ప్రసిద్ధ చారిత్రక సూక్తులు మరియు నినాదాలు

ప్రాచీన గ్రంథాల నుండి వచ్చిన కొన్ని సూక్తులను భారత ప్రభుత్వ సంస్థలు ధ్యేయ వాక్యాలుగా స్వీకరించాయి. ఏ సూక్తి ఏ గ్రంథం నుండి, ఏ సంస్థ ధ్యేయమో అడుగుతారు.

• సత్యమేవ జయతే (Satyameva Jayate):
  1. ముండక ఉపనిషత్ నుండి
  2. భారత జాతీయ చిహ్నం (సారనాథ్ సింహ స్తంభం) కింద ఉంటుంది. జాతీయ ధ్యేయ వాక్యంగా 1950 జనవరి 26న స్వీకరించారు
  3. మదన్ మోహన్ మాలవ్యా దీన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు.
• వసుధైవ కుటుంబకం (Vasudhaiva Kutumbakam):
  1. 'ప్రపంచమంతా ఒకే కుటుంబం' – మహా ఉపనిషత్ నుండి
  2. భారత పార్లమెంటు ప్రవేశ ద్వారంపై కూడా ఉంటుంది.
• యతో ధర్మస్తతో జయః:
  1. మహాభారతం నుండి
  2. భారత సుప్రీంకోర్టు ధ్యేయ వాక్యం.
• ధర్మచక్ర ప్రవర్తనాయ: లోక్‌సభ స్పీకర్ పీఠం వెనుక ఉన్న వాక్యం.
• తత్త్వమసి (Tat Tvam Asi): 'నీవే అది' – ఛాందోగ్య ఉపనిషత్.
• అహం బ్రహ్మాస్మి: 'నేనే బ్రహ్మను' – బృహదారణ్యక ఉపనిషత్.
• అహింసా పరమో ధర్మః: జైన, బౌద్ధ, హిందూ సంప్రదాయాల్లో ప్రసిద్ధ సూక్తి.
• అప్ప దీపో భవ (Atta Dipa Bhava): 'నీవే నీకు దీపం కా' – బుద్ధుడి ఉపదేశంగా ప్రసిద్ధం (పాళీ).
• ధర్మో రక్షతి రక్షితః: మనుస్మృతి.
• యాదుమ్ ఊరే యావరుమ్ కేళిర్: 'ప్రతి ఊరూ నా ఊరే, అందరూ నా బంధువులే' – తమిళ సంగం కవి కనియన్ పూంగుండ్రనార్.
• అశోకుడి ధమ్మం: 'అన్ని మనుషులూ నా సంతానం' (కళింగ శాసనాలు).

మధ్యయుగ పాలకులు, భక్తి–సూఫీ సాధువులు, కవులు చెప్పిన ప్రసిద్ధ మాటలు, భావనలు పరీక్షల్లో 'ఎవరిది?' అనే ప్రశ్నగా వస్తాయి.

