న్యాయ క్రియాశీలత, న్యాయ అతిక్రమణ & PIL మార్గదర్శకాలు (Judicial Activism vs Judicial Overreach)
Free practice MCQs with answers and explanations for న్యాయ క్రియాశీలత, న్యాయ అతిక్రమణ & PIL మార్గదర్శకాలు (Judicial Activism vs Judicial Overreach) in న్యాయ సమీక్ష & ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (Judicial Review & PIL). Tap an option to check instantly.
Q1Easy
"జ్యుడీషియల్ యాక్టివిజం (న్యాయ క్రియాశీలత)" అనే పదాన్ని 1947లో మొదట వాడినవారు ఎవరు?
A. ఆర్థర్ ష్లెసింజర్ జూనియర్
B. ఉపేంద్ర బక్సీ
C. జాన్ మార్షల్
D. పి.ఎన్. భగవతి
Answer & explanation
Correct: A — ఆర్థర్ ష్లెసింజర్ జూనియర్
"Judicial Activism" అనే పదాన్ని 1947లో అమెరికా చరిత్రకారుడు ఆర్థర్ ష్లెసింజర్ జూనియర్ మొదట వాడారు. భారతదేశంలో PIL దీనికి ప్రధాన సాధనం. "సామాజిక చర్య వ్యాజ్యం" పదాన్ని ఉపేంద్ర బక్సీ వాడారు.
PIL కు సంబంధించిన మార్గదర్శకాలను 2010లో ఇచ్చిన కేసు ఏది?
A. విశాఖ కేసు
B. ఉత్తరాంచల్ రాష్ట్రం vs బల్వంత్ సింగ్ చౌఫల్
C. హుస్సేనారా ఖాతూన్ కేసు
D. ప్రకాశ్ సింగ్ కేసు
Answer & explanation
Correct: B — ఉత్తరాంచల్ రాష్ట్రం vs బల్వంత్ సింగ్ చౌఫల్
బల్వంత్ సింగ్ చౌఫల్ కేసు (2010) లో కోర్టు నిజమైన PIL లను ప్రోత్సహించాలని, పనికిమాలిన వాటిని తిరస్కరించాలని, పిటిషనర్ నేపథ్యం, ఉద్దేశం పరిశీలించాలని, ప్రతి హైకోర్టు PIL నియమాలు రూపొందించుకోవాలని మార్గదర్శకాలు ఇచ్చింది.
న్యాయ అతిక్రమణ (Judicial Overreach) అనే విమర్శ ఏ సూత్రానికి విరుద్ధమని చెబుతారు?
A. ఏకపౌరసత్వం
B. అధికారాల విభజన (Separation of Powers)
C. సమాఖ్య వ్యవస్థ
D. వయోజన ఓటు హక్కు
Answer & explanation
Correct: B — అధికారాల విభజన (Separation of Powers)
కోర్టు విధాన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, పరిపాలనను నడపడం న్యాయ అతిక్రమణ (Judicial Overreach); ఇది అధికారాల విభజన సూత్రానికి విరుద్ధమని విమర్శ. ఫుట్‌బాల్ రిఫరీయే గోల్ కొట్టడం లాంటిది.
కింది ప్రవచనాలను పరిశీలించండి. 1) న్యాయ అతిక్రమణ అధికారాల విభజనకు విరుద్ధమనే విమర్శ ఉంది. 2) బల్వంత్ సింగ్ చౌఫల్ (2010) ప్రకారం ప్రతి హైకోర్టు PIL ల కోసం సొంత నియమాలు రూపొందించుకోవాలి. 3) భూస్వామి–కౌలుదారు వివాదాలను సాధారణంగా PIL ద్వారా విచారించవచ్చు. సరైనవి ఏవి?
A. 1 మరియు 2 మాత్రమే
B. 2 మరియు 3 మాత్రమే
C. 1 మరియు 3 మాత్రమే
D. 1, 2 మరియు 3
Answer & explanation
Correct: A — 1 మరియు 2 మాత్రమే
ప్రవచనాలు 1, 2 సరైనవి. భూస్వామి–కౌలుదారు వివాదాలు, సర్వీసు విషయాలు (పెన్షన్, గ్రాట్యుటీ మినహా), మెడికల్/ఇంజినీరింగ్ ప్రవేశాలు వంటి వ్యక్తిగత అంశాలను సాధారణంగా PIL గా విచారించరు; కాబట్టి ప్రవచనం 3 తప్పు.
A. ప్రచారం కోసం వేసే "పబ్లిసిటీ ఇంట్రెస్ట్ లిటిగేషన్" సమస్య
B. PIL వల్ల కోర్టులపై కేసుల భారం తగ్గింది
C. కోర్టు ఉత్తర్వులు అమలు చేసే యంత్రాంగం కోర్టుకు లేకపోవడం
D. రాజకీయ లేదా వ్యక్తిగత లాభం కోసం PIL వేయడం
Answer & explanation
Correct: B — PIL వల్ల కోర్టులపై కేసుల భారం తగ్గింది
PIL పై విమర్శ ఏమిటంటే కోర్టులపై కేసుల భారం పెరగడం; తగ్గిందని చెప్పడం తప్పు. పబ్లిసిటీ/ప్రైవేట్ ఇంట్రెస్ట్ లిటిగేషన్, అమలు యంత్రాంగం లేకపోవడం కూడా విమర్శలే.