AP నదులు & నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు (AP Rivers & Projects)

ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులన్నీ పడమర నుండి తూర్పుకు ప్రవహించి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తాయి. గోదావరి, కృష్ణా పెద్ద నదులు – ఇవి మహారాష్ట్రలోని పశ్చిమ కనుమల్లో పుట్టి AP చేరుతాయి. పెన్నా కర్ణాటకలో పుడుతుంది. మిగతావి చిన్న తీర నదులు.

• పెద్ద నదులు (Major Rivers):
  1. గోదావరి – 'దక్షిణ గంగ (Dakshina Ganga)'; దక్షిణ భారతంలో అతి పొడవైన నది.
  2. కృష్ణా – దక్షిణ భారతంలో రెండో పొడవైన నది.
  3. పెన్నా (Penna / Pennar) – రాయలసీమ, నెల్లూరు ప్రాంత ప్రధాన నది.
• ఉత్తర కోస్తా నదులు: వంశధార, నాగావళి (లాంగుల్య), సువర్ణముఖి (విజయనగరం), చంపావతి, గోస్తని, శారద, ఏలేరు.
• దక్షిణ కోస్తా/రాయలసీమ చిన్న నదులు: గుండ్లకమ్మ (ప్రకాశం), మున్నేరు, పాలేరు, స్వర్ణముఖి (తిరుపతి – శ్రీకాళహస్తి గుండా).
• అంతర్రాష్ట్ర నదులు (Inter-state Rivers): గోదావరి, కృష్ణా, తుంగభద్ర, పెన్నా, వంశధార, నాగావళి – వీటి నీటి పంపకంపై ట్రిబ్యునళ్లు, ఒప్పందాలు ఉన్నాయి.
• డెల్టాలు: గోదావరి, కృష్ణా నదులు మాత్రమే పెద్ద డెల్టాలు ఏర్పరుస్తాయి – ఇవి రాష్ట్ర ధాన్యాగారం (Granary).
• కాలువ వ్యవస్థ: బ్రిటిష్ ఇంజనీర్ సర్ ఆర్థర్ కాటన్ (Sir Arthur Cotton) గోదావరిపై ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట (1847–1852), కృష్ణాపై విజయవాడ ఆనకట్ట (1855) నిర్మాణంతో డెల్టా వ్యవసాయాన్ని మార్చేశారు.
• సముద్ర ముఖద్వారాలు:
  1. గోదావరి – అంతర్వేది/యానాం దగ్గర పాయలుగా
  2. కృష్ణా – హంసలదీవి దగ్గర
  3. పెన్నా – నెల్లూరు తీరంలో
  4. వంశధార – కళింగపట్నం దగ్గర.

గోదావరి భారతదేశంలో గంగ తర్వాత రెండో పొడవైన నది. మహారాష్ట్రలో పుట్టి తెలంగాణ గుండా AP లోకి ప్రవేశించి, తూర్పు కనుమలను చీల్చుకుంటూ డెల్టా ఏర్పరిచి సముద్రంలో కలుస్తుంది.

• జన్మస్థానం: త్ర్యంబకేశ్వర్, నాసిక్ జిల్లా, మహారాష్ట్ర (పశ్చిమ కనుమలు).
• పొడవు: సుమారు 1,465 కి.మీ.
• ప్రవాహ రాష్ట్రాలు: మహారాష్ట్ర, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ (పరీవాహక ప్రాంతం ఛత్తీస్‌గఢ్, ఒడిశా, మధ్యప్రదేశ్, కర్ణాటకల్లో కూడా ఉంది).
• ఉపనదులు (Tributaries):
  1. ఎడమ ఒడ్డు: ప్రాణహిత, ఇంద్రావతి, శబరి (Sabari).
  2. కుడి ఒడ్డు: మంజీర, ప్రవర, మానేరు.
  3. AP లో కలిసే ముఖ్య ఉపనది – శబరి (కూనవరం దగ్గర). సీలేరు (Sileru) శబరికి ఉపనది.
• పాపికొండలు: AP లో గోదావరి తూర్పు కనుమలను చీల్చుకుని లోతైన కనుమగా ప్రవహించే ప్రాంతం.
• రాజమహేంద్రవరం:
  1. గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న చారిత్రక నగరం
  2. ఇక్కడ రోడ్-కం-రైలు వంతెన, హేవలాక్ వంతెన (పాత రైలు వంతెన) ప్రసిద్ధి.
• ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్ (Sir Arthur Cotton Barrage):
  1. పాత ఆనకట్టను 1847–52లో కాటన్ నిర్మించారు
  2. దాని స్థానంలో కొత్త బ్యారేజ్ కట్టి కాటన్ పేరు పెట్టారు.
• డెల్టా పాయలు: ధవళేశ్వరం దిగువన గౌతమి గోదావరి (తూర్పు), వశిష్ట గోదావరి (పడమర). సంప్రదాయంగా 'సప్త గోదావరి' (ఏడు పాయలు) అంటారు.
• గౌతమి – యానాం దగ్గర
• వశిష్ట – అంతర్వేది దగ్గర సముద్రంలో కలుస్తాయి.
• గోదావరి పుష్కరాలు:
  1. 12 ఏళ్లకు ఒకసారి (బృహస్పతి సింహ రాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు)
  2. రాజమహేంద్రవరంలో పెద్ద ఎత్తున జరుగుతాయి.

