జలసంధులు, కాలువలు & సరిహద్దు రేఖలు (Straits & Boundary Lines)

రెండు పెద్ద సముద్రాలను కలుపుతూ, రెండు భూభాగాలను వేరు చేసే ఇరుకైన నీటి మార్గాన్ని జలసంధి (Strait) అంటారు. దీనికి వ్యతిరేకంగా, రెండు పెద్ద భూభాగాలను కలుపుతూ, రెండు సముద్రాలను వేరు చేసే ఇరుకైన భూభాగాన్ని భూసంధి (Isthmus) అంటారు.

• భూసంధి ఉదాహరణలు: పనామా భూసంధి (ఉత్తర–దక్షిణ అమెరికా), సూయజ్ భూసంధి (ఆఫ్రికా–ఆసియా), క్రా భూసంధి (Kra – థాయ్‌లాండ్). మనుషులు భూసంధులను తవ్వి కాలువలు నిర్మించారు.
• పాక్ జలసంధి (Palk Strait): భారత్ (తమిళనాడు) – శ్రీలంక మధ్య.
• బంగాళాఖాతాన్ని పాక్ అఖాతం (Palk Bay)తో కలుపుతుంది.
• దక్షిణాన మన్నార్ సింధుశాఖ (Gulf of Mannar).
• ఆడమ్స్ బ్రిడ్జ్ / రామసేతు – రామేశ్వరం (పంబన్ దీవి), శ్రీలంకలోని మన్నార్ దీవి మధ్య సున్నపురాయి దిబ్బల వరుస.
• అండమాన్ & నికోబార్ దగ్గర ఛానెళ్లు:
  1. టెన్ డిగ్రీ ఛానెల్ (Ten Degree Channel) – లిటిల్ అండమాన్, కార్ నికోబార్ మధ్య; అండమాన్ దీవులను నికోబార్ దీవుల నుండి వేరు చేస్తుంది.
  2. డంకన్ పాసేజ్ (Duncan Passage) – దక్షిణ అండమాన్, లిటిల్ అండమాన్ మధ్య.
  3. కోకో ఛానెల్ (Coco Channel) – ఉత్తర అండమాన్, మయన్మార్‌కు చెందిన కోకో దీవుల మధ్య.
  4. సిక్స్ డిగ్రీ ఛానెల్ (Six Degree Channel) / గ్రేట్ ఛానెల్ – గ్రేట్ నికోబార్, ఇండోనేషియా సుమత్రా మధ్య.
• లక్షద్వీప్ దగ్గర ఛానెళ్లు:
  1. నైన్ డిగ్రీ ఛానెల్ (Nine Degree Channel) – మినికాయ్ దీవిని లక్షద్వీప్‌లోని మిగిలిన దీవుల నుండి వేరు చేస్తుంది.
  2. ఎయిట్ డిగ్రీ ఛానెల్ (Eight Degree Channel) – మినికాయ్ (భారత్), మాల్దీవుల మధ్య.

ప్రపంచ వాణిజ్యం, ముఖ్యంగా చమురు రవాణాలో ఎక్కువ భాగం కొన్ని ఇరుకైన జలసంధుల గుండానే జరుగుతుంది. వీటిని 'చోక్ పాయింట్లు (Chokepoints)' అంటారు – ఇవి మూసుకుపోతే ప్రపంచ వాణిజ్యం దెబ్బతింటుంది. భారత్ చమురు దిగుమతులకు ఇవి చాలా ముఖ్యం.

