రాజ్యాంగ సవరణలపై న్యాయ సమీక్ష – మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతం (Basic Structure Doctrine)
Free practice MCQs with answers and explanations for రాజ్యాంగ సవరణలపై న్యాయ సమీక్ష – మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతం (Basic Structure Doctrine) in న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
గోలక్‌నాథ్ vs పంజాబ్ కేసును (1967) విచారించిన ధర్మాసనంలో ఎంత మంది న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు?
A. 13
B. 9
C. 5
D. 11
Answer & explanation
Correct: D — 11
గోలక్‌నాథ్ కేసును 11 మంది న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం 6:5 మెజారిటీతో తీర్పు ఇచ్చింది; ప్రాథమిక హక్కులను పార్లమెంటు సవరించరాదని చెప్పింది. కేశవానంద కేసులో 13 మంది న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు.
మినర్వా మిల్స్ కేసు (1980) లో సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసిన 42వ సవరణ నిబంధనలు ఏవి?
A. ఆర్టికల్ 21A
B. ఆర్టికల్ 368(4), 368(5)
C. ఆర్టికల్ 300A
D. ఆర్టికల్ 51A
Answer & explanation
Correct: B — ఆర్టికల్ 368(4), 368(5)
42వ సవరణ ఆర్టికల్ 368 కు క్లాజులు (4), (5) చేర్చి, సవరణలను కోర్టులో ప్రశ్నించరాదని, పార్లమెంటు సవరణ అధికారానికి హద్దు లేదని చెప్పింది. మినర్వా మిల్స్ ఈ క్లాజులను రద్దు చేసింది.
శంకరీ ప్రసాద్ కేసు (1951) లో సవాలు చేసిన సవరణ ఏది?
A. 17వ సవరణ
B. 24వ సవరణ
C. 42వ సవరణ
D. 1వ సవరణ (1951)
Answer & explanation
Correct: D — 1వ సవరణ (1951)
శంకరీ ప్రసాద్ కేసులో 1వ సవరణ (1951) చెల్లుబాటును సవాలు చేశారు; ఆర్టికల్ 368 కింద పార్లమెంటు ప్రాథమిక హక్కులను కూడా సవరించవచ్చని, సవరణ ఆర్టికల్ 13 కింద "చట్టం" కాదని కోర్టు చెప్పింది. 17వ సవరణను సవాలు చేసింది సజ్జన్ సింగ్ కేసు (1965).
గోలక్‌నాథ్ కేసు తీర్పు ఇచ్చిన ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఎవరు, ఏ సూత్రాన్ని మొదటిసారి వాడారు?
A. కోకా సుబ్బారావు; భవిష్యత్ రద్దు (Prospective Overruling)
B. ఎస్.ఎం. సిక్రీ; మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతం
C. వై.వి. చంద్రచూడ్; గ్రహణ సిద్ధాంతం
D. వై.కె. సబర్వాల్; మారువేష శాసనం
Answer & explanation
Correct: A — కోకా సుబ్బారావు; భవిష్యత్ రద్దు (Prospective Overruling)
గోలక్‌నాథ్ కేసులో CJ కోకా సుబ్బారావు (తెలుగువారు) నాయకత్వంలోని 11 మంది ధర్మాసనం "భవిష్యత్ రద్దు (Prospective Overruling)" సూత్రాన్ని మొదటిసారి వాడింది – పాత సవరణలు చెల్లుతాయి, భవిష్యత్తులో FR లను సవరించకూడదు.
గోలక్‌నాథ్ తీర్పును తిప్పికొట్టడానికి పార్లమెంటు చేసిన సవరణ ఏది?
A. 42వ సవరణ (1976)
B. 24వ సవరణ (1971)
C. 44వ సవరణ (1978)
D. 1వ సవరణ (1951)
Answer & explanation
Correct: B — 24వ సవరణ (1971)
24వ సవరణ (1971) ప్రాథమిక హక్కులను సవరించే అధికారం పార్లమెంటుకు ఉందని స్పష్టం చేసి గోలక్‌నాథ్ తీర్పును తిప్పికొట్టింది. తర్వాత కేశవానంద భారతి (1973) 24వ సవరణను సమర్థిస్తూనే ప్రాథమిక నిర్మాణ పరిమితి విధించింది.
కింది కేసులను కాలక్రమంలో (పాత నుండి కొత్తదికి) అమర్చండి.
A. సజ్జన్ సింగ్ → శంకరీ ప్రసాద్ → గోలక్‌నాథ్ → కేశవానంద భారతి → మినర్వా మిల్స్
B. శంకరీ ప్రసాద్ → గోలక్‌నాథ్ → సజ్జన్ సింగ్ → కేశవానంద భారతి → మినర్వా మిల్స్
C. శంకరీ ప్రసాద్ → సజ్జన్ సింగ్ → గోలక్‌నాథ్ → మినర్వా మిల్స్ → కేశవానంద భారతి
D. శంకరీ ప్రసాద్ → సజ్జన్ సింగ్ → గోలక్‌నాథ్ → కేశవానంద భారతి → మినర్వా మిల్స్
Answer & explanation
Correct: D — శంకరీ ప్రసాద్ → సజ్జన్ సింగ్ → గోలక్‌నాథ్ → కేశవానంద భారతి → మినర్వా మిల్స్
శంకరీ ప్రసాద్ (1951), సజ్జన్ సింగ్ (1965), గోలక్‌నాథ్ (1967), కేశవానంద భారతి (1973), మినర్వా మిల్స్ (1980) – ఇదే సరైన కాలక్రమం. 1951 నుండి 1980 వరకు పార్లమెంటు–సుప్రీంకోర్టు మధ్య జరిగిన పోరాటమే ప్రాథమిక నిర్మాణ సిద్ధాంతానికి దారితీసింది.
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1) కేశవానంద భారతి కేసులో 13 మంది న్యాయమూర్తులు, 7:6 మెజారిటీ. 2) ఇందిరా గాంధీ vs రాజ్ నారాయణ్ (1975) లో 39వ సవరణలోని ఒక భాగం రద్దైంది. 3) మినర్వా మిల్స్ ఆర్టికల్ 368(4), (5) ను సమర్థించింది. సరైనవి ఏవి?
A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3
Answer & explanation
Correct: A — 1 మరియు 2 మాత్రమే
ప్రవచనాలు 1, 2 సరైనవి. మినర్వా మిల్స్ (1980) 42వ సవరణ చేర్చిన ఆర్టికల్ 368(4), (5) ను రద్దు చేసింది, సమర్థించలేదు; కాబట్టి ప్రవచనం 3 తప్పు.