ఒక పక్షి రకం. జవాబు Bird.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా పదాల అర్థాలు తెలియకపోతే ఆ పదాలు ఏ రంగానికి చెందినవో ఊహించండి (వైద్య, వ్యవసాయ, ఇంజినీరింగ్ మొదలైనవి). రంగం సరిపోతే సగం సమస్య తీరినట్టే.

ఒక వృత్తిలో పని చేసే వ్యక్తి, అతని పనిముట్టు, పని చేసే స్థలం, తయారు చేసే వస్తువు – ఈ సంబంధాలు సారూప్యత ప్రశ్నల్లో తరచూ వస్తాయి. రోజువారీ జీవితంలో తెలిసిన విషయాలే కాబట్టి సులభంగా సాధించవచ్చు.

• వృత్తి : పనిముట్టు (Worker : Tool):
• వడ్రంగి (Carpenter) : రంపం (Saw)
• రైతు (Farmer) : నాగలి (Plough)
• దర్జీ (Tailor) : సూది (Needle)
• చిత్రకారుడు (Painter) : కుంచె (Brush)
• శస్త్రచికిత్స వైద్యుడు (Surgeon) : స్కాల్పెల్ (Scalpel)
• వృత్తి : పని స్థలం (Worker : Place):
• వైద్యుడు : ఆసుపత్రి
• ఉపాధ్యాయుడు : పాఠశాల
• న్యాయమూర్తి : న్యాయస్థానం
• శాస్త్రవేత్త : ప్రయోగశాల
• పైలట్ : విమానం
• వృత్తి : ఉత్పత్తి (Worker : Product):
• కవి : కవిత
• కుమ్మరి : కుండ
• రచయిత : పుస్తకం
• నేత కార్మికుడు : వస్త్రం
• పని : సాధనం (Work : Instrument): రాయడం : కలం, కోయడం : కత్తెర, తవ్వడం : గడ్డపార.

సాధించిన ఉదాహరణలు

1. Farmer : Field :: Fisherman : ?

రైతు పొలంలో పని చేస్తాడు. జాలరి సముద్రం లేదా నదిలో పని చేస్తాడు. జవాబు Sea (లేదా Water).

1. Painter : Brush :: Tailor : ?

చిత్రకారుడి పనిముట్టు కుంచె. దర్జీ పనిముట్టు సూది. జవాబు Needle.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా రెండు జతల్లో పనిముట్టా, స్థలమా అనేది ఒకేలా ఉండాలి. ఉదాహరణకు 'వైద్యుడు : ఆసుపత్రి' స్థల సంబంధం. దానికి 'ఉపాధ్యాయుడు : బోర్డు' (పనిముట్టు) సరిపోదు. సరైన జవాబు 'పాఠశాల'.

సారూప్యత ప్రశ్నల్లో చాలా భాగం సాధారణ జ్ఞానం (General Knowledge) పై ఆధారపడతాయి. పరికరం – కొలిచేది, భౌతిక రాశి – ప్రమాణం, విటమిన్ – లోప వ్యాధి, దేశం – రాజధాని, రచయిత – పుస్తకం వంటివి ఎక్కువగా వస్తాయి.

వీటి జాబితా గుర్తుంటే సులభంగా మార్కులు వస్తాయి.