కృష్ణా నది మహారాష్ట్రలో పుట్టి కర్ణాటక, తెలంగాణ గుండా ప్రవహించి AP లో సముద్రంలో కలుస్తుంది. కొంత దూరం ఇది AP-తెలంగాణ మధ్య సరిహద్దుగా కూడా ఉంటుంది. శ్రీశైలం, నాగార్జునసాగర్ వంటి పెద్ద ప్రాజెక్టులు దీనిపైనే ఉన్నాయి.

• జన్మస్థానం: మహాబలేశ్వర్, మహారాష్ట్ర (పశ్చిమ కనుమలు).
• పొడవు: సుమారు 1,400 కి.మీ. – దక్షిణ భారతంలో రెండో పొడవైన నది.
• ప్రవాహ రాష్ట్రాలు: మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్.
• ముఖ్య ఉపనదులు:
  1. తుంగభద్ర (Tungabhadra) – అతిపెద్ద ఉపనది; కర్నూలు దగ్గర సంగమేశ్వరం ప్రాంతంలో కృష్ణాలో కలుస్తుంది.
  2. భీమా, ఘటప్రభ, మలప్రభ – కర్ణాటక/మహారాష్ట్రలో.
  3. మూసీ, పాలేరు, మున్నేరు – తెలంగాణ వైపు నుండి వచ్చే ఎడమ ఒడ్డు ఉపనదులు.
• AP-తెలంగాణ సరిహద్దు: శ్రీశైలం నుండి నాగార్జునసాగర్, పులిచింతల వరకు కృష్ణా రెండు రాష్ట్రాల మధ్య సరిహద్దుగా ప్రవహిస్తుంది.
• విజయవాడ:
  1. కృష్ణా ఒడ్డున ఉన్న ప్రధాన నగరం
  2. ఇంద్రకీలాద్రిపై కనకదుర్గ ఆలయం.
• ప్రకాశం బ్యారేజ్ (Prakasam Barrage):
  1. విజయవాడ వద్ద
  2. 1855 నాటి కాటన్ ఆనకట్ట స్థానంలో 1957లో పూర్తయింది. టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు పేరు పెట్టారు. కృష్ణా తూర్పు, పడమర డెల్టా కాలువలకు నీరు ఇస్తుంది.
• డెల్టా & ముఖద్వారం:
  1. విజయవాడ దిగువన డెల్టా ఏర్పడుతుంది
  2. దివిసీమ ఈ డెల్టాలోనిదే. హంసలదీవి (Hamsaladeevi) దగ్గర కృష్ణా సముద్రంలో కలుస్తుంది.
• కృష్ణా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం: కృష్ణా ముఖద్వారంలోని మడ అడవులు.
• కృష్ణా పుష్కరాలు:
  1. 12 ఏళ్లకు ఒకసారి
  2. విజయవాడ దుర్గా ఘాట్ ప్రధాన కేంద్రం.

గోదావరి, కృష్ణా తర్వాత AP లో ముఖ్యమైన నది పెన్నా. ఇది రాయలసీమ, నెల్లూరు ప్రాంతాలకు జీవనాధారం. ఉత్తరాంధ్రలో ఒడిశాలో పుట్టి AP లో సముద్రంలో కలిసే వంశధార, నాగావళి ముఖ్యమైనవి.