• మలక్కా జలసంధి (Strait of Malacca): మలయ్ ద్వీపకల్పం (మలేషియా), సుమత్రా (ఇండోనేషియా) మధ్య.
• అండమాన్ సముద్రం (హిందూ మహాసముద్రం)ను దక్షిణ చైనా సముద్రం (పసిఫిక్)తో కలుపుతుంది.
• ప్రపంచంలో అత్యంత రద్దీ జలమార్గాల్లో ఒకటి
• దక్షిణ చివర సింగపూర్ ఓడరేవు.
• హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz): ఇరాన్ – ఒమన్ (ముసాందమ్ ద్వీపకల్పం) మధ్య.
• పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను ఒమన్ సింధుశాఖ (Gulf of Oman)తో కలుపుతుంది.
• ప్రపంచ చమురు రవాణాకు అత్యంత కీలకమైన చోక్ పాయింట్.
• బాబ్-ఎల్-మండేబ్ జలసంధి (Bab-el-Mandeb): యెమెన్ (అరేబియా) – జిబూటి, ఎరిత్రియా (ఆఫ్రికా) మధ్య.
• ఎర్ర సముద్రాన్ని ఏడెన్ సింధుశాఖ (Gulf of Aden)తో కలుపుతుంది.
• అరబిక్‌లో 'కన్నీటి ద్వారం (Gate of Tears)' అని అర్థం.
• సూయజ్ కాలువ మార్గంలో వెళ్లే ఓడలన్నీ దీని గుండానే వెళ్లాలి.
• సుండా జలసంధి (Sunda Strait): ఇండోనేషియాలోని జావా – సుమత్రా దీవుల మధ్య.
• లోంబాక్ జలసంధి (Lombok Strait): బాలి – లోంబాక్ దీవుల మధ్య (ఇండోనేషియా).
• తైవాన్ జలసంధి (Taiwan Strait): చైనా ప్రధాన భూభాగం – తైవాన్ మధ్య.
• కొరియా జలసంధి (Korea Strait): దక్షిణ కొరియా – జపాన్ మధ్య.
• సుగారు జలసంధి (Tsugaru Strait): జపాన్‌లోని హోన్షు – హొక్కైడో దీవుల మధ్య.
• లా పెరూస్ జలసంధి (La Perouse): హొక్కైడో (జపాన్) – సఖాలిన్ (రష్యా) మధ్య.

యూరప్ చుట్టూ ఉన్న జలసంధులు చరిత్రలో యుద్ధాలకు, వాణిజ్యానికి కీలకమైనవి. ముఖ్యంగా మధ్యధరా సముద్రం, నల్ల సముద్రం ప్రవేశ మార్గాలను నియంత్రించేవి ఇవే. పరీక్షల్లో 'ఏ జలసంధి ఏ రెండు సముద్రాలను/దేశాలను కలుపుతుంది' అని అడుగుతారు.

• జిబ్రాల్టర్ జలసంధి (Strait of Gibraltar): స్పెయిన్ (యూరప్) – మొరాకో (ఆఫ్రికా) మధ్య.
• మధ్యధరా సముద్రాన్ని అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంతో కలుపుతుంది.
• యూరప్, ఆఫ్రికా ఖండాలను వేరు చేస్తుంది
• ఇరుకైన చోట సుమారు 13–14 కి.మీ. మాత్రమే వెడల్పు.
• జిబ్రాల్టర్ శిల (Rock of Gibraltar) – బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ భూభాగం.
• డోవర్ జలసంధి (Strait of Dover): ఇంగ్లాండ్ (బ్రిటన్) – ఫ్రాన్స్ మధ్య.
• ఇంగ్లీష్ ఛానెల్‌ను ఉత్తర సముద్రం (North Sea)తో కలుపుతుంది.
• దీని కింద ఛానెల్ టన్నెల్ (Channel Tunnel / Chunnel) – 1994లో ప్రారంభమైన సముద్రగర్భ రైలు సొరంగం.
• బాస్ఫరస్ జలసంధి (Bosphorus): టర్కీ, ఇస్తాంబుల్ నగరం గుండా.
• నల్ల సముద్రాన్ని మర్మరా సముద్రం (Sea of Marmara)తో కలుపుతుంది.
• యూరప్, ఆసియా ఖండాలను వేరు చేస్తుంది – ఇస్తాంబుల్ రెండు ఖండాల్లో విస్తరించిన నగరం.
• డార్డనెల్లెస్ జలసంధి (Dardanelles): టర్కీ – మర్మరా సముద్రాన్ని ఈజియన్ సముద్రం (మధ్యధరా)తో కలుపుతుంది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో గల్లిపోలి యుద్ధం ఇక్కడే జరిగింది.
• బాస్ఫరస్ + మర్మరా + డార్డనెల్లెస్ = నల్ల సముద్రం నుండి మధ్యధరాకు ఏకైక సముద్ర మార్గం ('టర్కిష్ జలసంధులు').
• మెస్సినా జలసంధి (Strait of Messina): ఇటలీ ప్రధాన భూభాగం – సిసిలీ దీవి మధ్య.
• ఒట్రాంటో జలసంధి (Strait of Otranto):
  1. ఇటలీ – అల్బేనియా మధ్య
  2. ఆడ్రియాటిక్ సముద్రాన్ని ఐయోనియన్ సముద్రంతో కలుపుతుంది.
• కెర్చ్ జలసంధి (Kerch Strait):
  1. నల్ల సముద్రాన్ని అజోవ్ సముద్రం (Sea of Azov)తో కలుపుతుంది
  2. క్రిమియా ద్వీపకల్పం – తమాన్ ద్వీపకల్పం మధ్య.
• స్కాగెరాక్ & కట్టెగాట్ (Skagerrak & Kattegat):
  1. డెన్మార్క్, నార్వే, స్వీడన్ మధ్య
  2. ఉత్తర సముద్రాన్ని బాల్టిక్ సముద్రం వైపు కలుపుతాయి.

