వృద్ధులు & దివ్యాంగుల సమస్యలు (Elderly & Disabled)

భారతదేశంలో 60 ఏళ్లు దాటిన వారిని వృద్ధులు లేదా సీనియర్ సిటిజన్లు (Senior Citizens) అంటారు. వైద్య సేవలు మెరుగవడంతో ఆయుర్దాయం పెరిగి, వృద్ధుల సంఖ్య ఏటా పెరుగుతోంది. దీన్ని జనాభా వృద్ధాప్యం (Population Ageing) అంటారు.

• వృద్ధుల నిర్వచనం: భారతదేశంలో 60 ఏళ్లు, ఆపై వయసు ఉన్నవారు సీనియర్ సిటిజన్లు.
• జనాభా లెక్కలు: 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 60+ వయసు వారు సుమారు 10.4 కోట్లు (మొత్తం జనాభాలో సుమారు 8.6%).
• అత్యధిక వృద్ధుల శాతం: 2011 లెక్కల్లో కేరళలో వృద్ధుల వాటా అత్యధికం.
• ప్రధాన సమస్యలు:
  1. ఆరోగ్య సమస్యలు: మధుమేహం, రక్తపోటు, కీళ్ల నొప్పులు, మతిమరుపు
  2. ఆర్థిక భద్రత లేకపోవడం: పింఛను లేని అసంఘటిత రంగ కార్మికులు
  3. ఒంటరితనం: ఉద్యోగ వలసలతో పిల్లలు దూరంగా ఉండటం, ఉమ్మడి కుటుంబాల తగ్గుదల
  4. దుర్వినియోగం (Elder Abuse): మానసిక, శారీరక, ఆర్థిక వేధింపులు
  5. నివాస, రవాణా సౌకర్యాలు లేకపోవడం
• కారణాలు: ఆయుర్దాయం పెరగడం, జననాల రేటు తగ్గడం, పట్టణీకరణ, కుటుంబ నిర్మాణం మారడం.
• ప్రత్యేక దినాలు:
  1. అంతర్జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవం – అక్టోబర్ 1
  2. భారతదేశంలో సీనియర్ సిటిజన్స్ డే – ఆగస్టు 21.

వృద్ధులను చూసుకోవడం పిల్లల నైతిక బాధ్యత మాత్రమే కాదు, చట్టపరమైన బాధ్యత కూడా. రాజ్యాంగం, చట్టాలు, జాతీయ విధానం వృద్ధులకు రక్షణ ఇస్తున్నాయి.

• రాజ్యాంగ నిబంధన: ఆదేశిక సూత్రాల్లోని ఆర్టికల్ 41 – వృద్ధాప్యంలో ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కు కోసం రాష్ట్రం కృషి చేయాలి.
• జాతీయ వృద్ధుల విధానం (National Policy on Older Persons): 1999 జనవరిలో ప్రకటించారు. వృద్ధుల ఆర్థిక, ఆరోగ్య, ఆశ్రయ భద్రతే లక్ష్యం.
• వృద్ధుల సమగ్ర కార్యక్రమం (IPOP): 1992లో ప్రారంభం – వృద్ధాశ్రమాలు, డే కేర్ కేంద్రాలకు సహాయం.
• తల్లిదండ్రులు, సీనియర్ సిటిజన్ల సంరక్షణ, సంక్షేమ చట్టం 2007 (Maintenance and Welfare of Parents and Senior Citizens Act, 2007):
• పిల్లలు/వారసులు తల్లిదండ్రులను, వృద్ధులను పోషించాలి
• భరణం కోసం ట్రిబ్యునల్స్ (Maintenance Tribunals) ఏర్పాటు
• వృద్ధులను వదిలివేస్తే శిక్ష: 3 నెలల వరకు జైలు లేదా జరిమానా లేదా రెండూ
• ప్రతి జిల్లాలో వృద్ధాశ్రమం ఏర్పాటు చేయాలని రాష్ట్రాలకు సూచన
• తల్లిదండ్రులు ఏ వయసు వారైనా ఈ చట్టం వర్తిస్తుంది
• సీనియర్ సిటిజన్ అంటే 60+ భారత పౌరుడు
• సీనియర్ సిటిజన్ హెల్ప్‌లైన్: ఎల్డర్‌లైన్ – 14567.
• మంత్రిత్వ శాఖ: వృద్ధుల సంక్షేమ బాధ్యత సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖది.

