AP & తెలంగాణలో విపత్తు నిర్వహణ (DM in AP & TS)

ఆంధ్రప్రదేశ్ తీర ప్రాంతం ఉన్న రాష్ట్రం కాబట్టి తుపానులు, వరదలు, సునామీ ప్రమాదం ఎక్కువ. తెలంగాణకు సముద్ర తీరం లేదు (landlocked), అందుకే అక్కడ వరదలు, కరువు, వడగాలులు ముఖ్య సమస్యలు. పరీక్షల్లో 'ఏ రాష్ట్రానికి ఏ విపత్తు ఎక్కువ?' అని అడుగుతారు.

• ఆంధ్రప్రదేశ్: దేశంలో గుజరాత్ తర్వాత రెండో అతి పొడవైన తీరరేఖ (సుమారు 974 కి.మీ.) ఉంది.
• తుపానులు (Cyclones) – బంగాళాఖాతంలో పుట్టి ఎక్కువగా అక్టోబర్–డిసెంబర్ నెలల్లో తీరాన్ని తాకుతాయి.
• వరదలు (Floods) – గోదావరి, కృష్ణ, తుంగభద్ర, వంశధార, నాగావళి నదుల వల్ల.
• కరువు (Drought) – రాయలసీమ జిల్లాలు (అనంతపురం, కర్నూలు, కడప, చిత్తూరు) ఎక్కువగా కరువు ప్రాంతాలు.
• సునామీ (Tsunami) – 2004 డిసెంబర్ 26న హిందూ మహాసముద్ర సునామీ ప్రభావం ఏపీ తీరంపై పడింది.
• తెలంగాణ: తీరం లేదు.
• కరువు – మహబూబ్‌నగర్ వంటి ప్రాంతాలు చాలా కాలంగా కరువుకు గురయ్యేవి.
• వడగాలులు (Heat waves) – వేసవిలో ఖమ్మం, రామగుండం, నిజామాబాద్ వంటి ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రత బాగా పెరుగుతుంది.
• వరదలు – గోదావరి, కృష్ణ నదుల పరివాహక ప్రాంతాలు, నగర వరదలు (Urban floods) – హైదరాబాద్.
• ఇద్దరికీ సాధారణమైనవి: పిడుగులు (Lightning), వడగాలులు, వడగండ్ల వానలు, పారిశ్రామిక ప్రమాదాలు.
• భూకంప జోన్లు: రెండు రాష్ట్రాల్లో ఎక్కువ భాగం తక్కువ ప్రమాదం ఉన్న జోన్ II లో ఉంది. భద్రాచలం చుట్టుపక్కల ప్రాంతం జోన్ III లో ఉంది (1969లో భద్రాచలం భూకంపం వచ్చింది).

ఏపీ, తెలంగాణ రెండు రాష్ట్రాల్లో విపత్తు నిర్వహణ పని విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005 (Disaster Management Act, 2005) ఆధారంగానే నడుస్తుంది. ఈ చట్టం జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా స్థాయిల్లో వేర్వేరు సంస్థలను ఏర్పాటు చేసింది.

• జాతీయ స్థాయి: జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ – NDMA (సెక్షన్ 3). అధ్యక్షుడు ప్రధానమంత్రి.
• రాష్ట్ర స్థాయి: రాష్ట్ర విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ – SDMA (సెక్షన్ 14). అధ్యక్షుడు ముఖ్యమంత్రి.
• ఏపీలో దీన్ని APSDMA (Andhra Pradesh State Disaster Management Authority) అంటారు.
• తెలంగాణలో కూడా రాష్ట్ర విపత్తు నిర్వహణ సంస్థకు ముఖ్యమంత్రే అధ్యక్షుడు.
• జిల్లా స్థాయి: జిల్లా విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ – DDMA (సెక్షన్ 25).
• అధ్యక్షుడు: జిల్లా కలెక్టర్ (District Collector).
• సహ అధ్యక్షుడు: స్థానిక సంస్థ ఎన్నికైన ప్రతినిధి (ఉదా: జిల్లా పరిషత్ చైర్‌పర్సన్).
• రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక కమిటీ (State Executive Committee – SEC): సెక్షన్ 20. ఛైర్మన్ రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శి (Chief Secretary). SDMA నిర్ణయాలను అమలు చేస్తుంది.
• స్థానిక సంస్థలు: పంచాయతీలు, పురపాలక సంఘాలు కూడా తమ ప్రాంతంలో విపత్తు నిర్వహణ బాధ్యత తీసుకోవాలి (సెక్షన్ 41).
• ప్రణాళికలు: ప్రతి రాష్ట్రం, జిల్లా తమ విపత్తు నిర్వహణ ప్రణాళిక (DM Plan) తయారు చేసుకోవాలి.