ఆసియా, యూరప్ కాకుండా మిగిలిన ఖండాల చుట్టూ కూడా పరీక్షల్లో తరచూ అడిగే జలసంధులు ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని ఖండాలను వేరు చేస్తాయి, కొన్ని ఒక దేశంలోని దీవులను వేరు చేస్తాయి. జత (Pair) రూపంలో గుర్తుంచుకోవడం సులభం.

• బేరింగ్ జలసంధి (Bering Strait): రష్యా (ఆసియా) – అలాస్కా (USA, ఉత్తర అమెరికా) మధ్య.
• ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రాన్ని పసిఫిక్ (బేరింగ్ సముద్రం)తో కలుపుతుంది.
• ఆసియా, ఉత్తర అమెరికా ఖండాలను వేరు చేస్తుంది.
• అంతర్జాతీయ దినరేఖ (International Date Line) దీని గుండా వెళ్తుంది
• మధ్యలో ఉన్న రెండు డయోమెడ్ దీవులు (Diomede Islands) – ఒకటి రష్యాది, ఒకటి USAది.
• మెగెల్లాన్ జలసంధి (Strait of Magellan):
  1. దక్షిణ అమెరికా ప్రధాన భూభాగం – టియెరా డెల్ ఫ్యూగో (Tierra del Fuego) దీవుల మధ్య (చిలీ). అట్లాంటిక్, పసిఫిక్‌లను కలుపుతుంది
  2. 1520లో ఫెర్డినాండ్ మెగెల్లాన్ దీని గుండా ప్రయాణించారు.
• డ్రేక్ పాసేజ్ (Drake Passage):
  1. దక్షిణ అమెరికా (కేప్ హార్న్) – అంటార్కిటికా మధ్య
  2. ప్రపంచంలో అత్యంత అల్లకల్లోల సముద్ర మార్గాల్లో ఒకటి.
• ఫ్లోరిడా జలసంధి (Florida Strait): USA (ఫ్లోరిడా) – క్యూబా మధ్య.
• డేవిస్ జలసంధి (Davis Strait): గ్రీన్‌ల్యాండ్ – కెనడా (బాఫిన్ దీవి) మధ్య.
• మొజాంబిక్ ఛానెల్ (Mozambique Channel): మొజాంబిక్ (ఆఫ్రికా) – మడగాస్కర్ దీవి మధ్య.
• బాస్ జలసంధి (Bass Strait): ఆస్ట్రేలియా ప్రధాన భూభాగం – టాస్మానియా దీవి మధ్య.
• టోరెస్ జలసంధి (Torres Strait): ఆస్ట్రేలియా (కేప్ యార్క్) – పాపువా న్యూగినియా మధ్య.
• కుక్ జలసంధి (Cook Strait): న్యూజిలాండ్ ఉత్తర దీవి – దక్షిణ దీవి మధ్య.
• ఫోవో జలసంధి (Foveaux Strait): న్యూజిలాండ్ దక్షిణ దీవి – స్టీవర్ట్ దీవి మధ్య.

