బ్రిటిష్ కమిటీలు మరియు కమిషన్లు

బ్రిటిష్ కాలంలో విద్యా విధానాన్ని రూపొందించిన కమిటీలు, నివేదికలు ప్రతి పరీక్షలో వస్తాయి. క్రమం, అధ్యక్షుడి పేరు గుర్తుంచుకోవడం ముఖ్యం.

• మెకాలే మినిట్ (1835):
  1. ఇంగ్లీష్ విద్యకు మద్దతు
  2. 'ఫిల్ట్రేషన్ సిద్ధాంతం' (పై వర్గాలకు చదువు, అది క్రమంగా కిందికి).
• ఉడ్స్ డిస్పాచ్ (1854): చార్లెస్ ఉడ్ (బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ అధ్యక్షుడు). దీన్ని 'భారతదేశంలో ఇంగ్లీష్ విద్య మాగ్నా కార్టా' అంటారు.
• ప్రతి రాష్ట్రంలో విద్యా శాఖ
• కలకత్తా, బొంబాయి, మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయాలు (1857).
• ప్రభుత్వ సహాయ గ్రాంట్ విధానం
• స్త్రీ విద్య, వృత్తి విద్యకు ప్రోత్సాహం.
• హంటర్ కమిషన్ (1882):
  1. అధ్యక్షుడు విలియం హంటర్
  2. వైస్రాయ్ రిప్పన్ కాలం. ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్యపై దృష్టి
  3. ప్రాథమిక విద్య స్థానిక సంస్థలకు అప్పగింత.
• రాలీ కమిషన్ (1902):
  1. విశ్వవిద్యాలయాలపై
  2. దాని ఆధారంగా 1904 విశ్వవిద్యాలయాల చట్టం (కర్జన్).
• సాడ్లర్ కమిషన్ (1917–19):
  1. కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంపై
  2. అధ్యక్షుడు మైఖేల్ సాడ్లర్. 12 ఏళ్ల పాఠశాల విద్య, ఇంటర్మీడియట్ కళాశాలల సిఫార్సు.
• హర్టాగ్ కమిటీ (1929): ప్రాథమిక విద్యలో వృథా (Wastage) అధ్యయనం.
• వార్ధా పథకం (1937):
  1. గాంధీజీ ఆలోచన
  2. జాకీర్ హుస్సేన్ కమిటీ – ప్రాథమిక (బేసిక్) విద్య.
• సార్జెంట్ నివేదిక (1944):
  1. జాన్ సార్జెంట్
  2. స్వాతంత్ర్యానంతర విద్యా ప్రణాళిక.

19వ శతాబ్దం చివరి నుండి 20వ శతాబ్దం ఆరంభం వరకు కరువులు, రైతు ఆందోళనల తర్వాత ఏర్పడిన కమిషన్లు ఇవి.

• ఇండిగో కమిషన్ (1860):
  1. నీలిమందు రైతుల తిరుగుబాటు (1859–60) తర్వాత నియమించారు
  2. రైతులను బలవంతంగా పండించమని ఒత్తిడి చేయరాదని సిఫార్సు.
• దక్కన్ అల్లర్ల కమిషన్ (1875):
  1. మహారాష్ట్రలో రైతులు వడ్డీ వ్యాపారులపై చేసిన అల్లర్ల తర్వాత
  2. దాని ఫలితం దక్కన్ వ్యవసాయదారుల సహాయ చట్టం (1879).
• కరువు కమిషన్లు:
  1. 1880 – రిచర్డ్ స్ట్రాచీ అధ్యక్షుడు; కరువు బీమా నిధి (Famine Insurance Fund) సిఫార్సు.
  2. 1898 – లయల్ కమిషన్.
  3. 1901 – ఆంథోనీ మెక్‌డోనెల్ కమిషన్.
• నీటిపారుదల కమిషన్ (1901):
  1. కాలిన్ స్కాట్-మాంక్రీఫ్ అధ్యక్షుడు
  2. కర్జన్ కాలంలో
  3. నీటిపారుదల విస్తరణకు సిఫార్సులు.
• పోలీసు కమిషన్ (1902):
  1. అధ్యక్షుడు ఆండ్రూ ఫ్రేజర్
  2. కర్జన్ కాలం. క్రిమినల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ డిపార్ట్‌మెంట్ (CID) ఏర్పాటు, పోలీసు సంస్కరణలు సిఫార్సు.
• వికేంద్రీకరణ కమిషన్ (1907):
  1. అధ్యక్షుడు చార్లెస్ హాబ్‌హౌస్
  2. గ్రామ పంచాయతీలను బలపరచాలని సిఫార్సు. రిప్పన్ స్థానిక స్వపరిపాలన తీర్మానం (1882) తర్వాత ఇదే ముఖ్య అడుగు.

ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ (ICS) లో భారతీయులకు ఎక్కువ స్థానాలు ఇవ్వాలనే డిమాండ్ కొద్దీ ఏర్పడిన కమిషన్లు ఇవి. 'ఏ కమిషన్ ఏమి చెప్పింది' అనేది తరచూ ప్రశ్న.

• మెకాలే కమిటీ (1854): ICS కి బహిరంగ పోటీ పరీక్ష సిఫార్సు. తర్వాత పరీక్ష లండన్‌లో మాత్రమే జరిగేది.
• 1863లో సత్యేంద్రనాథ్ టాగూర్ మొదటి భారతీయ ICS అధికారిగా ఎంపికయ్యాడు.
• ఐచిసన్ కమిషన్ (1886): పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్. సర్వీసులను మూడు రకాలుగా విభజించింది – ఇంపీరియల్, ప్రావిన్షియల్, సబార్డినేట్.
• ఇస్లింగ్టన్ కమిషన్ (1912):
  1. అధ్యక్షుడు లార్డ్ ఇస్లింగ్టన్
  2. ఉన్నత ఉద్యోగాల్లో కొన్ని శాతం భారతీయులకు ఇవ్వాలని సిఫార్సు. నివేదిక 1915లో ఇచ్చారు.
• లీ కమిషన్ (1923–24): అధ్యక్షుడు లార్డ్ లీ.
• ICS ప్రత్యక్ష నియామకాల్లో యూరోపియన్లు, భారతీయులు సమాన సంఖ్యలో ఉండేలా సిఫార్సు.
• పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పాటు సిఫార్సు – దీని ఫలితంగా 1926లో మొదటి ప్రజా సేవా కమిషన్ వచ్చింది.
• ఫలితం:
  1. 1935 చట్టం ద్వారా సమాఖ్య ప్రజా సేవా కమిషన్ ఏర్పడింది
  2. అదే నేటి UPSC కి పూర్వరూపం.

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత 1920ల్లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం వేర్వేరు విషయాలపై కమిటీలు వేసింది. ఇవి పేరు, పని జతలుగా గుర్తుంచుకోవాలి.

• హంటర్ కమిటీ (1919):
  1. జలియన్‌వాలా బాగ్ ఊచకోత, పంజాబ్ అల్లర్లపై విచారణ కమిటీ
  2. అధ్యక్షుడు లార్డ్ విలియం హంటర్.
• కాంగ్రెస్ కూడా సమాంతరంగా సొంత విచారణ చేసింది
• గాంధీజీ ఆ కమిటీలో ఉన్నారు.
• ముడ్డిమాన్ కమిటీ (1924): అధ్యక్షుడు అలెగ్జాండర్ ముడ్డిమాన్. 1919 చట్టం ప్రకారం ద్వంద్వ పాలన పనితీరును పరిశీలించింది. మైనారిటీ సభ్యులు (తేజ్ బహదూర్ సప్రూ, జిన్నా) దీన్ని విఫలమైందన్నారు.
• స్కీన్ కమిటీ (1925):
  1. అధ్యక్షుడు ఆండ్రూ స్కీన్
  2. సైన్యంలో భారతీయీకరణ
  3. భారత సైనిక శిక్షణ కళాశాల (డెహ్రాడూన్) ఏర్పాటు సిఫార్సు. ఇండియన్ మిలిటరీ అకాడమీ 1932లో ప్రారంభమైంది.
• బట్లర్ కమిటీ (1927): అధ్యక్షుడు హార్కోర్ట్ బట్లర్ (Indian States Committee). సంస్థానాల బాధ్యత భారత ప్రభుత్వానికి కాకుండా బ్రిటిష్ కిరీటానికి (Crown) ఉందని, సంస్థానాల అనుమతి లేకుండా వారిని భారత ప్రభుత్వానికి అప్పగించరాదని సిఫార్సు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా హంటర్ – హత్యాకాండ (1919); ముడ్డిమాన్ – ద్వంద్వ పాలన (1924); స్కీన్ – సైన్యం (1925); బట్లర్ – సంస్థానాలు (1927).