ఏపీ, తెలంగాణ ప్రభుత్వాల్లో విపత్తు నిర్వహణ ప్రధానంగా రెవెన్యూ శాఖ పరిధిలో ఉంటుంది. సహాయ చర్యల్లో రెవెన్యూ, పోలీసు, అగ్నిమాపక, వైద్య, పంచాయతీ రాజ్ శాఖలు కలిసి పనిచేస్తాయి.

• రెవెన్యూ శాఖ: విపత్తుల సమయంలో సహాయ, పునరావాస చర్యలకు నోడల్ శాఖ. జిల్లాల్లో కలెక్టర్లు, ఆర్డీవోలు, తహసీల్దార్లు క్షేత్ర స్థాయిలో పనిచేస్తారు.
• SDRF (State Disaster Response Fund): రాష్ట్రం తక్షణ సహాయానికి వాడే నిధి.
• సాధారణ రాష్ట్రాలకు (ఏపీ, తెలంగాణ) కేంద్రం 75%, రాష్ట్రం 25% ఇస్తాయి.
• ఈశాన్య, హిమాలయ రాష్ట్రాలకు ఈ నిష్పత్తి 90:10.
• కేంద్ర ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission) సిఫార్సుల ప్రకారం కేటాయింపులు ఉంటాయి.
• NDRF (National Disaster Response Force): కేంద్ర స్థాయి ప్రత్యేక దళం. DM చట్టం సెక్షన్ 44 ప్రకారం ఏర్పడింది. రాష్ట్రాల అభ్యర్థనపై సహాయ చర్యలకు వస్తుంది.
• SDRF దళాలు:
  1. రాష్ట్రాలు తమ సొంత విపత్తు స్పందన దళాలను కూడా ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి
  2. అగ్నిమాపక శాఖతో కలిసి పనిచేస్తాయి.
• రాష్ట్ర అత్యవసర కార్యకలాపాల కేంద్రం (State EOC): విపత్తు సమయంలో 24 గంటలూ సమాచారం సేకరించి సమన్వయం చేసే నియంత్రణ గది.
• జిల్లా నియంత్రణ గదులు: ప్రతి జిల్లా కలెక్టరేట్‌లో విపత్తు సమయంలో తెరుస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరాన్ని చరిత్రలో ఎన్నో పెద్ద తుపానులు తాకాయి. పరీక్షల్లో తుపాను పేరు, సంవత్సరం, తాకిన ప్రాంతం జతపరచమని ప్రశ్నలు వస్తాయి.