సూయజ్ కాలువ ఈజిప్టులోని సూయజ్ భూసంధిని తవ్వి నిర్మించిన కృత్రిమ జలమార్గం. ఇది మధ్యధరా సముద్రాన్ని ఎర్ర సముద్రంతో కలుపుతుంది.

ఈ కాలువ రాకముందు యూరప్ నుండి భారత్‌కు ఓడలు ఆఫ్రికా చుట్టూ కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ (Cape of Good Hope) మీదుగా రావాల్సి వచ్చేది.

• ప్రారంభం: 1869 (నవంబర్).
• రూపకర్త: ఫ్రెంచ్ దౌత్యవేత్త ఫెర్డినాండ్ డి లెస్సెప్స్ (Ferdinand de Lesseps). నిర్మాణం 1859లో మొదలైంది.
• కలిపే సముద్రాలు:
  1. ఉత్తర చివర – పోర్ట్ సయీద్ (Port Said), మధ్యధరా సముద్రం.
  2. దక్షిణ చివర – సూయజ్ (Suez), సూయజ్ సింధుశాఖ ద్వారా ఎర్ర సముద్రం.
• పొడవు: సుమారు 193 కి.మీ.
• లాక్‌లు లేవు (Sea-level Canal): రెండు సముద్రాల నీటి మట్టం దాదాపు సమానం కాబట్టి లాక్‌లు అవసరం లేదు – ఇది పనామా కాలువతో ముఖ్య తేడా.
• ఖండాల విభజన: ఆఫ్రికా, ఆసియా ఖండాలను వేరు చేస్తుంది (సినాయ్ ద్వీపకల్పం ఆసియా వైపు ఉంటుంది).
• జాతీయీకరణ (Nationalisation): 1956లో ఈజిప్టు అధ్యక్షుడు గమాల్ అబ్దెల్ నాసర్ కాలువను జాతీయం చేశారు. దీంతో బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, ఇజ్రాయెల్ దాడి చేశాయి – దీనిని 'సూయజ్ సంక్షోభం (Suez Crisis)' అంటారు.
• మూసివేత: 1967 అరబ్–ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం తర్వాత 1975 వరకు కాలువ మూసి ఉంది.
• విస్తరణ: 2015లో 'న్యూ సూయజ్ కెనాల్' పేరుతో సమాంతర మార్గం ప్రారంభం.
• ఎవర్ గివెన్ ఘటన (Ever Given): మార్చి 2021లో ఒక భారీ కంటైనర్ ఓడ కాలువలో అడ్డంగా ఇరుక్కుపోయి సుమారు 6 రోజులు రవాణా నిలిచిపోయింది.
• నిర్వహణ సంస్థ: సూయజ్ కెనాల్ అథారిటీ (ఈజిప్టు ప్రభుత్వం).
• భారత్‌కు ప్రాముఖ్యత: యూరప్‌తో భారత్ వాణిజ్యానికి అత్యంత దగ్గరి సముద్ర మార్గం.

పనామా కాలువ మధ్య అమెరికాలోని పనామా భూసంధిని తవ్వి నిర్మించిన జలమార్గం. ఇది అట్లాంటిక్ మహాసముద్రాన్ని (కరేబియన్ సముద్రం ద్వారా) పసిఫిక్ మహాసముద్రంతో కలుపుతుంది.

దీని వల్ల ఓడలు దక్షిణ అమెరికా చివరి కేప్ హార్న్ (Cape Horn) చుట్టూ తిరగాల్సిన అవసరం లేకుండా పోయింది.

