కూచిపూడి & పేరిణి (Kuchipudi & Perini)

కూచిపూడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన శాస్త్రీయ నృత్యం. ఇది కృష్ణా జిల్లాలోని కూచిపూడి అనే గ్రామంలో పుట్టి, ఆ గ్రామం పేరుతోనే ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ నృత్యంలో నాట్యం, సంగీతం, అభినయం, సంభాషణలు అన్నీ కలిసి ఉంటాయి.

• పుట్టిన ప్రదేశం: కూచిపూడి గ్రామం, కృష్ణా జిల్లా (ఆంధ్రప్రదేశ్).
• స్థాపకుడు: సిద్ధేంద్ర యోగి – కూచిపూడి నాట్యాన్ని ఒక క్రమబద్ధమైన కళారూపంగా తీర్చిదిద్దిన యోగిగా పేరు పొందారు.

• కళాకారులు: మొదట్లో కూచిపూడి గ్రామంలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబాల పురుషులే నాట్యం చేసేవారు. వీరిని 'భాగవతులు' అనేవారు.
• గుర్తింపు: సంగీత నాటక అకాడమీ గుర్తించిన ఎనిమిది శాస్త్రీయ నృత్యాల్లో ఇది ఒకటి.

• నృత్తం (లయతో కూడిన అంగ కదలికలు)
• నృత్యం (భావంతో కూడిన కదలికలు)
• నాట్యం (కథను నటించడం) – ఈ మూడూ కూచిపూడిలో ఉంటాయి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా కూచిపూడి = కృష్ణా జిల్లా + సిద్ధేంద్ర యోగి + భాగవతులు. ఈ మూడు జతలు పరీక్షల్లో ఎక్కువగా అడుగుతారు.

కూచిపూడి నృత్యం చాలా వేగంగా, లయబద్ధంగా, సున్నితంగా ఉంటుంది. ఇందులో నాట్యంతో పాటు పాత్రలు మాట్లాడటం కూడా ఉంటుంది. అందుకే దీన్ని 'నృత్య నాటకం (Dance Drama)' అంటారు.

• సంగీతం: కర్ణాటక సంగీతం ఆధారంగా నృత్యం సాగుతుంది. పాటలు ఎక్కువగా తెలుగులో ఉంటాయి.
• వాయిద్యాలు: మృదంగం, వయోలిన్, వేణువు, తంబూరా, తాళం (నట్టువాంగం).
• వేషధారణ: చీరను ప్రత్యేకంగా కట్టుకుంటారు (పంచె శైలి). జడ వేసుకుని పూలతో అలంకరిస్తారు. నగలు తేలికైన లోహంతో చేస్తారు.
• లక్షణాలు:
  1. వేగవంతమైన అడుగులు, గుండ్రటి కదలికలు.
  2. ముఖ కవళికలు, కళ్ల కదలికలతో భావ ప్రకటన (అభినయం).
  3. చేతి ముద్రలు (హస్త ముద్రలు) ద్వారా కథ చెప్పడం.
• ప్రదర్శన క్రమం: ఆహ్వానం (ప్రార్థన), కథా ప్రదర్శన, చివరి ముగింపు.
• వచన భాగం: నృత్యం మధ్యలో సంభాషణలు కూడా ఉండటం కూచిపూడి ప్రత్యేకత.

• కూచిపూడిలో నృత్త భాగం 'జతిస్వరం', 'శబ్దం', 'కీర్తన' వంటి అంశాలుగా సాగుతుంది.
• కళాకారులు పాత్ర ప్రకారం వేషం మారుస్తారు
• స్త్రీ పాత్రలను పురుషులు కూడా అభినయించేవారు.

కూచిపూడిలో కొన్ని అంశాలు చాలా ప్రసిద్ధి చెందాయి. వీటి పేర్లు పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి. ముఖ్యంగా 'భామాకలాపం', 'తరంగం' గురించి తప్పకుండా తెలుసుకోవాలి.