• దివిసీమ తుపాను (1977):
  1. నవంబర్ 1977లో కృష్ణా జిల్లా దివిసీమ ప్రాంతాన్ని తాకింది. అనేక వేల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు
  2. ఏపీ చరిత్రలో అత్యంత విషాదకర తుపానుల్లో ఒకటి.
• కోనసీమ తుపాను (1996): నవంబర్ 1996లో తూర్పు గోదావరి జిల్లా కోనసీమ, కాకినాడ ప్రాంతాల్లో భారీ నష్టం కలిగించింది.
• హుద్‌హుద్ (Hudhud, 2014): అక్టోబర్ 2014లో విశాఖపట్నం వద్ద తీరం దాటింది. విశాఖ నగరం భారీగా దెబ్బతింది. ఈ పేరు ఒమన్ దేశం సూచించింది.
• తిత్లీ (Titli, 2018): అక్టోబర్ 2018లో శ్రీకాకుళం జిల్లాను (ఉద్దానం, పలాస ప్రాంతం) తాకింది. కొబ్బరి, జీడిమామిడి తోటలకు భారీ నష్టం.
• మిచౌంగ్ (Michaung, 2023): డిసెంబర్ 2023లో బాపట్ల సమీపంలో తీరం దాటింది.
• తుపాను సీజన్: బంగాళాఖాతంలో ఎక్కువగా అక్టోబర్–నవంబర్ నెలల్లో (ఈశాన్య రుతుపవనాల కాలం) తుపానులు వస్తాయి.
• తుపాను నామకరణం:
  1. హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో తుపానులకు పేర్లు పెట్టే పద్ధతిని ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ (WMO) ప్రాంతీయ సమూహం అనుసరిస్తుంది
  2. సభ్య దేశాలు వంతుల వారీగా పేర్లు ఇస్తాయి.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా దివిసీమ – 1977 – కృష్ణా; కోనసీమ – 1996 – తూర్పు గోదావరి; హుద్‌హుద్ – 2014 – విశాఖ; తిత్లీ – 2018 – శ్రీకాకుళం.

గోదావరి, కృష్ణా నదులు రెండు రాష్ట్రాలకు జీవనాడులు; అదే సమయంలో భారీ వర్షాల్లో వరద ముప్పు కూడా ఇవే. నగరాల్లో డ్రైనేజీ సమస్యల వల్ల పట్టణ వరదలు కూడా పెరుగుతున్నాయి.

• మూసీ వరద (1908): సెప్టెంబర్ 1908లో హైదరాబాద్‌లో మూసీ నదికి వచ్చిన భారీ వరదలో అపారమైన ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం జరిగింది.
• ఆ తర్వాత నిజాం కాలంలో ఉస్మాన్ సాగర్, హిమాయత్ సాగర్ జలాశయాలు నిర్మించారు.
• ప్రముఖ ఇంజినీర్ ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య వరద నివారణ సలహాలు ఇచ్చారు.
• గోదావరి వరద (1986): ఆగస్టు 1986లో గోదావరికి వచ్చిన రికార్డు స్థాయి వరద చాలా నష్టం కలిగించింది.
• కర్నూలు వరదలు (2009): అక్టోబర్ 2009లో తుంగభద్ర, కృష్ణా నదులకు వచ్చిన భారీ వరదల వల్ల కర్నూలు నగరం, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలు నీట మునిగాయి.
• హైదరాబాద్ వరదలు (2020): అక్టోబర్ 2020లో భారీ వర్షాలతో నగరంలో అనేక కాలనీలు నీట మునిగాయి.
• గోదావరి ముంపు ప్రాంతాలు: భద్రాచలం ప్రాంతం, పోలవరం ముంపు మండలాలు వరదలకు ఎక్కువగా గురయ్యే ప్రాంతాలు.
• వరద హెచ్చరికలు: కేంద్ర జల సంఘం (Central Water Commission – CWC) నదుల నీటి మట్టాలను పర్యవేక్షించి వరద సూచనలు ఇస్తుంది.

విపత్తు ముందే తెలిస్తే ప్రాణనష్టం చాలా తగ్గుతుంది. ఏపీ, తెలంగాణకు చెందిన కొన్ని ముఖ్య జాతీయ సంస్థలు హైదరాబాద్, విశాఖపట్నంలో ఉన్నాయి. పరీక్షల్లో 'ఈ సంస్థ ఎక్కడ ఉంది?' అనే ప్రశ్న తరచూ వస్తుంది.