• ప్రారంభం: 15 ఆగస్టు 1914.
• నిర్మాణ చరిత్ర:
  1. మొదట 1880లలో ఫ్రాన్స్ (ఫెర్డినాండ్ డి లెస్సెప్స్ నేతృత్వంలో) ప్రయత్నించింది – మలేరియా, పసుపు జ్వరం, ఆర్థిక సమస్యల వల్ల విఫలమైంది.
  2. తర్వాత అమెరికా (USA) 1904లో నిర్మాణం చేపట్టి 1914లో పూర్తి చేసింది.
• పొడవు: సుమారు 82 కి.మీ.
• లాక్ కాలువ (Lock Canal): పనామా భూసంధి మధ్యలో భూమి ఎత్తుగా ఉండటంతో ఓడలను లాక్‌ల (Locks) ద్వారా పైకి ఎత్తి, మళ్లీ కిందకు దించుతారు.
• గాటున్ సరస్సు (Gatun Lake) – కాలువ కోసం ఆనకట్ట కట్టి ఏర్పరిచిన కృత్రిమ సరస్సు
• లాక్‌లకు నీరు దీని నుండే వస్తుంది.
• రెండు చివర్లు:
  1. అట్లాంటిక్ వైపు – కోలన్ (Colón)
  2. పసిఫిక్ వైపు – పనామా సిటీ (బాల్బోవా).
• యాజమాన్యం మార్పు: 1977 టోరిహోస్–కార్టర్ ఒప్పందాల (Torrijos–Carter Treaties) ప్రకారం 31 డిసెంబర్ 1999న అమెరికా కాలువను పనామాకు అప్పగించింది. ఇప్పుడు పనామా కెనాల్ అథారిటీ నిర్వహిస్తోంది.
• విస్తరణ: 2016లో కొత్త, పెద్ద లాక్‌లు ప్రారంభం – పెద్ద ఓడలు (Neopanamax) వెళ్లగలుగుతున్నాయి.
• సమస్య: 2023–24లో తీవ్ర కరువు వల్ల గాటున్ సరస్సు నీటి మట్టం తగ్గి కాలువ గుండా వెళ్లే ఓడల సంఖ్యను తాత్కాలికంగా తగ్గించారు.
• ప్రాముఖ్యత: USA తూర్పు తీరం – పశ్చిమ తీరం మధ్య, అలాగే యూరప్ – ఆసియా పసిఫిక్ తీరాల మధ్య ప్రయాణ దూరాన్ని బాగా తగ్గించింది.

సూయజ్, పనామా కాకుండా ప్రపంచంలో వాణిజ్యానికి ఉపయోగపడే మరికొన్ని ముఖ్య కాలువలు ఉన్నాయి. కొన్ని రెండు సముద్రాలను కలుపుతాయి, కొన్ని సరస్సులను కలుపుతాయి, కొన్ని దేశం లోపలి నదులను కలుపుతాయి.