వృద్ధులకు పింఛను, ఆరోగ్య బీమా, సహాయ పరికరాలు అందించడానికి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అనేక పథకాలు నడుపుతున్నాయి. పరీక్షల్లో పథకం పేరు – ప్రారంభ సంవత్సరం – లబ్ధిదారులు అడుగుతారు.

• జాతీయ సామాజిక సహాయ కార్యక్రమం (NSAP): 1995లో ప్రారంభం. ఇందులో ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వృద్ధాప్య పింఛను పథకం (IGNOAPS) – దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన ఉన్న 60+ వయసు వారికి.
• రాష్ట్రీయ వయోశ్రీ యోజన (2017): BPL వృద్ధులకు కళ్లద్దాలు, వినికిడి యంత్రాలు, వాకింగ్ స్టిక్స్ వంటి సహాయ పరికరాలు.
• ప్రధాన మంత్రి వయ వందన యోజన (2017): LIC ద్వారా నడిచే పింఛను పథకం.
• సీనియర్ సిటిజన్స్ సేవింగ్స్ స్కీమ్ (SCSS): పోస్టాఫీసు, బ్యాంకుల్లో అధిక వడ్డీతో పొదుపు.
• ఆయుష్మాన్ వయ వందన (2024): ఆయుష్మాన్ భారత్ PM-JAY కింద 70 ఏళ్లు దాటిన వారికి ఆరోగ్య బీమా సదుపాయం.
• తెలంగాణ ఆసరా పింఛన్లు: 2014 నవంబర్‌లో ప్రారంభం – వృద్ధులు, వితంతువులు, దివ్యాంగులు, ఒంటరి మహిళలు, చేనేత కార్మికులు మొదలైనవారికి నెలవారీ పింఛన్.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ సామాజిక భద్రత పింఛన్లు: వృద్ధులకు, వితంతువులకు, దివ్యాంగులకు ప్రతి నెలా పింఛన్ ఇస్తారు (ప్రభుత్వాన్ని బట్టి పథకం పేరు మారుతుంది).

దివ్యాంగులు (Persons with Disabilities – PwD) అంటే శారీరక, మానసిక లేదా ఇంద్రియ సంబంధిత లోపాల వల్ల సమాజంలో పూర్తిగా పాల్గొనడానికి అడ్డంకులు ఎదుర్కొనేవారు. 2015 డిసెంబర్‌లో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ 'దివ్యాంగ్' అనే పదాన్ని వాడాలని సూచించారు.

• 2011 జనాభా లెక్కలు: భారతదేశంలో దివ్యాంగులు సుమారు 2.68 కోట్లు (జనాభాలో సుమారు 2.21%).
• వైకల్య రకాలు (2011 లెక్కల్లో): చూపు, వినికిడి, మాట, కదలిక, మానసిక వైకల్యం, బహుళ వైకల్యం వంటివి.
• బెంచ్‌మార్క్ వైకల్యం (Benchmark Disability): కనీసం 40% వైకల్యం ఉన్నవారు – ప్రభుత్వ ప్రయోజనాలు, రిజర్వేషన్లకు అర్హులు.
• అంతర్జాతీయ ఒప్పందం:
  1. ఐక్యరాజ్య సమితి వికలాంగుల హక్కుల ఒప్పందం (UNCRPD) – 2006లో ఆమోదం
  2. భారత్ 2007లో ధ్రువీకరించింది.
• అంతర్జాతీయ వికలాంగుల దినోత్సవం: డిసెంబర్ 3.
• సంబంధిత శాఖ:
  1. దివ్యాంగుల సాధికారత విభాగం (Department of Empowerment of Persons with Disabilities) – 2012లో ప్రత్యేక శాఖగా ఏర్పడింది
  2. 2016లో 'దివ్యాంగజన్' అని పేరు మార్చారు.
• రాజ్యాంగ నిబంధన: రాష్ట్ర జాబితా (State List)లోని ఎంట్రీ 9 – 'వికలాంగులు, పని చేయలేని వారి సహాయం'. ఆర్టికల్ 41 – వైకల్యంలో ప్రభుత్వ సహాయం.