• పెన్నా నది (Penna / Pennar):
  1. జన్మస్థానం: నంది కొండలు (Nandi Hills), చిక్కబళ్లాపూర్ జిల్లా, కర్ణాటక.
  2. పొడవు: సుమారు 597 కి.మీ.
  3. అనంతపురం, కడప, నెల్లూరు జిల్లాల గుండా ప్రవహించి నెల్లూరు తీరంలో సముద్రంలో కలుస్తుంది.
  4. ఉపనదులు: జయమంగళి, కుందు, చిత్రావతి, పాపఘ్ని, సగిలేరు, చెయ్యేరు.
  5. గండికోట వద్ద ఎర్రమల కొండలను కోసి లోతైన లోయ ఏర్పరుస్తుంది.
  6. ప్రాజెక్టులు: గండికోట జలాశయం, మైలవరం, సోమశిల (నెల్లూరు) – పెన్నాపై పెద్ద జలాశయం సోమశిల.
  7. ఇది వర్షాధార నది – వేసవిలో ఎండిపోతుంది.
• వంశధార (Vamsadhara):
  1. ఒడిశాలో పుట్టి శ్రీకాకుళం జిల్లా గుండా ప్రవహించి కళింగపట్నం దగ్గర సముద్రంలో కలుస్తుంది.
  2. గొట్టా బ్యారేజ్, వంశధార ప్రాజెక్టు ఈ నదిపై ఉన్నాయి.
  3. నేరడి బ్యారేజ్ విషయంలో AP-ఒడిశా మధ్య వివాదం – వంశధార జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ (Vamsadhara Water Disputes Tribunal) 2010లో ఏర్పాటైంది.
• నాగావళి (Nagavali / Langulya):
  1. ఒడిశాలో పుట్టి పార్వతీపురం మన్యం, విజయనగరం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల గుండా ప్రవహిస్తుంది.
  2. తోటపల్లి బ్యారేజ్ (Thotapalli) ఈ నదిపై ఉంది; శ్రీకాకుళం పట్టణం నాగావళి ఒడ్డున ఉంది.
• ఇతర చిన్న నదులు:
  1. గోస్తని – అనంతగిరి కొండల్లో పుట్టి భీమునిపట్నం దగ్గర సముద్రంలో కలుస్తుంది.
  2. గుండ్లకమ్మ – నల్లమలలో పుట్టి ప్రకాశం జిల్లాలో ప్రవహిస్తుంది.
  3. స్వర్ణముఖి – శ్రీకాళహస్తి గుండా ప్రవహిస్తుంది.

పోలవరం ప్రాజెక్టు ఆంధ్రప్రదేశ్ 'జీవనాడి'గా చెప్పబడే బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు. గోదావరి మిగులు జలాలను కృష్ణా డెల్టాకు, ఉత్తరాంధ్రకు తరలించడం దీని లక్ష్యం. రాష్ట్ర విభజన చట్టంలోనే దీనికి జాతీయ ప్రాజెక్టు హోదా ఇచ్చారు.