• కీల్ కాలువ (Kiel Canal): జర్మనీ.
• ఉత్తర సముద్రాన్ని (North Sea) బాల్టిక్ సముద్రంతో కలుపుతుంది.
• 1895లో ప్రారంభం
• డెన్మార్క్ ద్వీపకల్పం (జట్లాండ్) చుట్టూ తిరగాల్సిన అవసరం తప్పింది.
• ప్రపంచంలో అత్యంత రద్దీ కృత్రిమ జలమార్గాల్లో ఒకటి.
• గ్రాండ్ కెనాల్ (Grand Canal / Beijing–Hangzhou): చైనా.
• ప్రపంచంలో అతి పొడవైన, అత్యంత పురాతన కృత్రిమ కాలువ (సుమారు 1,700 కి.మీ.కు పైగా).
• బీజింగ్ నుండి హాంగ్‌జౌ వరకు
• యాంగ్జీ, హువాంగ్ హో నదులను కలుపుతుంది.
• యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం (2014).
• సూ కాలువలు (Soo Canals / Soo Locks):
  1. USA–కెనడా
  2. సుపీరియర్, హ్యూరాన్ సరస్సులను కలుపుతాయి (సెయింట్ మేరీస్ నది).
• వెల్లాండ్ కాలువ (Welland Canal):
  1. కెనడా
  2. ఈరీ, ఒంటారియో సరస్సులను కలుపుతుంది – నయాగరా జలపాతాన్ని తప్పించి ఓడలు వెళ్లేందుకు.
• కొరింత్ కాలువ (Corinth Canal):
  1. గ్రీస్
  2. కొరింత్ సింధుశాఖను సరోనిక్ సింధుశాఖతో (ఈజియన్ సముద్రం) కలుపుతుంది. చాలా ఇరుకైన కాలువ – 1893లో ప్రారంభం.
• మాంచెస్టర్ షిప్ కెనాల్ (Manchester Ship Canal):
  1. ఇంగ్లాండ్
  2. మాంచెస్టర్ నగరాన్ని ఐరిష్ సముద్రం వైపు (మెర్సీ నది ముఖద్వారం) కలుపుతుంది – 1894లో ప్రారంభం.
• భారతదేశంలో:
  1. ఇందిరాగాంధీ కాలువ (రాజస్థాన్ కాలువ) – భారత్‌లో పొడవైన సాగునీటి కాలువ; హరికే బ్యారేజ్ (సట్లెజ్–బియాస్ సంగమం, పంజాబ్) నుండి థార్ ఎడారికి నీరు.
  2. బకింగ్‌హామ్ కాలువ (Buckingham Canal) – ఆంధ్రప్రదేశ్ (కాకినాడ) నుండి తమిళనాడు (విల్లుపురం సమీపం) వరకు తూర్పు తీరం వెంట ఉప్పునీటి నౌకాయాన కాలువ.

బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో గీసిన కొన్ని సరిహద్దు రేఖలు ఈరోజుకీ భారత ఉపఖండ దేశాల మధ్య సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. వీటికి వాటిని గీసిన బ్రిటిష్ అధికారుల పేర్లే పెట్టారు. పరీక్షల్లో 'ఏ రేఖ ఏ రెండు దేశాల మధ్య' అనేది అత్యంత సాధారణ ప్రశ్న.

• రాడ్‌క్లిఫ్ రేఖ (Radcliffe Line): భారత్ – పాకిస్తాన్, భారత్ – బంగ్లాదేశ్ (అప్పటి తూర్పు పాకిస్తాన్) సరిహద్దు.
• సర్ సిరిల్ రాడ్‌క్లిఫ్ (Sir Cyril Radcliffe) నేతృత్వంలోని సరిహద్దు కమిషన్ 1947లో గీసింది.
• పంజాబ్, బెంగాల్ ప్రావిన్సులను విభజించింది
• స్వాతంత్ర్యం తర్వాత 17 ఆగస్టు 1947న ప్రకటించారు.
• మెక్‌మహాన్ రేఖ (McMahon Line): భారత్ – చైనా (టిబెట్) తూర్పు సెక్టార్ సరిహద్దు – అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వెంట.
• సర్ హెన్రీ మెక్‌మహాన్ (Henry McMahon) పేరు మీద
• 1914 సిమ్లా సమావేశం (Simla Convention)లో నిర్ణయం.
• చైనా ఈ రేఖను గుర్తించదు – 1962 భారత్–చైనా యుద్ధానికి ఇది ఒక కారణం.
• డ్యూరాండ్ రేఖ (Durand Line): పాకిస్తాన్ – అఫ్గానిస్తాన్ సరిహద్దు.
• 1893లో బ్రిటిష్ ఇండియా విదేశాంగ కార్యదర్శి సర్ మార్టిమర్ డ్యూరాండ్ (Mortimer Durand), అఫ్గాన్ పాలకుడు అమీర్ అబ్దుర్ రెహమాన్ ఖాన్ మధ్య ఒప్పందం.
• అఫ్గానిస్తాన్ దీనిని అధికారిక సరిహద్దుగా అంగీకరించలేదు.
• నియంత్రణ రేఖ (Line of Control – LoC):
  1. జమ్మూ & కశ్మీర్‌లో భారత్–పాకిస్తాన్ మధ్య వాస్తవ సైనిక నియంత్రణ రేఖ
  2. 1972 సిమ్లా ఒప్పందం తర్వాత ఈ పేరు వచ్చింది.
• వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (Line of Actual Control – LAC): భారత్–చైనా మధ్య వాస్తవ సరిహద్దు (లడఖ్ నుండి అరుణాచల్ వరకు).
• భారత్ సరిహద్దులు – పొడవు:
  1. భారత్–బంగ్లాదేశ్ – సుమారు 4,096 కి.మీ. (భారత్‌కు పొడవైన భూ సరిహద్దు).
  2. భారత్–చైనా – సుమారు 3,488 కి.మీ.
  3. భారత్–పాకిస్తాన్ – సుమారు 3,323 కి.మీ.

