తృతీయ రంగం – సేవా రంగం (Tertiary / Service Sector)

Correct: B — సేవా రంగం (సుమారు 55%)

ఆర్థిక సర్వే 2023-24 ప్రకారం GVAలో సేవా రంగం వాటా సుమారు 55%; ఇది మూడు రంగాల్లో అతిపెద్దది. అందుకే భారత్‌ను సేవల ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ అంటారు. అయితే ఉపాధిలో సేవా రంగం వాటా దాదాపు 30% మాత్రమే, వ్యవసాయం (~46%) అతిపెద్ద ఉపాధి రంగం; కాబట్టి ఆదాయంలో అతిపెద్దది, ఉపాధిలో కాదు.

Correct: C — సేవల కొనుగోలు నిర్వాహకుల సూచీ (Services PMI)

Services PMI 50 కంటే ఎక్కువ ఉంటే విస్తరణ, తక్కువ ఉంటే సంకోచం సూచిస్తుంది. IIP పరిశ్రమల ఉత్పత్తిని కొలుస్తుంది; సెన్సెక్స్ షేర్ల సూచీ. సేవా రంగ సూచీలో 50 అనేది విస్తరణ–సంకోచాలను విభజించే గీత; తయారీ రంగానికి విడిగా Manufacturing PMI ఉంటుందని కూడా గుర్తుంచుకోవాలి.

Correct: B — వ్యవసాయ ఉత్పాదకతలో విప్లవాత్మక పెరుగుదల

సేవా రంగ వృద్ధికి కారణాలు: 1991 సంస్కరణలు (బ్యాంకింగ్, బీమా, టెలికాం లో ప్రైవేటు, విదేశీ పెట్టుబడులు), IT-సాఫ్ట్‌వేర్ ఎగుమతులు, ఇంగ్లీష్ తెలిసిన చౌక నిపుణులు, పట్టణీకరణ. వ్యవసాయ ఉత్పాదకత విప్లవం నోట్స్‌లో కారణంగా లేదు.

Correct: C — దాదాపు 30%

సేవా రంగం ఉపాధి వాటా దాదాపు 30% (PLFS 2023-24 లో సుమారు 29%). ఆదాయంలో పెద్ద వాటా (55%) ఉన్నా ఉద్యోగాల్లో చిన్న వాటా ఉండటాన్ని "Jobless Growth" కోణంలో విమర్శిస్తారు.

Correct: D — ఆర్థిక సేవలు, రియల్ ఎస్టేట్, వృత్తిపర సేవలు

నోట్స్ ప్రకారం IT సేవలు "ఆర్థిక సేవలు, రియల్ ఎస్టేట్, వృత్తిపర సేవలు" ఉప-విభాగంలో ఉంటాయి. విద్య, ఆరోగ్యం ప్రభుత్వ పాలన, రక్షణ, ఇతర సేవల్లో ఉంటాయి. ఈ ఉప-విభాగ వర్గీకరణ జాతీయ ఖాతాల్లో GVA లెక్కింపు కోసం ఉపయోగిస్తారు; తరచుగా IT ని విడిగా భావించి తప్పు చేస్తారు కాబట్టి జాగ్రత్త అవసరం.

Correct: D — 1, 2 మరియు 3

మూడూ సరైనవి: GVA వాటా సుమారు 55%, ఉపాధి వాటా దాదాపు 30%, మరియు ఈ అంతరాన్ని ఉద్యోగాలు లేని వృద్ధి (Jobless Growth) కోణంలో విమర్శిస్తారు. సేవా రంగంలో ఆదాయ వాటా, ఉపాధి వాటా మధ్య ఈ అంతరం భారత వృద్ధి నమూనా బలహీనతను సూచిస్తుంది; అందుకే శ్రమ ఆధారిత తయారీ ప్రోత్సాహం అవసరమని చెబుతారు.

Correct: A — 50 కంటే ఎక్కువ విస్తరణను, 50 కంటే తక్కువ సంకోచాన్ని సూచిస్తుంది

Services PMI > 50 అంటే సేవా రంగం విస్తరణ, < 50 అంటే సంకోచం. ఇది సేవా రంగ సూచీ; పరిశ్రమల ఉత్పత్తిని కొలిచేది IIP, ధరల పెరుగుదలను కొలిచేది ద్రవ్యోల్బణ సూచీలు.