• పూర్తి పేరు: ఇందిరా సాగర్ పోలవరం ప్రాజెక్టు (Indira Sagar Polavaram Project).
• స్థానం: గోదావరి నదిపై, ఏలూరు జిల్లా పోలవరం మండలం దగ్గర (రాజమహేంద్రవరానికి ఎగువన).
• జాతీయ ప్రాజెక్టు (National Project): AP పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014, సెక్షన్ 90 ప్రకారం జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించారు – నీటిపారుదల భాగం ఖర్చును కేంద్రం భరిస్తుంది.
• ముంపు మండలాలు: ప్రాజెక్టు కోసం తెలంగాణ (పూర్వ ఖమ్మం జిల్లా) లోని 7 మండలాలను 2014లో AP లో కలిపారు.
• ఉద్దేశాలు:
  1. కుడి కాలువ (Right Main Canal) – గోదావరి నీటిని కృష్ణా నదికి (విజయవాడ దగ్గర) తరలించడం.
  2. ఎడమ కాలువ (Left Main Canal) – విశాఖపట్నం వైపు సాగు, తాగు, పారిశ్రామిక నీరు.
  3. జల విద్యుత్ ఉత్పత్తి, నదుల అనుసంధానం (Godavari–Krishna Link).
• పట్టిసీమ ఎత్తిపోతల పథకం (Pattiseema Lift Irrigation):
  1. పోలవరం పూర్తయ్యే వరకు తాత్కాలిక ఏర్పాటు; పట్టిసీమ వద్ద గోదావరి నీటిని ఎత్తిపోసి పోలవరం కుడి కాలువ ద్వారా కృష్ణాకు పంపుతారు.
  2. 2015–16లో పూర్తయింది – గోదావరి-కృష్ణా నదుల అనుసంధానం ఆచరణలో మొదలైంది.
• పురుషోత్తపట్నం ఎత్తిపోతల: గోదావరి నీటిని ఏలేరు జలాశయానికి (ఎడమ కాలువ వైపు) తరలించే పథకం.
• సవాళ్లు: గిరిజనుల పునరావాసం (R&R), ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌తో ముంపు వివాదాలు, డయాఫ్రమ్ వాల్ వంటి నిర్మాణ సమస్యలు – నిర్మాణం దశలవారీగా కొనసాగుతోంది.

కృష్ణా నదిపై AP-తెలంగాణ సరిహద్దులో రెండు పెద్ద జలాశయాలు ఉన్నాయి – శ్రీశైలం, నాగార్జునసాగర్. వీటి కింద దిగువన పులిచింతల, ప్రకాశం బ్యారేజ్ ఉన్నాయి. విభజన తర్వాత వీటి నిర్వహణ కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు (KRMB) పరిధిలోకి వచ్చింది.

• శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు (Srisailam Project):
  1. అధికారిక పేరు: నీలం సంజీవరెడ్డి సాగర్ (Neelam Sanjiva Reddy Sagar).
  2. నల్లమల కొండల మధ్య, నంద్యాల జిల్లా వైపు; మొదట జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టుగా నిర్మించారు, తర్వాత సాగునీటికి కూడా వాడుతున్నారు.
  3. కుడి గట్టు, ఎడమ గట్టు రెండింటిలో జల విద్యుత్ కేంద్రాలు ఉన్నాయి (ఎడమ గట్టు తెలంగాణ వైపు).
  4. పోతిరెడ్డిపాడు హెడ్ రెగ్యులేటర్ (Pothireddypadu) ద్వారా శ్రీశైలం నీరు తెలుగుగంగ, SRBC, గాలేరు-నగరి కాలువలకు వెళ్తుంది.
  5. శ్రీశైలం కుడి గట్టు కాలువ (SRBC) – కర్నూలు, కడప ప్రాంతాలకు సాగునీరు.
• నాగార్జునసాగర్ (Nagarjuna Sagar):
  1. 1955లో ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ శంకుస్థాపన చేశారు; ప్రపంచంలో పెద్ద రాతి కట్టడపు ఆనకట్టల్లో (Masonry Dam) ఒకటి.
  2. కుడి కాలువ – జవహర్ కాలువ (AP: పల్నాడు, గుంటూరు, ప్రకాశం); ఎడమ కాలువ – లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి కాలువ (తెలంగాణ, NTR/కృష్ణా జిల్లాలు).
  3. జలాశయంలో నాగార్జునకొండ దీవి మ్యూజియం – బౌద్ధ అవశేషాలు.
• పులిచింతల ప్రాజెక్టు (Pulichintala):
  1. పల్నాడు జిల్లాలో
  2. అధికారిక పేరు డా. కె.ఎల్. రావు సాగర్ (Dr. K.L. Rao Sagar). ప్రకాశం బ్యారేజ్ ఎగువన కృష్ణా డెల్టాకు నీటి నిల్వ.
• ప్రకాశం బ్యారేజ్: విజయవాడ, 1957 – కృష్ణా డెల్టా కాలువలకు నీరు.
• వెలిగొండ ప్రాజెక్టు (Poola Subbaiah Veligonda): శ్రీశైలం జలాశయం నుండి సొరంగాల ద్వారా ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప మెట్ట ప్రాంతాలకు నీరు.
• కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు (KRMB):
  1. AP పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014 ప్రకారం ఏర్పాటు
  2. AP, తెలంగాణ మధ్య కృష్ణా ప్రాజెక్టుల నీటి విడుదలను పర్యవేక్షిస్తుంది.