• భామాకలాపం (Bhama Kalapam): సిద్ధేంద్ర యోగి రచించిన ప్రసిద్ధ నృత్య నాటకం. ఇందులో శ్రీకృష్ణుడి భార్య సత్యభామ ప్రధాన పాత్ర.
• సత్యభామ గర్వం, అలక, ప్రేమను ఈ రచన చూపిస్తుంది.
• ఇది కూచిపూడి ప్రదర్శనల్లో అత్యంత ప్రఖ్యాతి చెందిన అంశం.
• గొల్లకలాపం: గొల్ల స్త్రీల కథతో సాగే మరో ప్రసిద్ధ ప్రదర్శన.
• తరంగం (Tarangam): కళాకారిణి ఇత్తడి పళ్లెం (థాలీ) అంచులపై నిలబడి నృత్యం చేస్తుంది. తల మీద నీటితో నిండిన కుండ (బిందె) పెట్టుకుని ఉంటుంది. ఒక్క చుక్క కూడా నీరు ఒలకకుండా లయకు తగ్గట్టు నాట్యం చేయడం దీని విశేషం.
• మండూక శబ్దం: కప్ప కథ ఆధారంగా సాగే సరదా అంశం.
• దశావతార శబ్దం: విష్ణుమూర్తి పది అవతారాలను నృత్యంగా చూపించే అంశం.
• ఇతర రచనలు: ప్రహ్లాద చరిత్ర, ఉషా పరిణయం వంటి కథలు కూడా ప్రదర్శిస్తారు.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా పళ్లెం అంచు + తలపై నీటి కుండ = తరంగం. సత్యభామ = భామాకలాపం.

ఇంకా గుర్తుంచుకోవాల్సినవి

• భామాకలాపంలో సత్యభామ, మాధవి (చెలికత్తె) పాత్రలు ఉంటాయి
• కథ శ్రీకృష్ణుని చుట్టూ తిరుగుతుంది.
• తరంగం ప్రదర్శనలో శరీర సమతుల్యత, లయ నియంత్రణకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం.

కూచిపూడి నృత్యాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన గురువులు, కళాకారులను పరీక్షల్లో అడుగుతారు. వారి పేర్లు తెలుసుకుంటే సులభంగా మార్కులు వస్తాయి.

• వెంపటి చినసత్యం: కూచిపూడి నృత్యాన్ని కొత్త రూపంలో ఎంతో ప్రచారం చేసిన మహా గురువు. చెన్నైలో కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడమీ స్థాపించి ఎందరికో శిక్షణ ఇచ్చారు.
• యామినీ కృష్ణమూర్తి: కూచిపూడి, భరతనాట్యం రెండింటిలో ప్రసిద్ధి. పద్మశ్రీ, పద్మభూషణ్, పద్మవిభూషణ్ పురస్కారాలు పొందారు.
• రాజా & రాధా రెడ్డి: దంపతులుగా కూచిపూడి నృత్యాన్ని దేశ విదేశాల్లో ప్రదర్శించారు.
• స్వప్న సుందరి, శోభా నాయుడు: ప్రసిద్ధ కూచిపూడి నృత్యకళాకారిణులు.
• వేదాంతం సత్యనారాయణ శర్మ: స్త్రీ పాత్రలను అద్భుతంగా అభినయించిన కళాకారుడు.
• కూచిపూడి ఎందుకు ముఖ్యం:
  1. ఇది తెలుగు ప్రజల సంస్కృతికి గుర్తు
  2. ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక, సాంస్కృతిక ప్రచారంలో ఎక్కువగా వాడతారు.

• ఈ కళాకారులు చేసిన సేవ వల్లే కూచిపూడి కేవలం గ్రామ కళగా కాకుండా ప్రపంచ వేదికలపైకి చేరింది.
• ప్రభుత్వ పురస్కారాలు (పద్మ అవార్డులు) పొందినవారి పేర్లు జతల ప్రశ్నల్లో వస్తాయి.