1919 చట్టంలో పది ఏళ్ల తర్వాత సమీక్ష అనే నిబంధన ప్రకారం ఏర్పడిన కమిషన్ ఇది. భారతీయులు ఇందుకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా నిరసన తెలిపారు.

• సైమన్ కమిషన్ (1927 ప్రకటన):
  1. అధ్యక్షుడు సర్ జాన్ సైమన్
  2. సభ్యులు 7 మంది, అందరూ బ్రిటిష్ వారే (క్లెమెంట్ అట్లీ ఒకరు).
• భారతీయులు ఒక్కరూ లేకపోవడంతో కాంగ్రెస్, ముస్లిం లీగ్ (ఒక వర్గం) బహిష్కరించాయి.
• 1928 ఫిబ్రవరిలో భారత్ వచ్చినప్పుడు 'సైమన్ గో బ్యాక్' నినాదాలు.
• లాహోర్‌లో నిరసన సందర్భంగా లాఠీ దెబ్బలకు లాలా లజపతి రాయ్ గాయపడి 17 నవంబర్ 1928న మరణించారు.
• నివేదిక (1930): ద్వంద్వ పాలన రద్దు, ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి, సమాఖ్య సూచన.
• నెహ్రూ నివేదిక (ఆగస్టు 1928):
  1. 'భారతీయులు సొంత రాజ్యాంగం రాయలేరు' అనే బ్రిటిష్ సవాలుకు జవాబుగా సర్వపక్ష సమావేశం నియమించిన కమిటీ
  2. అధ్యక్షుడు మోతీలాల్ నెహ్రూ.
• డొమినియన్ హోదా లక్ష్యం
• ప్రత్యేక నియోజకవర్గాల రద్దు
• ప్రాథమిక హక్కుల ప్రస్తావన.
• జిన్నా దీన్ని వ్యతిరేకించి 1929లో '14 సూత్రాలు' ప్రకటించాడు.
• నియామకం:
  1. సైమన్ కమిషన్ 1927 నవంబర్‌లో ప్రకటించారు – 1919 చట్టం ప్రకారం నిర్ణయించిన గడువు (1929) కంటే ముందే
  2. వైస్రాయ్ లార్డ్ ఇర్విన్ కాలంలో.

సైమన్ కమిషన్ నివేదిక తర్వాత భారత నాయకులతో చర్చించడానికి లండన్‌లో రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాలు (Round Table Conferences) జరిగాయి. ఇవి 1935 చట్టానికి వేదిక వేశాయి.

• మొదటి సమావేశం (నవంబర్ 1930): కాంగ్రెస్ పాల్గొనలేదు (శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం). డా. అంబేద్కర్ దళితుల తరఫున పాల్గొన్నారు.
• గాంధీ–ఇర్విన్ ఒప్పందం (మార్చి 1931):
  1. శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం నిలిపివేత
  2. కాంగ్రెస్ రెండో సమావేశానికి అంగీకరించింది.
• రెండో సమావేశం (సెప్టెంబర్–డిసెంబర్ 1931):
  1. గాంధీజీ కాంగ్రెస్ ఏకైక ప్రతినిధిగా హాజరయ్యారు
  2. ఫలితం లేకుండా ముగిసింది.
• కమ్యూనల్ అవార్డు (ఆగస్టు 1932): బ్రిటన్ ప్రధాని రామ్‌సే మెక్‌డొనాల్డ్ ప్రకటించాడు. దళిత వర్గాలకు కూడా ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు ఇచ్చాడు.
• గాంధీజీ యర్వాడ జైలులో దీనికి వ్యతిరేకంగా ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేశారు.
• పూనా ఒప్పందం (24 సెప్టెంబర్ 1932): గాంధీజీ, డా. అంబేద్కర్ మధ్య. ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలకు బదులు సాధారణ నియోజకవర్గాల్లోనే దళితులకు ఎక్కువ రిజర్వ్ సీట్లు ఇచ్చారు.
• మూడో సమావేశం (నవంబర్–డిసెంబర్ 1932): కాంగ్రెస్ పాల్గొనలేదు. తర్వాత 1933లో 'శ్వేతపత్రం' (White Paper) వచ్చి, 1935 చట్టం రూపొందింది.