రాయలసీమ కరువు ప్రాంతం కావడంతో కృష్ణా, తుంగభద్ర నీటిని కాలువలు, ఎత్తిపోతల ద్వారా అక్కడికి తరలించే అనేక ప్రాజెక్టులు నిర్మించారు. ఇవి పరీక్షల్లో 'ఏ ప్రాజెక్టు – ఏ నది – ఏ ప్రాంతం' రూపంలో అడుగుతారు.

• తెలుగుగంగ ప్రాజెక్టు (Telugu Ganga Project):
  1. చెన్నై నగరానికి తాగునీరు ఇవ్వడానికి AP, తమిళనాడు ఒప్పందం ప్రకారం ప్రారంభం (1983, ఎన్.టి. రామారావు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు).
  2. శ్రీశైలం జలాశయం → పోతిరెడ్డిపాడు → కాలువల ద్వారా నెల్లూరు జిల్లా కండలేరు, సోమశిల జలాశయాలు → చెన్నై వైపు.
  3. మార్గమధ్యంలో కర్నూలు, కడప, నెల్లూరు, చిత్తూరు ప్రాంతాలకు సాగునీరు కూడా ఇస్తుంది.
• హంద్రీ-నీవా సుజల స్రవంతి (Handri-Neeva Sujala Sravanthi): శ్రీశైలం వెనుక జలాల నుండి (మల్యాల వద్ద) ఎత్తిపోసి కర్నూలు, అనంతపురం, కడప, చిత్తూరు జిల్లాలకు నీరు అందించే ఎత్తిపోతల పథకం.
• గాలేరు-నగరి సుజల స్రవంతి (Galeru-Nagari): శ్రీశైలం నీటిని గండికోట జలాశయం ద్వారా కడప, చిత్తూరు జిల్లాలకు తరలించే పథకం.
• కర్నూలు-కడప కాలువ (KC Canal):
  1. తుంగభద్ర నదిపై సుంకేశుల ఆనకట్ట నుండి ప్రారంభం.
  2. బ్రిటిష్ కాలంలో (19వ శతాబ్దం) ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీ మొదట నౌకాయాన కాలువగా నిర్మించింది; తర్వాత సాగునీటి కాలువగా మారింది.
• తుంగభద్ర ప్రాజెక్టు (TB Dam):
  1. కర్ణాటకలోని హోస్పేట వద్ద
  2. AP, కర్ణాటక (పూర్వ ఉమ్మడి ప్రాజెక్టు). దీని ఎగువ కాలువ (HLC), దిగువ కాలువ (LLC) అనంతపురం, కర్నూలు జిల్లాలకు నీరు ఇస్తాయి. తుంగభద్ర బోర్డు నిర్వహిస్తుంది.
• రాజోలిబండ డైవర్షన్ స్కీమ్ (RDS): తుంగభద్రపై – కర్నూలు, తెలంగాణ ప్రాంతాలకు నీరు.
• ఇతరాలు: చిత్రావతి బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్, వెలుగోడు జలాశయం, అవుకు జలాశయం.

ఉత్తర కోస్తా ప్రాంతంలో పెద్ద నదులు లేకపోయినా కొండ ప్రాంతం కావడం వల్ల జల విద్యుత్‌కు అనుకూలం. మాచ్‌ఖండ్, సీలేరు జల విద్యుత్ కేంద్రాలు, వంశధార, తోటపల్లి, జంఝావతి సాగునీటి ప్రాజెక్టులు ఇక్కడ ముఖ్యమైనవి.

