ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పథకాలు (AP Government Schemes)

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సంక్షేమ పథకాల చరిత్ర 1980ల నుండే ఉంది. పాత పథకాల పేర్లు, వాటిని ప్రవేశపెట్టిన ముఖ్యమంత్రుల పేర్లు పరీక్షల్లో జతపరిచే ప్రశ్నలుగా వస్తాయి.

• ఎన్.టి. రామారావు (NTR) కాలం:
  1. 1983లో కిలో రెండు రూపాయల బియ్యం పథకం ప్రవేశపెట్టారు.
  2. పేదలకు గృహ నిర్మాణం వంటి పథకాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
• ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు కాలం (1995–2004):
  1. జన్మభూమి కార్యక్రమం (1997) – ప్రజల భాగస్వామ్యంతో గ్రామాభివృద్ధి.
  2. వెలుగు (2000) – గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలన కార్యక్రమం; స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs).
• వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి కాలం (2004–09):
  1. ఆరోగ్యశ్రీ (2007) – పేదలకు ఉచిత ఖరీదైన వైద్య చికిత్స.
  2. జలయజ్ఞం (2004) – సాగునీటి ప్రాజెక్టుల నిర్మాణ కార్యక్రమం.
  3. ఇందిరమ్మ (2006) – పేదలకు ఇళ్ల పథకం.
  4. 108 అత్యవసర అంబులెన్స్ సేవలు (2005).
  5. ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్ (2008) – పేద విద్యార్థులకు ఉన్నత విద్య ఫీజుల చెల్లింపు.
  6. ఉచిత విద్యుత్ రైతులకు అందించే హామీ.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా జన్మభూమి + వెలుగు = చంద్రబాబు. ఆరోగ్యశ్రీ + జలయజ్ఞం + ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్ = వైఎస్ఆర్. రెండు రూపాయల బియ్యం = ఎన్టీఆర్.

2014లో రాష్ట్ర విభజన తర్వాత నవ్యాంధ్రప్రదేశ్‌లో చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో ప్రారంభమైన ముఖ్య పథకాలు ఇవి. ఇవి కూడా పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి.

• నీరు–చెట్టు: వర్షపు నీరు సంరక్షణ, చెరువుల పూడికతీత, చెట్ల పెంపకానికి ఉద్దేశించిన కార్యక్రమం.
• రైతు రుణమాఫీ: రైతులకు పంట రుణాల మాఫీ పథకం (2014).
• అన్న క్యాంటీన్లు (Anna Canteens): 2018లో ప్రారంభం. పేదలకు తక్కువ ధరకు భోజనం అందించే పథకం.
• చంద్రన్న బీమా: అసంఘటిత కార్మికులకు బీమా పథకం.
• పసుపు–కుంకుమ: డ్వాక్రా మహిళలకు ఆర్థిక సహాయం.
• ఎన్టీఆర్ వైద్య సేవ: ఆరోగ్యశ్రీ పథకానికి కొత్త పేరుతో కొనసాగింపు.
• రాజధాని అమరావతి: కొత్త రాష్ట్ర రాజధానిగా అమరావతి నిర్మాణం ప్రారంభం (2015).
• పోలవరం ప్రాజెక్టు:
  1. జాతీయ ప్రాజెక్టు హోదా
  2. నిర్మాణ పనులు వేగవంతం.
• మీ సేవ: ప్రభుత్వ సేవలను ఆన్‌లైన్ ద్వారా అందించే కేంద్రాలు.
• గమనిక: నవ్యాంధ్ర ప్రదేశ్ 2014 జూన్ 2న ఏర్పడింది. ఆ తర్వాత పథకాల్లో రాజధాని, పోలవరం, సాగునీరు, పారిశ్రామికీకరణపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టారు.

2019లో వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రభుత్వం (ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి) 'నవరత్నాలు' (Navaratnalu) పేరుతో తొమ్మిది ముఖ్య హామీలు ప్రకటించింది. ఈ కాలంలోని పథకాల పేర్లు పరీక్షల్లో వస్తాయి.