• పరికరం : కొలిచేది:
• థర్మామీటర్ : ఉష్ణోగ్రత
• బారోమీటర్ : వాతావరణ పీడనం
• అమ్మీటర్ : విద్యుత్ ప్రవాహం
• స్పీడోమీటర్ : వేగం
• ఓడోమీటర్ : ప్రయాణించిన దూరం
• సీస్మోగ్రాఫ్ : భూకంప తీవ్రత
• హైగ్రోమీటర్ : గాలిలో తేమ
• లాక్టోమీటర్ : పాల స్వచ్ఛత
• రాశి : ప్రమాణం: పొడవు : మీటర్, ద్రవ్యరాశి : కిలోగ్రామ్, కాలం : సెకన్, బలం : న్యూటన్, పని : జౌల్, సామర్థ్యం : వాట్, విద్యుత్ ప్రవాహం : ఆంపియర్.
• విటమిన్/ఖనిజం : లోప వ్యాధి: విటమిన్ A : రేచీకటి, విటమిన్ B1 : బెరి-బెరి, విటమిన్ C : స్కర్వీ, విటమిన్ D : రికెట్స్, అయోడిన్ : గాయిటర్, ఇనుము : రక్తహీనత.
• దేశం : రాజధాని: ఇండియా : న్యూఢిల్లీ, జపాన్ : టోక్యో, ఫ్రాన్స్ : పారిస్, ఇటలీ : రోమ్.
• రచన : రచయిత: గీతాంజలి : రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా : జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ.
• నగరం : నది: హైదరాబాద్ : మూసీ, ఢిల్లీ : యమున, వారణాసి : గంగ, అహ్మదాబాద్ : సబర్మతి.

సాధించిన ఉదాహరణలు

1. Barometer : Pressure :: Ammeter : ? → Current.
2. Vitamin D : Rickets :: Vitamin C : ? → Scurvy.

జంతువులు, వాటి పిల్లల పేర్లు, నివాస స్థలాలు, చేసే శబ్దాలు – ఈ జతలు సారూప్యత ప్రశ్నల్లో చాలాసార్లు వస్తాయి. వీటిని ఒక్కసారి నేర్చుకుంటే ఎప్పుడూ ఉపయోగపడతాయి.

• జంతువు : పిల్ల:
• ఆవు (Cow) : దూడ (Calf)
• కుక్క (Dog) : కుక్కపిల్ల (Puppy)
• గుర్రం (Horse) : ఫోల్ (Foal)
• గొర్రె (Sheep) : గొర్రెపిల్ల (Lamb)
• మేక (Goat) : మేకపిల్ల (Kid)
• పిల్లి (Cat) : కిట్టెన్ (Kitten)
• సింహం (Lion) : కబ్ (Cub)
• జంతువు : నివాసం:
• తేనెటీగ : తేనెపట్టు (Hive)
• పక్షి : గూడు (Nest)
• సింహం : గుహ (Den)
• గుర్రం : లాయం (Stable)
• ఆవు : పాక/కొట్టం (Shed)
• సాలీడు : సాలెగూడు (Web)
• జంతువు : శబ్దం:
• సింహం : గర్జన (Roar)
• కుక్క : మొరుగు (Bark)
• పిల్లి : మ్యావ్ (Meow)
• గుర్రం : సకిలింత (Neigh)
• ఆవు : అంబా (Moo)
• పాము : బుసలు (Hiss)
• ఏనుగు : ఘీంకారం (Trumpet)
• జంతువు : ఆహార రకం: ఆవు : శాకాహారి (Herbivore), సింహం : మాంసాహారి (Carnivore), ఎలుగుబంటి : సర్వాహారి (Omnivore).

సాధించిన ఉదాహరణ Horse : Foal :: Sheep : ? → Lamb. Bee : Hive :: Bird : ? → Nest.

సంఖ్యా సారూప్యతలో జతలుగా ఇచ్చిన సంఖ్యల మధ్య ఒక గణిత సంబంధం ఉంటుంది. వర్గం, ఘనం, గుణకారం, కూడిక వంటివి ఎక్కువగా వాడతారు. రెండో జతలో అదే సంబంధం వర్తింపజేసి జవాబు కనుక్కోవాలి.