పేరిణి శివతాండవం తెలంగాణకు చెందిన ప్రాచీన నృత్యం. దీన్ని 'యోధుల నృత్యం (Warriors' Dance)' అంటారు. కాకతీయుల కాలంలో సైనికులు యుద్ధానికి వెళ్లే ముందు శివుని ముందు ఈ నృత్యం చేసేవారని చెబుతారు.

• ప్రాంతం: తెలంగాణ (కాకతీయుల కాలం).
• దేవుడు: శివుడు – నృత్యం శివ తాండవం (ఉగ్ర నృత్యం) ఆధారంగా ఉంటుంది.
• ప్రదర్శకులు: ప్రాచీన కాలంలో పురుషులు (సైనికులు) చేసేవారు.
• ఉద్దేశం: యుద్ధానికి ముందు ధైర్యం, ఉత్సాహం పెంచుకోవడం.
• గ్రంథం: జాయప సేనాని రచించిన 'నృత్త రత్నావళి' గ్రంథంలో ఈ నృత్యం గురించి వివరాలు ఉన్నాయి.
• జాయప సేనాని కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుని సైన్యాధిపతి (గజసాహిని).
• శిల్ప సాక్ష్యం: పాలంపేటలోని రామప్ప దేవాలయ స్తంభాలపై పేరిణి నృత్య భంగిమల శిల్పాలు కనిపిస్తాయి.
• కాలక్రమేణా: కాలం గడిచే కొద్దీ ఈ నృత్యం మరుగున పడిపోయింది.

• పేరిణి శివతాండవంలో శివుడి ఉగ్ర రూపాన్ని సూచించే కదలికలు ఉంటాయి.
• ఇది 'పేరిణి తాండవం' అనే పేరుతో కూడా పిలవబడుతుంది.
• తెలంగాణ ప్రభుత్వం పేరిణిని రాష్ట్ర సాంస్కృతిక గుర్తింపుగా ప్రోత్సహిస్తోంది.

కాలంతో పాటు మరుగున పడిన పేరిణి నృత్యాన్ని తిరిగి వెలుగులోకి తెచ్చినవారు నటరాజ రామకృష్ణ. ఆయన ప్రాచీన గ్రంథాలు, శిల్పాల ఆధారంగా ఈ నృత్యాన్ని పునర్నిర్మించారు.

• పునరుద్ధరించినవారు: నటరాజ రామకృష్ణ – ఆంధ్ర నాట్యం, పేరిణి రెండింటినీ పునరుద్ధరించిన ప్రముఖ నృత్య గురువు.
• ఆధారాలు: నృత్త రత్నావళి గ్రంథం, రామప్ప, వరంగల్ ప్రాంత శిల్పాలు.
• నృత్య లక్షణాలు:
  1. శక్తివంతమైన, వేగవంతమైన అడుగులు.
  2. ఢమరుకం, డప్పు వంటి వాయిద్యాల లయ.
  3. ఉగ్రమైన ముఖ భావాలు, బలమైన భంగిమలు.
• ప్రదర్శన: పేరిణి శివతాండవం ఇప్పుడు స్త్రీ, పురుషులిద్దరూ చేస్తున్నారు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక ఉత్సవాల్లో ఇది ముఖ్యమైన ప్రదర్శన.
• తెలంగాణ గుర్తింపు: తెలంగాణ కళారూపాల్లో పేరిణికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా కూచిపూడి – ఆంధ్ర (సిద్ధేంద్ర యోగి); పేరిణి – తెలంగాణ (నటరాజ రామకృష్ణ పునరుద్ధరణ, జాయప సేనాని గ్రంథం).

ఇంకా గుర్తుంచుకోవాల్సినవి

• కూచిపూడి (ఆంధ్ర) మృదువైన, సున్నితమైన నృత్యం
• పేరిణి (తెలంగాణ) బలమైన, ఉగ్రమైన నృత్యం – ఈ తేడాను పరీక్షలో గుర్తుంచుకోండి.