వికలాంగుల కోసం మొదటి చట్టం – వికలాంగుల చట్టం 1995 (PwD Act, 1995). దాని స్థానంలో ఐక్యరాజ్య సమితి ఒప్పందానికి అనుగుణంగా 2016లో కొత్త చట్టం వచ్చింది: దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం (Rights of Persons with Disabilities Act, 2016).

ఇది 2017 ఏప్రిల్ 19 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది.

• వైకల్య రకాలు: 1995 చట్టంలో 7 రకాలు ఉంటే, 2016 చట్టంలో 21 రకాలు.
• కొత్తగా చేరినవి: యాసిడ్ దాడి బాధితులు, పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి, తలసీమియా, హీమోఫీలియా, సికిల్ సెల్ వ్యాధి, ఆటిజం, మేధో వైకల్యం మొదలైనవి
• ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్: ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో 4% (గతంలో 3%).
• ఉన్నత విద్యలో రిజర్వేషన్: ప్రభుత్వ సంస్థల్లో 5% సీట్లు (బెంచ్‌మార్క్ వైకల్యం ఉన్నవారికి).
• 6–18 ఏళ్ల బెంచ్‌మార్క్ వైకల్యం పిల్లలకు ఉచిత విద్య హక్కు.
• అందుబాటు (Accessibility): ప్రభుత్వ భవనాలు, రవాణా, వెబ్‌సైట్లు దివ్యాంగులకు అనుకూలంగా ఉండాలి.
• సంరక్షకత్వం: పూర్తి సంరక్షకత్వం బదులు 'పరిమిత సంరక్షకత్వం' – నిర్ణయాల్లో వారి సొంత అభిప్రాయానికి విలువ.
• సంస్థలు:
  1. చీఫ్ కమిషనర్ (కేంద్రం), రాష్ట్ర కమిషనర్లు
  2. జాతీయ, రాష్ట్ర నిధులు.
• శిక్షలు: చట్ట ఉల్లంఘనలకు జరిమానా, జైలు శిక్ష నిబంధనలు ఉన్నాయి.

RPwD చట్టం కాకుండా దివ్యాంగుల సంక్షేమానికి మరికొన్ని ముఖ్య చట్టాలు, సంస్థలు, పథకాలు ఉన్నాయి. పరీక్షల్లో సంవత్సరాలు, పేర్లు తరచూ వస్తాయి.

• చట్టాలు:
  1. మానసిక ఆరోగ్య చట్టం 1987 (Mental Health Act) – దాని స్థానంలో మానసిక ఆరోగ్య సంరక్షణ చట్టం 2017
  2. భారత పునరావాస మండలి చట్టం 1992 (Rehabilitation Council of India Act)
  3. వికలాంగుల చట్టం 1995 (PwD Act, 1995)
  4. నేషనల్ ట్రస్ట్ చట్టం 1999 – ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మేధో వైకల్యం, బహుళ వైకల్యాలున్న వారి కోసం
• సుగమ్య భారత్ అభియాన్ (Accessible India Campaign): 2015 డిసెంబర్ 3న ప్రారంభం – భవనాలు, రవాణా, ICT అందుబాటు కోసం.
• ADIP పథకం: దివ్యాంగులకు సహాయ పరికరాల కొనుగోలుకు సహాయం.
• దీన్‌దయాళ్ వికలాంగుల పునరావాస పథకం (DDRS): స్వచ్ఛంద సంస్థల ద్వారా సేవలు.
• UDID కార్డ్ (Unique Disability ID): దివ్యాంగులకు దేశవ్యాప్తంగా చెల్లుబాటయ్యే ఒకే గుర్తింపు కార్డ్.
• పింఛన్లు:
  1. ఇందిరా గాంధీ జాతీయ వికలాంగ పింఛను పథకం (IGNDPS) – NSAP కింద
  2. తెలంగాణలో ఆసరా కింద దివ్యాంగులకు పింఛన్.
• సహాయ పరికరాలు: ట్రైసైకిళ్లు, వీల్‌చైర్లు, బ్రెయిలీ కిట్లు, వినికిడి యంత్రాలు.