• INCOIS (Indian National Centre for Ocean Information Services): హైదరాబాద్‌లో ఉంది. భూ శాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) పరిధిలో పనిచేస్తుంది.
• భారత సునామీ ముందస్తు హెచ్చరిక కేంద్రం (ITEWC) ఇక్కడే ఉంది
• 2004 సునామీ తర్వాత ఏర్పాటు చేశారు.
• సముద్ర అలల ఎత్తు, తుపాను ఉప్పెన (Storm surge) సూచనలు కూడా ఇస్తుంది.
• NRSC (National Remote Sensing Centre): హైదరాబాద్. ఇస్రో (ISRO) కేంద్రం. ఉపగ్రహ చిత్రాల ద్వారా వరద, కరువు, తుపాను నష్టాలను అంచనా వేస్తుంది.
• IMD (భారత వాతావరణ శాఖ): తుపాను, వడగాలులు, భారీ వర్ష హెచ్చరికలు ఇస్తుంది.
• విశాఖపట్నంలో తుపాను హెచ్చరిక కేంద్రం (Cyclone Warning Centre) ఉంది.
• హైదరాబాద్, అమరావతిలో ప్రాంతీయ వాతావరణ కేంద్రాలు ఉన్నాయి.
• NGRI (National Geophysical Research Institute):
  1. హైదరాబాద్. భూకంపాలపై పరిశోధన చేస్తుంది
  2. CSIR సంస్థ.
• రంగులతో హెచ్చరికలు (IMD):
  1. గ్రీన్ – చర్య అవసరం లేదు
  2. ఎల్లో – జాగ్రత్తగా ఉండండి
  3. ఆరెంజ్ – సిద్ధంగా ఉండండి
  4. రెడ్ – తక్షణ చర్య తీసుకోండి.

ప్రకృతి విపత్తులతో పాటు ఈ రెండు రాష్ట్రాల్లో పారిశ్రామిక ప్రమాదాలు, తొక్కిసలాటలు వంటి మానవ కారక విపత్తులు కూడా జరిగాయి. వీటికి సంబంధించిన సంఘటనలు, తీసుకునే జాగ్రత్తలు పరీక్షలకు ముఖ్యం.

• వడగాలులు (Heat waves): 2015 వేసవిలో ఏపీ, తెలంగాణల్లో తీవ్రమైన వడగాలులు వచ్చి చాలా మంది మరణించారు.
• జాగ్రత్తలు: మధ్యాహ్నం బయటికి వెళ్లకపోవడం, నీరు ఎక్కువగా తాగడం, ORS వాడడం, తేలికైన కాటన్ దుస్తులు.
• ప్రభుత్వాలు 'హీట్ యాక్షన్ ప్లాన్' అమలు చేస్తాయి.
• కరువు (Drought): రాయలసీమ, తెలంగాణలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం తక్కువ. నివారణకు నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు, చెరువుల పునరుద్ధరణ, వాటర్‌షెడ్ అభివృద్ధి, ఉపాధి హామీ పనులు (MGNREGS) ఉపయోగపడతాయి.
• పిడుగులు (Lightning): వర్షాకాలంలో పొలాల్లో పనిచేసే రైతులు, కూలీలు ఎక్కువగా బాధితులు. ఎత్తైన చెట్ల కింద నిలబడకూడదు.
• విశాఖ గ్యాస్ లీక్ (2020): మే 7, 2020న విశాఖపట్నం ఆర్.ఆర్. వెంకటాపురంలోని ఎల్.జి. పాలిమర్స్ ప్లాంట్ నుంచి స్టైరీన్ వాయువు లీకై అనేక మంది మరణించారు, ఎందరో అస్వస్థులయ్యారు.
• గోదావరి పుష్కరాల తొక్కిసలాట (2015):
  1. జూలై 14, 2015న రాజమండ్రి పుష్కర ఘాట్ వద్ద తొక్కిసలాటలో ప్రాణనష్టం జరిగింది
  2. జనసమూహ నిర్వహణ (Crowd Management) ప్రాధాన్యం పెరిగింది.
• సాధారణ జాగ్రత్తలు: పరిశ్రమల భద్రతా తనిఖీలు, అత్యవసర తరలింపు ప్రణాళికలు, మాక్ డ్రిల్స్ (Mock drills) తరచూ నిర్వహించడం.