పేదరికం & అసమానతలు (Poverty & Inequality) · Practice MCQs

Correct: A — దారిద్ర్య రేఖ (Poverty Line)

నిరపేక్ష పేదరికాన్ని దారిద్ర్య రేఖ ద్వారా కొలుస్తారు; ఇది కనీస జీవన అవసరాలకు కావలసిన ఆదాయం/వినియోగం కంటే తక్కువ ఉన్న స్థితి. లారెంజ్ వక్రరేఖ, గినీ గుణకం ఆదాయ పంపిణీలోని అసమానతను చూపే సాధనాలు, పేదరికాన్ని నేరుగా కొలవవు.

Correct: B — దాదాభాయ్ నౌరోజీ

దాదాభాయ్ నౌరోజీ 1901లో ఈ గ్రంథంలో సంపద తరలింపు సిద్ధాంతం (Drain Theory)ను వివరించారు. గోఖలే, తిలక్, గాంధీ ఈ గ్రంథ రచయితలు కారు. బ్రిటిష్ పాలనలో భారత సంపద ఇంగ్లండ్‌కు తరలిపోవడమే పేదరికానికి కారణమని నౌరోజీ వాదించారు.

Correct: C — మహబూబ్ ఉల్ హక్

మహబూబ్ ఉల్ హక్ 1990లో HDIని రూపొందించారు; ఇది ఆరోగ్యం, విద్య, ఆదాయం కొలమానాలతో ఉంటుంది. తెందూల్కర్, రంగరాజన్ భారత దారిద్ర్య రేఖ కమిటీల అధ్యక్షులు; అభిజిత్ బెనర్జీ HDI రూపకర్త కాదు.

Correct: D — 2009

తెందూల్కర్ కమిటీ 2009లో సురేష్ తెందూల్కర్ నేతృత్వంలో ఏర్పడింది. 1979 అలఘ్, 1993 లక్డావాలా, 2014 రంగరాజన్ కమిటీ సంవత్సరాలు; ఈ నాలుగు కమిటీల క్రమం పరీక్షలో తరచూ అడుగుతారు.

Correct: A — 29.5%

రంగరాజన్ కమిటీ 2011–12లో పేదరికం 29.5% అని అంచనా వేసింది. తెందూల్కర్ కమిటీ అంచనా 21.9% (గ్రామీణ 25.7%, పట్టణ 13.7%) కాబట్టి ఈ శాతాలను తారుమారు చేయకూడదు.

Correct: B — 2015 జనవరి 1

నీతి ఆయోగ్ 2015 జనవరి 1న ప్రణాళికా సంఘం స్థానంలో వచ్చింది. 2014 ఆగస్టు 28 జన్‌ధన్ యోజన ప్రారంభ తేదీ; 2009 తెందూల్కర్ కమిటీ సంవత్సరం; ప్రణాళికా సంఘం స్థానంలో వచ్చిన నీతి ఆయోగ్ ఇప్పుడు MPI వంటి నివేదికలను విడుదల చేస్తుంది.

Correct: C — ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణం

MPI మూడు కోణాలు: ఆరోగ్యం (Health), విద్య (Education), జీవన ప్రమాణం (Standard of Living). ఆదాయం ఒక్కటే కొలమానంగా తీసుకునే పద్ధతికి ఇది భిన్నం; మిగతా ఎంపికలు MPI కోణాలు కావు.

Correct: D — 12

భారత జాతీయ MPIలో 12 సూచికలు ఉన్నాయి; ఆరోగ్యంలో 3 (పౌష్టికాహారం, శిశు–కౌమార మరణాలు, ప్రసూతి ఆరోగ్యం), విద్యలో 2, జీవన ప్రమాణంలో 7. 3 అనేది కోణాల సంఖ్య, సూచికల సంఖ్య కాదు.

Correct: A — నీతి ఆయోగ్

నీతి ఆయోగ్ జాతీయ MPI నివేదికను విడుదల చేస్తుంది; మొదటి నివేదిక నవంబర్ 2021లో వచ్చింది. ప్రణాళికా సంఘం స్థానంలోనే నీతి ఆయోగ్ వచ్చింది, NCRB నేర గణాంకాల సంస్థ.

Correct: B — రాగ్నార్ నర్క్సే

పేదరికపు విషవలయం భావన రాగ్నార్ నర్క్సే ఇచ్చారు: తక్కువ ఆదాయం → తక్కువ పొదుపు → తక్కువ పెట్టుబడి → తక్కువ ఉత్పాదకత → మళ్లీ తక్కువ ఆదాయం. నౌరోజీ సంపద తరలింపు, హక్ HDI, గినీ గుణకంతో ప్రసిద్ధులు.