కొన్ని దేశాల మధ్య సరిహద్దులు అక్షాంశ రేఖల (Parallels) ఆధారంగా గీయబడ్డాయి. మరికొన్ని యుద్ధాల తర్వాత ఒప్పందాల ద్వారా నిర్ణయించబడ్డాయి.

యుద్ధ కాలంలో నిర్మించిన రక్షణ కోటల వరుసలను కూడా 'లైన్' అని పిలుస్తారు – పరీక్షల్లో ఈ రెండు రకాలనూ అడుగుతారు.

• 38వ సమాంతర రేఖ (38th Parallel): ఉత్తర కొరియా – దక్షిణ కొరియా.
• 1945లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత అమెరికా, సోవియట్ యూనియన్ కొరియాను ఈ రేఖ వద్ద విభజించాయి.
• 1953 కొరియా యుద్ధ విరమణ (Armistice) తర్వాత ఇప్పటి సరిహద్దు 'సైనిక విభజన రేఖ' (Military Demarcation Line), దాని చుట్టూ సైన్యరహిత ప్రాంతం (DMZ) – ఇది సుమారుగా 38వ సమాంతర రేఖ దగ్గరే ఉంటుంది.
• 49వ సమాంతర రేఖ (49th Parallel): అమెరికా (USA) – కెనడా సరిహద్దులో పశ్చిమ భాగం (లేక్ ఆఫ్ ది వుడ్స్ నుండి పసిఫిక్ తీరం వరకు) ఈ రేఖ వెంటే ఉంది.
• USA–కెనడా సరిహద్దు ప్రపంచంలో అతి పొడవైన అంతర్జాతీయ సరిహద్దు.
• 17వ సమాంతర రేఖ (17th Parallel): 1954 జెనీవా ఒప్పందం ప్రకారం ఉత్తర వియత్నాం – దక్షిణ వియత్నాం విభజన రేఖ (1976లో వియత్నాం ఏకీకరణతో ముగిసింది).
• ఓడర్–నైస్సే రేఖ (Oder–Neisse Line):
  1. జర్మనీ – పోలాండ్ సరిహద్దు
  2. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత (1945, పోట్స్‌డామ్ సమావేశం) నిర్ణయించబడింది.
• మాసన్–డిక్సన్ రేఖ (Mason–Dixon Line):
  1. USAలో పెన్సిల్వేనియా – మేరీల్యాండ్ రాష్ట్రాల సరిహద్దు
  2. చరిత్రలో ఉత్తర (స్వేచ్ఛా) రాష్ట్రాలు, దక్షిణ (బానిసత్వ) రాష్ట్రాల విభజనకు చిహ్నం.
• రక్షణ కోటల వరుసలు (Defence Lines) – సరిహద్దులు కావు:
  1. మాజినో రేఖ (Maginot Line) – జర్మనీ సరిహద్దు వెంట ఫ్రాన్స్ 1930లలో నిర్మించిన కోటల వరుస.
  2. సీగ్‌ఫ్రైడ్ రేఖ (Siegfried Line) – ఫ్రాన్స్ వైపు జర్మనీ నిర్మించిన కోటల వరుస.
  3. మానర్‌హీమ్ రేఖ (Mannerheim Line) – సోవియట్ యూనియన్ వైపు ఫిన్లాండ్ నిర్మించిన కోటల వరుస.