• సుల్హ్-ఇ-కుల్ (Sulh-i-Kul):
  1. 'అందరితో శాంతి' – అక్బర్ విధానం
  2. అన్ని మతాల పట్ల సహనం. దీన్ని అబుల్ ఫజల్ వివరించాడు.
• దీన్-ఇ-ఇలాహి: 1582లో అక్బర్ ప్రారంభించిన విశ్వాస మార్గం.
• 'ఢిల్లీ దూర్ అస్త్' (Dilli Dur Ast): 'ఢిల్లీ ఇంకా దూరం' – సూఫీ సాధువు నిజాముద్దీన్ ఔలియా గియాసుద్దీన్ తుగ్లక్‌ను ఉద్దేశించి అన్నట్లు జనశ్రుతి.
• 'ఖల్సా' భావన:
  1. గురు గోవింద్ సింగ్ 1699లో ఖల్సా పంథ్ స్థాపించాడు
  2. 'వాహె గురూజీ కా ఖల్సా, వాహె గురూజీ కీ ఫతే'.
• గురు నానక్: 'ఏక్ ఓంకార్' – దేవుడు ఒక్కడే.
• కబీర్:
  1. దేవుడు ఒక్కడే, హిందూ–ముస్లిం భేదం లేదు అని బోధించాడు
  2. దోహాలు ప్రసిద్ధం.
• శ్రీకృష్ణదేవరాయలు: 'దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స' – ఈ వాక్యాన్ని ఆయనకు ఆపాదిస్తారు (అముక్తమాల్యద రచయిత).
• హుమాయూన్ మరణంపై లేన్‌పూల్ వ్యాఖ్య: 'అతను జీవితంలో తడబడ్డాడు, తడబడుతూనే మరణించాడు' (పుస్తకాలయ మెట్లపై నుండి పడి మరణించాడు, 1556).
• బాబర్: 'బాబర్ నామా' – తన ఆత్మకథ తుర్కీ భాషలో.
• షేర్ షా:
  1. 'గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్' పునర్నిర్మాణం (జి.టి. రోడ్డు)
  2. 'రూపియా' నాణెం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా సుల్హ్-ఇ-కుల్ = సహనం (అక్బర్); ఖల్సా = గురు గోవింద్ సింగ్; ఏక్ ఓంకార్ = గురు నానక్. జతలుగా గుర్తుంచుకోండి.

సంఘ సంస్కర్తలు, ఆధ్యాత్మిక నాయకులు చెప్పిన నినాదాలు, ప్రసంగాలు పరీక్షల్లో 'ఎవరు అన్నారు?' రూపంలో వస్తాయి.

• స్వామి వివేకానంద:
  1. 'లేవండి, మేల్కొనండి, లక్ష్యం చేరే వరకు ఆగకండి (Arise, awake and stop not till the goal is reached)' – కఠోపనిషత్తు ఆధారం.
  2. 1893 చికాగో సర్వమత సభలో 'అమెరికా సోదర, సోదరీమణులారా' అని ప్రారంభ ప్రసంగం.
• దయానంద సరస్వతి:
  1. 'వేదాలకు తిరిగి వెళ్ళండి (Go back to the Vedas)'
  2. గ్రంథం 'సత్యార్థ ప్రకాశ్'.
• డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్:
  1. 'విద్యావంతులు కండి, ఉద్యమించండి, సంఘటితం అవ్వండి (Educate, Agitate, Organise)'
  2. 'రాజకీయ అధికారమే అన్ని సమస్యలకు తాళం చెవి'.
• శ్రీ నారాయణ గురు: 'ఒకే కులం, ఒకే మతం, ఒకే దేవుడు మానవజాతికి'.
• జ్యోతిబా ఫూలే:
  1. 'గులామ్‌గిరి' గ్రంథం
  2. సత్యశోధక్ సమాజ్.
• రాజా రామమోహన్ రాయ్:
  1. 'సంవాద్ కౌముది' పత్రిక
  2. బ్రహ్మసమాజం.
• గోపాలకృష్ణ గోఖలే: 'బెంగాల్ ఈరోజు ఆలోచించేది భారత్ రేపు ఆలోచిస్తుంది' అని ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్య.
• కందుకూరి వీరేశలింగం:
  1. స్త్రీ విద్య, వితంతు పునర్వివాహానికి ఉద్యమం
  2. 'వివేకవర్ధిని' పత్రిక.
• పెరియార్ ఇ.వి. రామసామి: ఆత్మగౌరవ ఉద్యమం (Self-Respect Movement, 1925).
• సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్:
  1. ఆధునిక విద్యపై ప్రాధాన్యం
  2. అలీగఢ్ ఉద్యమం.

స్వాతంత్ర్యోద్యమాన్ని ఉత్తేజపరిచిన నినాదాలు, వాటిని ఇచ్చిన నాయకులు పరీక్షల్లో సాధారణ ప్రశ్నలు.

