ఆర్థిక వృద్ధి, అభివృద్ధి & మానవ అభివృద్ధి సూచీ (Growth, Development & HDI) · Practice MCQs

Correct: C — 130వ స్థానం (193 దేశాల్లో), 0.685

HDR 2025 (2023 గణాంకాలు)లో భారత్ 193 దేశాల్లో 130వ స్థానం, HDI 0.685 – మధ్యస్థ వర్గం. 134వ స్థానం, 0.644 అంతకుముందు నివేదిక (HDR 2023-24) విలువలు. HDR 2025 థీమ్ కృత్రిమ మేధ (AI) మరియు మానవాభివృద్ధి కాగా, 1990లో భారత్ HDI సుమారు 0.43 మాత్రమే ఉండేది.

Correct: B — తక్కువ తలసరి ఆదాయం ఉన్నా విద్య, ఆరోగ్యంపై పెట్టుబడితో అధిక మానవాభివృద్ధి సాధించడం

కేరళ మోడల్ ఆదాయం ఒక్కటే అభివృద్ధికి కొలమానం కాదని చూపించే ఉదాహరణ: తక్కువ తలసరి ఆదాయంతోనే విద్య, ఆరోగ్య పెట్టుబడుల వల్ల అధిక మానవాభివృద్ధి వచ్చింది. ఇది ఆదాయం పెంచే పారిశ్రామికీకరణ ఆధారిత నమూనా కాదు; సామాజిక రంగాలపై పెట్టుబడి ఆధారిత నమూనా.

Correct: A — భారిత సూచికల్లో మూడో వంతు లేదా అంతకంటే ఎక్కువలో లోటు ఉంటే

మొత్తం భారిత సూచికల్లో 1/3 లేదా అంతకంటే ఎక్కువలో లోటు ఉన్న వ్యక్తిని బహుముఖ పేదగా గుర్తిస్తారు. ఒక్క లోటు చాలదు, అన్నింటిలో ఉండాల్సిన అవసరమూ లేదు. ఒక్క సూచికలో లోటు ఉన్నంత మాత్రాన పేదగా గుర్తించరు; మొత్తం భారిత సూచికల్లో మూడో వంతు పరిమితి దాటాలి.

Correct: D — తల్లి ఆరోగ్యం, బ్యాంకు ఖాతా

నీతి ఆయోగ్ జాతీయ MPI గ్లోబల్ 10 సూచికలకు తల్లి ఆరోగ్యం (Maternal Health), బ్యాంకు ఖాతా అనే రెండు అదనపు సూచికలను కలిపి మొత్తం 12 సూచికలను వాడుతుంది; NFHS గణాంకాల ఆధారంగా తయారవుతుంది.

Correct: C — మహిళల HDI ÷ పురుషుల HDI

GDI అంటే మహిళల HDI, పురుషుల HDI నిష్పత్తి; 1కి దగ్గరగా ఉంటే లింగ సమానత్వం ఎక్కువ. పార్లమెంటు సీట్లు, మాతృ మరణాలు GII సూచికలు. ఉదాహరణకు మహిళల HDI 0.62, పురుషుల 0.70 అయితే GDI సుమారు 0.886 అవుతుంది; విలువ 1 అయితే పూర్తి సమానత్వం.

Correct: B — పూర్తి లింగ సమానత్వం

GIIలో 0 అంటే పూర్తి సమానత్వం, 1 అంటే పూర్తి అసమానత; HDIకి వ్యతిరేకంగా తక్కువ విలువే మంచిది. కాబట్టి 0 ఉత్తమ స్థితి. అందువల్ల GIIలో విలువ తగ్గితే లింగ సమానత్వం మెరుగుపడుతున్నట్లు; HDI, GDIల్లో ఎక్కువ విలువ మంచిది.

Correct: A — 2020

PHDIని 2020 HDRలో ప్రవేశపెట్టారు; ఇది కార్బన్ ఉద్గారాలు, వనరుల వినియోగాన్ని పరిగణిస్తుంది. 1995 GDI, 2010 IHDI & GII సంవత్సరాలు. IHDI (అసమానతల నష్టం) 2010లో వచ్చింది; PHDI దానికి పదేళ్ల తర్వాత 2020లో ప్రవేశపెట్టారు.

Correct: D — 2000లో ఆమోదం, 8 లక్ష్యాలు, గడువు 2015

MDGs 2000లో ఆమోదం పొందాయి; 8 లక్ష్యాలు, గడువు 2015. వాటి తర్వాత 2015లో 17 లక్ష్యాలతో SDGs వచ్చాయి, గడువు 2030. SDGs లో 17 లక్ష్యాలు ఉండగా MDGs లో 8 మాత్రమే ఉన్నాయి, కాబట్టి SDGలు విస్తృతమైనవి.

Correct: C — 25 సెప్టెంబర్ 2015

UNGA 2015 సెప్టెంబర్ 25న 2030 అజెండా ఆమోదించింది; అమలు 1 జనవరి 2016 నుండి మొదలైంది. 2000 సెప్టెంబర్‌లో MDGs ఆమోదం పొందాయి, 1945 అక్టోబర్ 24 ఐరాస స్థాపన తేదీ.

Correct: B — 2018

నీతి ఆయోగ్ 2018 నుండి SDG ఇండియా ఇండెక్స్ విడుదల చేస్తోంది; ఇది రాష్ట్రాల SDG పురోగతిని కొలుస్తుంది. SDGల ఆమోదం 2015లో జరిగింది. ఇండెక్స్ 2023-24లో దేశ మొత్తం స్కోరు 71; కేరళ, ఉత్తరాఖండ్ (79) సంయుక్తంగా మొదటి స్థానంలో నిలిచాయి.