ప్రమాదం, విపత్తు & దుర్బలత్వం (Hazard & Vulnerability) · Practice MCQs

Correct: A — విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005

విపత్తు అంటే ఏమిటో భారత్‌లో నిర్వచించినది విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005 (Disaster Management Act, 2005). ఇది ప్రకృతి లేదా మానవ కారణాల వల్ల కలిగే ప్రాణ, ఆస్తి, పర్యావరణ నష్టాన్ని విపత్తుగా పేర్కొంటుంది. మిగిలిన చట్టాలు ఇతర అంశాలకు సంబంధించినవి.

Correct: B — కేంద్ర హోంశాఖ (Ministry of Home Affairs)

విపత్తు నిర్వహణకు నోడల్ శాఖ కేంద్ర హోంశాఖ. గతంలో విపత్తు సహాయం వ్యవసాయ శాఖ చూసేదని, తర్వాత హోంశాఖకు మారిందని గుర్తుంచుకోండి. రక్షణ శాఖ సాయుధ దళాల ద్వారా సహాయం చేస్తుంది కానీ నోడల్ శాఖ కాదు.

Correct: C — తమ సొంత శక్తితో ఎదుర్కోలేని స్థితి

విపత్తు అంటే ప్రభావిత సమాజం తనంతట తాను ఎదుర్కొనే సామర్థ్యానికి మించిన స్థాయిలో ప్రాణ, ఆస్తి, పర్యావరణ నష్టం జరగడం. అందువల్ల బయటి సహాయం అవసరం అవుతుంది. సొంతంగా భరించగలిగే నష్టం విపత్తుగా పరిగణించబడదు.

Correct: D — ప్రాణ, ఆస్తి నష్టం కలిగించగల సంఘటన లేదా ప్రక్రియకు అవకాశం

హజార్డ్ అనేది నష్టం కలిగించగల సామర్థ్యం మాత్రమే, జరిగిన నష్టం కాదు. ఇది ప్రజలు, ఆస్తులు ఉన్న చోట జరిగి భారీ నష్టం కలిగించినప్పుడు విపత్తుగా మారుతుంది. వనరులను సామర్థ్యం (Capacity) అంటారు.

Correct: A — భౌగోళిక (Geophysical)

భూమి లోపలి ప్రక్రియలతో సంబంధం ఉన్న భూకంపం, సునామీ, అగ్నిపర్వతం భౌగోళిక హజార్డ్స్. వరదలు జల సంబంధితం, తుఫానులు వాతావరణ సంబంధితం, అంటువ్యాధులు జీవ సంబంధితం.

Correct: B — జల సంబంధిత (Hydrological)

నీటి ప్రవాహాలకు సంబంధించిన వరదలు, మంచు చరియలు జల సంబంధిత (Hydrological) హజార్డ్స్. భూకంపం, సునామీ భౌగోళికం కాగా, కరవు, కార్చిచ్చు శీతోష్ణ హజార్డ్స్ వర్గంలోకి వస్తాయి.

Correct: C — నెమ్మదిగా ఏర్పడేది (Slow onset)

భూకంపం, వరద ఆకస్మికంగా (Sudden onset) వస్తాయి. కరవు మాత్రం క్రమంగా, నెమ్మదిగా ఏర్పడే (Slow onset) హజార్డ్. అందుకే కరవు కోసం ముందస్తు పర్యవేక్షణ, నీటి నిర్వహణకు ఎక్కువ సమయం ఉంటుంది.

Correct: D — భౌతిక, సామాజిక, ఆర్థిక, పర్యావరణ

నోట్స్ ప్రకారం దుర్బలత్వం నాలుగు రకాలు – భౌతిక, సామాజిక, ఆర్థిక, పర్యావరణ. "సహజ, కృత్రిమ" వంటివి హజార్డ్స్ వర్గీకరణకు సంబంధించినవి; "ఆకస్మిక, నెమ్మదిగా" హజార్డ్స్ వచ్చే తీరును సూచిస్తాయి.

Correct: A — BMTPC

వల్నరబిలిటీ అట్లాస్ ఆఫ్ ఇండియాను BMTPC (భవన నిర్మాణ సామగ్రి, సాంకేతిక ప్రోత్సాహక మండలి) రూపొందించింది. NDMA విధానాలు, మార్గదర్శకాలు ఇస్తుంది; IMD వాతావరణ హెచ్చరికలు; CWC వరద అంచనాలు ఇస్తాయి.

Correct: B — సామాజిక దుర్బలత్వం

పిల్లలు, వృద్ధులు, గర్భిణులు, దివ్యాంగులు, అణగారిన వర్గాలు, విద్య, అవగాహన లోపం – ఇవన్నీ సామాజిక దుర్బలత్వంలోకి వస్తాయి. బలహీన భవనాలు భౌతికం కాగా, పేదరికం, బీమా లేకపోవడం ఆర్థిక దుర్బలత్వం.