1920–40లలో ఆర్థిక, వ్యవసాయ, కార్మిక రంగాలపై వేసిన కమిషన్లు స్వతంత్ర భారత ఆర్థిక విధానానికీ ప్రేరణగా నిలిచాయి.

• హిల్టన్ యంగ్ కమిషన్ (1926):
  1. భారత కరెన్సీ, ఫైనాన్స్ పై రాయల్ కమిషన్
  2. అధ్యక్షుడు హిల్టన్ యంగ్.
• కేంద్ర బ్యాంక్ ఏర్పాటు సిఫార్సు → 1934 చట్టం ద్వారా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) ఏర్పడింది (కార్యకలాపాలు 1 ఏప్రిల్ 1935).
• రూపాయి–స్టెర్లింగ్ మారకం 1 షిల్లింగ్ 6 పెన్నీలు సూచన.
• రాయల్ వ్యవసాయ కమిషన్ (1926):
  1. అధ్యక్షుడు లార్డ్ లిన్లిత్‌గో. వ్యవసాయ పరిశోధన, సహకార సంఘాలు, నీటిపారుదల సూచనలు
  2. దీని ఫలితంగా ఇంపీరియల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (1929) ఏర్పడింది.
• రాయల్ కార్మిక కమిషన్ (1929): అధ్యక్షుడు జె.హెచ్. విట్లీ. కార్మికుల పరిస్థితులు, వేతనాలు, సంఘాలపై సిఫార్సులు.
• వుడ్‌హెడ్ కమిషన్ (1944):
  1. అధ్యక్షుడు సర్ జాన్ వుడ్‌హెడ్
  2. 1943 బెంగాల్ కరువుపై విచారణ కమిషన్.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా హిల్టన్ యంగ్ → RBI; లిన్లిత్‌గో → వ్యవసాయం; విట్లీ → కార్మికులు; వుడ్‌హెడ్ → బెంగాల్ కరువు.

• గమనిక: కరెన్సీ, వ్యవసాయ, కార్మిక రంగాల కమిషన్లను 'రాయల్ కమిషన్లు' అని పిలిచారు – ఇవి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నియమించే ఉన్నత స్థాయి విచారణ సంఘాలు.

స్వాతంత్ర్యానికి ముందు చివరి సంవత్సరాల్లో రాజ్యాంగ సమస్యలు పరిష్కరించడానికి నియమించిన కొన్ని కమిటీలు, ప్రణాళికలు ఇవి.

• సప్రూ కమిటీ (1945):
  1. అధ్యక్షుడు తేజ్ బహదూర్ సప్రూ. హిందూ–ముస్లిం సమస్యకు రాజ్యాంగ పరిష్కారం సూచించింది
  2. పాకిస్తాన్ డిమాండ్‌ను వ్యతిరేకించింది.
• వేవెల్ ప్రణాళిక (జూన్ 1945):
  1. వైస్రాయ్ లార్డ్ వేవెల్ ప్రతిపాదన. వైస్రాయ్ కార్యనిర్వాహక మండలిని భారతీయ సభ్యులతో నింపడం
  2. హిందూ, ముస్లిం సభ్యులు సమాన సంఖ్యలో ఉండాలన్నాడు.
• సిమ్లా సమావేశం (1945): ముస్లిం సభ్యులందరినీ ముస్లిం లీగే నామినేట్ చేయాలని జిన్నా పట్టుబట్టడంతో విఫలమైంది.
• క్యాబినెట్ మిషన్ (1946):
  1. ముగ్గురు సభ్యుల కమిటీ
  2. రాజ్యాంగ సభ ఏర్పాటు ప్రతిపాదన.
• రాడ్‌క్లిఫ్ కమిషన్ (1947): అధ్యక్షుడు సర్ సిరిల్ రాడ్‌క్లిఫ్. భారత్–పాకిస్తాన్ సరిహద్దుల (పంజాబ్, బెంగాల్) నిర్ణయం.
• ఫలితం: 'రాడ్‌క్లిఫ్ రేఖ' – ఆగస్టు 1947లో ప్రకటన.
• బౌండరీ కమిషన్లు:
  1. పంజాబ్, బెంగాల్ కోసం రెండు విడివిడి కమిషన్లు
  2. రెండింటికీ రాడ్‌క్లిఫ్ అధ్యక్షుడు.