• వందేమాతరం (Vande Mataram):
  1. బంకిం చంద్ర ఛటర్జీ
  2. 'ఆనందమఠ్' నవలలో (1882) ఉంది. 1896 కలకత్తా కాంగ్రెస్ సమావేశంలో రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మొదటి సారి పాడారు. బెంగాల్ విభజన (1905) సమయంలో నినాదంగా మారింది. 1950లో జాతీయ గేయంగా గుర్తింపు.
• 'స్వరాజ్యం నా జన్మహక్కు, దాన్ని నేను సాధించి తీరుతాను': బాలగంగాధర్ తిలక్ (1916 హోమ్ రూల్ ఉద్యమం).
• ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్:
  1. హస్రత్ మోహానీ రూపొందించారు
  2. భగత్ సింగ్ ప్రాచుర్యం కల్పించారు.
• సారే జహాఁ సే అచ్ఛా: ముహమ్మద్ ఇక్బాల్ (1904, 'తరానా-ఎ-హిందీ').
• జైహింద్: సుభాష్ చంద్రబోస్ ఐఎన్ఎ నినాదంగా చేశారు (సూచించినవారు అబిద్ హసన్ సఫ్రానీ అని చెబుతారు).
• 'ఢిల్లీ చలో': సుభాష్ చంద్రబోస్ (ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్).
• 'మీరు నాకు రక్తం ఇవ్వండి, నేను మీకు స్వాతంత్ర్యం ఇస్తాను': సుభాష్ చంద్రబోస్ (1944, బర్మా).
• 'క్విట్ ఇండియా' (భారత్ ఛోడో):
  1. ఈ పదాన్ని యూసుఫ్ మెహర్ అలీ రూపొందించారు
  2. 'సైమన్ గో బ్యాక్' నినాదం కూడా ఆయనదే.
• 'డూ ఆర్ డై' (కరేంగే యా మరేంగే): గాంధీజీ, 1942 ఆగస్టు 8.
• 'జై జవాన్ జై కిసాన్': లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి (1965).
• 'గరీబీ హటావో': ఇందిరా గాంధీ (1971).
• 'సంపూర్ణ విప్లవం (Total Revolution)': జయప్రకాశ్ నారాయణ్ (1974).

గుర్తుంచుకునే చిట్కా 1942 అంటే 'క్విట్ ఇండియా' + 'డూ ఆర్ డై'. 1944 అంటే 'రక్తం ఇవ్వండి' (బోస్). 1965 – జై జవాన్ (శాస్త్రి).

జాతీయ నాయకుల ప్రసంగాలు, ప్రకటనలు, వాటి సందర్భం (తేదీ, వేదిక) పరీక్షల్లో ముఖ్యం. వక్త – వాక్యం – సందర్భం ఈ మూడూ గుర్తుపెట్టుకోవాలి.

• జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ: 'విధితో ముఖాముఖి (Tryst with Destiny)' – 1947 ఆగస్టు 14–15 అర్ధరాత్రి రాజ్యాంగ సభలో చేసిన ప్రసంగం.
• గాంధీజీ:
  1. 'హింద్ స్వరాజ్' (1909) పుస్తకం.
  2. 'నా జీవితమే నా సందేశం (My life is my message)'.
  3. 'డూ ఆర్ డై' – క్విట్ ఇండియా (గోవాలియా ట్యాంక్ మైదానం, 1942 ఆగస్టు 8).
• సుభాష్ చంద్రబోస్: 'నాకు రక్తం ఇవ్వండి…'.
• భగత్ సింగ్:
  1. 1929 ఏప్రిల్ 8న సెంట్రల్ అసెంబ్లీలో బాంబు వేస్తూ 'చెవిటివారికి వినిపించడానికి పెద్ద శబ్దం కావాలి' అని తమ ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు
  2. 'ఇంక్విలాబ్ జిందాబాద్' నినాదం.
• లాలా లజపతి రాయ్: 1928లో సైమన్ కమిషన్ నిరసనలో లాఠీ దెబ్బలు తగిలాక 'నా శరీరంపై ప్రతి దెబ్బ బ్రిటిష్ పాలన శవపేటికకు ఒక మేకు' అన్నారు.
• రాణి లక్ష్మీబాయి: 'మై అప్నీ ఝాన్సీ నహీ దూంగీ' (నా ఝాన్సీని ఇవ్వను).
• చంద్రశేఖర్ ఆజాద్: 'నేను ఎప్పుడూ ఆజాద్ గానే ఉంటాను' – పట్టుబడకుండా చివరి వరకు పోరాడారు (1931, అలహాబాద్).
• బి.ఆర్. అంబేద్కర్: రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ చైర్మన్‌గా రాజ్యాంగ సభలో సమర్పణ (1949 నవంబర్ 4).
• సరోజినీ నాయుడు:
  1. కవితలు, ప్రసంగాలు
  2. 1925లో కాంగ్రెస్ తొలి భారతీయ మహిళా అధ్యక్షురాలు.