• మాచ్‌ఖండ్ జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టు (Machkund):
  1. మాచ్‌ఖండ్ నది (సీలేరు నది ఎగువ భాగం) పై; AP–ఒడిశా ఉమ్మడి ప్రాజెక్టు.
  2. దక్షిణ భారతంలో తొలి తరం జల విద్యుత్ కేంద్రాల్లో ఒకటి (1950లలో విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్రారంభం).
  3. జోలాపుట్ (Jalaput) జలాశయం దీనికి నీటి ఆధారం.
• సీలేరు ప్రాజెక్టులు (Sileru):
  1. ఎగువ సీలేరు (Upper Sileru), దిగువ సీలేరు (Lower Sileru) జల విద్యుత్ కేంద్రాలు – ASR జిల్లాలో.
  2. డొంకరాయి జలాశయం కూడా ఈ వ్యవస్థలో భాగం.
• వంశధార ప్రాజెక్టు:
  1. శ్రీకాకుళం జిల్లాలో
  2. గొట్టా బ్యారేజ్, హిరమండలం జలాశయం.
• తోటపల్లి బ్యారేజ్: నాగావళి నదిపై – పార్వతీపురం మన్యం, విజయనగరం, శ్రీకాకుళం జిల్లాలకు సాగునీరు.
• జంఝావతి ప్రాజెక్టు (Jhanjavathi):
  1. విజయనగరం ప్రాంతంలో
  2. రబ్బరు డ్యామ్ (Rubber Dam) సాంకేతికతతో నిర్మించిన ప్రాజెక్టుగా ప్రసిద్ధి.
• తాండవ, ఏలేరు జలాశయాలు:
  1. అనకాపల్లి, కాకినాడ జిల్లాల్లో
  2. ఏలేరు నీరు విశాఖ పారిశ్రామిక అవసరాలకు కూడా వెళ్తుంది.
• ఉత్తరాంధ్ర సుజల స్రవంతి: పోలవరం ఎడమ కాలువ ద్వారా ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాలకు గోదావరి నీరు ఇచ్చే ప్రతిపాదిత పథకం.
• AP లో ఇతర జల విద్యుత్: శ్రీశైలం కుడి గట్టు, నాగార్జునసాగర్ కుడి కాలువ విద్యుత్ కేంద్రాలు.

అంతర్రాష్ట్ర నదుల నీటి పంపకంపై వివాదాలు వచ్చినప్పుడు కేంద్రం అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల చట్టం, 1956 (Inter-State River Water Disputes Act, 1956) ప్రకారం ట్రిబ్యునళ్లు ఏర్పాటు చేస్తుంది. రాజ్యాంగంలో ఆర్టికల్ 262 దీనికి ఆధారం.

• ఆర్టికల్ 262:
  1. అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల పరిష్కారానికి పార్లమెంటు చట్టం చేయవచ్చు
  2. ఈ విషయాల్లో సుప్రీంకోర్టు సహా కోర్టుల పరిధిని మినహాయించవచ్చు.
• కృష్ణా జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్–I (బచావత్ ట్రిబ్యునల్):
  1. అధ్యక్షుడు: జస్టిస్ ఆర్.ఎస్. బచావత్ (R.S. Bachawat).
  2. 1969లో ఏర్పాటు; 1970లలో తీర్పు (1976లో అమలులోకి).
  3. మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, ఉమ్మడి AP మధ్య 75% నీటి లభ్యత ఆధారంగా నీటి కేటాయింపు; ఉమ్మడి AP కి 811 TMC.
• కృష్ణా జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్–II (బ్రిజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్):
  1. 2004లో ఏర్పాటు; అధ్యక్షుడు జస్టిస్ బ్రిజేష్ కుమార్.
  2. రాష్ట్ర విభజన తర్వాత AP, తెలంగాణ మధ్య కృష్ణా నీటి పంపకం కూడా దీని పరిధిలోకి వచ్చింది.
• గోదావరి జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్:
  1. ఇది కూడా జస్టిస్ బచావత్ అధ్యక్షతన (1969లో ఏర్పాటు)
  2. రాష్ట్రాల మధ్య ఒప్పందాల ఆధారంగా తీర్పు (1980).
• వంశధార జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్:
  1. AP-ఒడిశా మధ్య
  2. 2010లో ఏర్పాటు
  3. నేరడి బ్యారేజ్ వివాదం.
• నదీ యాజమాన్య బోర్డులు:
  1. AP పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014 ప్రకారం కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు (KRMB), గోదావరి నదీ యాజమాన్య బోర్డు (GRMB) ఏర్పాటు
  2. అపెక్స్ కౌన్సిల్‌కు కేంద్ర జలశక్తి మంత్రి అధ్యక్షత వహిస్తారు.
• తుంగభద్ర బోర్డు: తుంగభద్ర డ్యామ్ నీటి పంపకం, నిర్వహణ (AP, కర్ణాటక, తెలంగాణ).