• వర్గ సంబంధం (Square): 8 : 64 :: 9 : ? → 8² = 64, కాబట్టి 9² = 81.
• ఘన సంబంధం (Cube): 5 : 125 :: 6 : ? → 5³ = 125, కాబట్టి 6³ = 216.
• వర్గం ± స్థిర సంఖ్య: 3 : 10 :: 4 : ? → 3² + 1 = 10, కాబట్టి 4² + 1 = 17.
• గుణకారం/కూడిక: 4 : 20 :: 6 : ? → 4 × 5 = 20, కాబట్టి 6 × 5 = 30.
• రెండు సంఖ్యల కలయిక: (3, 4) : 25 :: (5, 12) : ? → 3² + 4² = 25, కాబట్టి 5² + 12² = 169.
• జతల మధ్య తేడా: 12 : 7 :: 20 : ? → 12 − 5 = 7, కాబట్టి 20 − 5 = 15.
• అంకెల ఆధారిత: 23 : 5 :: 47 : ? → అంకెల మొత్తం (2 + 3 = 5), కాబట్టి 4 + 7 = 11.

సాధించిన ఉదాహరణలు

1. 7 : 49 :: 12 : ?

7² = 49. కాబట్టి 12² = 144.

1. 2 : 9 :: 3 : 28 :: 4 : ?

2³ + 1 = 9, 3³ + 1 = 28. కాబట్టి 4³ + 1 = 65.

1. 6 : 35 :: 7 : ?

6² − 1 = 35. కాబట్టి 7² − 1 = 48.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా మొదట వర్గం, ఘనం అవుతుందేమో చూడండి. కాకపోతే గుణకారం, తర్వాత కూడిక/తీసివేత, తర్వాత అంకెల మొత్తం ఇలా వరుసగా ప్రయత్నించండి. సంబంధం కనుక్కున్నాక, ఎంపికల్లో ఒకటే సరిపోతుందో చూడండి.

అక్షర సారూప్యతలో పదాలను అక్షరాల స్థానాల ఆధారంగా మార్చే నియమం ఉంటుంది. ఆ నియమం ప్రతి అక్షరానికి వర్తించేలా కనిపెట్టాలి. అలాగే సారూప్యత ప్రశ్నల్లో విద్యార్థులు తరచుగా చేసే తప్పులను కూడా తెలుసుకోవాలి.

• స్థిరంగా ముందుకు: CAT : ECV :: DOG : ? → C → E, A → C, T → V (ప్రతి అక్షరం +2). కాబట్టి D → F, O → Q, G → I. జవాబు FQI.
• వెనుకకు వెళ్లడం: BIG : AHF (ప్రతి అక్షరం −1). కాబట్టి SUN : RTM.
• పదం తిరగబడటం: BAT : TAB :: RAT : TAR.
• వ్యతిరేక అక్షరం: CAT : XZG (ప్రతి అక్షరం వ్యతిరేక అక్షరం). C ↔ X, A ↔ Z, T ↔ G.
• పెరిగే మార్పు: ABC : BDF → +1, +2, +3 వరుసగా. కాబట్టి ఇదే నియమం మరో పదానికి వర్తింపజేయండి.

సాధించిన ఉదాహరణ FAN : GBO :: MAN : ? F → G (+1), A → B (+1), N → O (+1). కాబట్టి M → N, A → B, N → O. జవాబు NBO.

సాధారణ తప్పులు

• క్రమం తిరగేసి ఎంపిక చేయడం (దేశం : రాజధాని బదులు రాజధాని : దేశం).
• ఒక్క లక్షణమే చూసి, మిగతా సంబంధాన్ని వదిలేయడం.
• సంబంధం రకం మారిన ఎంపికను ఎంచుకోవడం.
• ఇంగ్లీష్ పదాల స్పెల్లింగ్‌లో ఒక అక్షరం చూడకపోవడం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా అక్షర సారూప్యతలో ఒక అక్షరం మీద మాత్రమే నియమం తనిఖీ చేయకండి. పదంలోని అన్ని అక్షరాలకూ నియమం సరిపోతుందో చూడండి. అలాగే మూడు లేదా నాలుగు పదాల ఇచ్చిన ప్రశ్నల్లో ఒక్కో పదం మధ్య సంబంధాన్ని విడివిడిగా పరిశీలించండి.