భారత చరిత్ర పరీక్షల్లో బ్రిటిష్ అధికారులు, నాయకులు చేసిన ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్యలు 'ఎవరు అన్నారు?' ప్రశ్నగా వస్తాయి.

• మెకాలే (Macaulay): 1835 విద్యా మినిట్స్ – రక్తంలో, రంగులో భారతీయులు, కానీ అభిరుచిలో, అభిప్రాయాల్లో, నైతికతలో ఇంగ్లీషు వారిలా ఉండే వర్గాన్ని తయారుచేయాలి (వడబోత సిద్ధాంతం – Downward Filtration). ఇది బెంటింక్ కాలంలో ఆంగ్ల విద్యకు మార్గం వేసింది.
• లార్డ్ కర్జన్:
  1. 1900లో 'కాంగ్రెస్ పతనం అంచుల్లో ఉంది
  2. నా పదవీకాలంలోనే దాని శాంతియుత మరణానికి సాయం చేయాలి' అని పేర్కొన్నాడు.
• లార్డ్ డఫరిన్: కాంగ్రెస్‌ను 'సూక్ష్మ మైనారిటీ (microscopic minority)' ప్రతినిధి అన్నాడు (1888).
• విన్‌స్టన్ చర్చిల్: 1931లో గాంధీని 'సగం నగ్న ఫకీరు' అని అవమానకరంగా అన్నాడు.
• గాంధీజీ – క్రిప్స్ రాయబారం: క్రిప్స్ ప్రతిపాదనను 'విఫలమవుతున్న బ్యాంకుపై ముందుతేదీ చెక్కు' అని వర్ణించినట్లు ప్రసిద్ధి.
• వాలెంటైన్ చిరోల్: తిలక్‌ను 'భారత అశాంతి పితామహుడు' అన్నాడు.
• వి.ఎ. స్మిత్: సముద్రగుప్తుడిని 'భారత నెపోలియన్' అన్నాడు.
• అట్లీ: 1947 ఫిబ్రవరి 20 ప్రకటన – 1948 జూన్ నాటికి అధికార బదిలీ.
• మౌంట్‌బాటన్:
  1. 1947 జూన్ 3 ప్రణాళిక
  2. స్వతంత్ర భారత తొలి గవర్నర్ జనరల్.
• సైమన్ కమిషన్: 'సైమన్ గో బ్యాక్' నిరసనకు కారణం – కమిషన్‌లో భారతీయులు ఎవరూ లేరు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా మెకాలే – 'ఇంగ్లీషు మనసు'; కర్జన్ – 'కాంగ్రెస్ పతనం'; చర్చిల్ – 'అర్ధనగ్న ఫకీరు'; చిరోల్ – 'అశాంతి పితామహుడు'.

జాతీయ గీతం, జాతీయ గేయం, త్రివర్ణ పతాకం, జాతీయ చిహ్నం చరిత్ర, వాటి తేదీలు పరీక్షల్లో ఎల్లప్పుడూ వస్తాయి.

• జాతీయ గీతం – జన గణ మన:
  1. రచయిత: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్
  2. మొదటిసారి పాడింది: 1911 డిసెంబర్ 27, కలకత్తా కాంగ్రెస్ సమావేశం
  3. జాతీయ గీతంగా స్వీకరించింది: 1950 జనవరి 24 (రాజ్యాంగ సభ)
  4. పూర్తి గీతం సుమారు 52 సెకన్లు.
• జాతీయ గేయం – వందేమాతరం:
  1. బంకిం చంద్ర ఛటర్జీ
  2. గీతంతో సమాన గౌరవం (1950 జనవరి 24).
• త్రివర్ణ పతాకం: 1947 జూలై 22న రాజ్యాంగ సభ స్వీకరించింది.
• రూపకర్త: పింగళి వెంకయ్య (ఆంధ్రప్రదేశ్, మచిలీపట్నం సమీపం భట్లపెనుమర్రు)
• 1921 విజయవాడ కాంగ్రెస్ సమావేశంలో పింగళి వెంకయ్య గాంధీజీకి జెండా నమూనా సమర్పించారు.
• అశోక చక్రంలో 24 ఆకులు
• రాట్నం స్థానంలో అశోక చక్రం వచ్చింది.
• జాతీయ చిహ్నం: సారనాథ్ అశోక సింహ స్తంభం (నాలుగు సింహాలు) – 1950 జనవరి 26న స్వీకరించారు.
• జాతీయ ధ్యేయ వాక్యం: సత్యమేవ జయతే.
• జాతీయ క్యాలెండర్: శక సంవత్సరం – 1957 మార్చి 22 నుండి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా జాతీయ గీతం 1911లో పాడారు, 1950లో స్వీకరించారు (39 సంవత్సరాల తేడా). జెండా: 1921 (నమూనా) → 1947 జూలై 22 (స్వీకరణ).

తెలుగు నేల చరిత్రలో ఉద్యమాలు, వాటి నినాదాలు, ముఖ్యమైన తేదీలు APPSC, TGPSC పరీక్షల్లో ప్రాధాన్యం కలిగినవి.

• వందేమాతర ఉద్యమం (ఆంధ్ర):
  1. 1906–07లో బెంగాల్ విభజన ప్రభావంతో వచ్చింది
  2. 1907లో బిపిన్ చంద్ర పాల్ రాజమండ్రి, కాకినాడ, విజయవాడ, మచిలీపట్నంలో పర్యటించి ప్రసంగించాడు.
• గురజాడ అప్పారావు: 'దేశమంటే మట్టి కాదోయ్, దేశమంటే మనుషులోయ్' – ప్రసిద్ధ గేయ పాదం (దేశభక్తి గీతం).
• ఆంధ్ర మహాసభ: 1930లో జోగిపేటలో తెలంగాణలో తొలి సమావేశం – నిజాం పాలనలో తెలుగు భాష, సాంస్కృతిక ఉద్యమం.
• తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం:
  1. 1946–51
  2. 'వెట్టి చాకిరీ' వ్యతిరేకత.
• భూదానోద్యమం:
  1. వినోబా భావే 1951 ఏప్రిల్ 18న తెలంగాణలోని పోచంపల్లిలో ప్రారంభించారు
  2. వేదిరె రామచంద్రారెడ్డి 100 ఎకరాలు దానం చేశారు.
• పొట్టి శ్రీరాములు: ఆంధ్ర రాష్ట్ర సాధన కోసం 58 రోజుల నిరాహార దీక్ష చేసి 1952 డిసెంబర్ 15న అమరులయ్యారు.
• ఆంధ్ర రాష్ట్రం:
  1. 1953 అక్టోబర్ 1 – కర్నూలు రాజధాని
  2. మొదటి ముఖ్యమంత్రి టంగుటూరి ప్రకాశం.
• ఆంధ్రప్రదేశ్: 1956 నవంబర్ 1 – హైదరాబాద్ రాజధాని.
• హైదరాబాద్ విలీనం: 1948 సెప్టెంబర్ 17 (ఆపరేషన్ పోలో, సెప్టెంబర్ 13–17).
• తెలంగాణ రాష్ట్రం: 2014 జూన్ 2.
• రాష్ట్ర గీతాలు: 'మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ' (ఆంధ్రప్రదేశ్), 'జయ జయహే తెలంగాణ' (తెలంగాణ).