• వైఎస్ఆర్ రైతు భరోసా:
  1. రైతులకు పెట్టుబడి సాయం
  2. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, PM-కిసాన్ కలిపి అందించింది.
• జగనన్న అమ్మ ఒడి: పాఠశాలకు పిల్లలను పంపే తల్లులకు ఏటా ₹15,000 సాయం.
• జగనన్న విద్యా దీవెన: విద్యార్థుల ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్.
• జగనన్న వసతి దీవెన: విద్యార్థుల హాస్టల్, భోజన ఖర్చులకు సాయం.
• వైఎస్ఆర్ ఆరోగ్యశ్రీ: ఆరోగ్య చికిత్స పథకాన్ని విస్తరించారు.
• వైఎస్ఆర్ పెన్షన్ కానుక: వృద్ధులు, వితంతువులు, దివ్యాంగులకు నెలవారీ పెన్షన్.
• నాడు–నేడు: ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, ఆసుపత్రుల మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి.
• జగనన్న గోరుముద్ద: పాఠశాల పిల్లలకు మధ్యాహ్న భోజన పథకం.
• పేదలందరికీ ఇళ్లు: పేదలకు ఇళ్ల స్థలాల పంపిణీ.
• గ్రామ, వార్డు సచివాలయాలు:
  1. ప్రభుత్వ సేవలను ఇంటి ముంగిటకు తెచ్చేందుకు 2019 అక్టోబర్ 2న ప్రారంభించారు
  2. వాలంటీర్ వ్యవస్థ కూడా ప్రవేశపెట్టారు.
• స్పందన: ప్రజల ఫిర్యాదుల స్వీకరణ కార్యక్రమం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ఈ పథకాల పేర్లలో 'వైఎస్ఆర్' (వ్యవసాయ, ఆరోగ్య పథకాలు), 'జగనన్న' (విద్య, భోజనం పథకాలు) అనే ఉపసర్గలు ఉంటాయి.

2024 ఎన్నికల్లో టీడీపీ–జనసేన–బీజేపీ కూటమి గెలిచిన తర్వాత చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆ కూటమి ప్రకటించిన ప్రధాన హామీలను 'సూపర్ సిక్స్ (Super Six)' అంటారు. పథకాల అమలు తీరు మారుతూ ఉంటుంది, కాబట్టి అధికారిక ప్రకటనలు చూడండి.

• సూపర్ సిక్స్ హామీలు:
  1. తల్లికి వందనం – పాఠశాలకు వెళ్లే ప్రతి బిడ్డకు తల్లికి ₹15,000.
  2. అన్నదాత సుఖీభవ – రైతులకు ఏటా ₹20,000 సాయం (PM-కిసాన్ ₹6,000తో కలిపి).
  3. దీపం – ఏటా మూడు ఉచిత వంట గ్యాస్ సిలిండర్లు (దీపం 2.0).
  4. ఆడబిడ్డ నిధి – 19–59 ఏళ్ల మహిళలకు నెలకు ₹1,500.
  5. యువగళం/నిరుద్యోగ భృతి – యువతకు ఉద్యోగ కల్పన, నిరుద్యోగులకు నెలకు ₹3,000.
  6. ఉచిత బస్సు ప్రయాణం – మహిళలకు ఆర్టీసీ బస్సుల్లో.
• ఎన్టీఆర్ భరోసా పెన్షన్లు:
  1. పెన్షన్‌ను నెలకు ₹4,000కు పెంచారు (2024 జూలై నుండి)
  2. దివ్యాంగులకు ఇంకా ఎక్కువ.
• అన్న క్యాంటీన్లు:
  1. 2024లో తిరిగి ప్రారంభం
  2. తక్కువ ధరకు (₹5) భోజనం.
• అమరావతి, పోలవరం: రాజధాని, పోలవరం ప్రాజెక్టు పనులు తిరిగి వేగవంతం.

పథకాల పేర్లు మారుతూ ఉంటాయి కాబట్టి వాటిని వర్గాల వారీగా గుర్తుంచుకుంటే సులభం. పరీక్షల్లో 'ఈ పథకం ఎవరికి?' అనే ప్రశ్న ఎక్కువగా వస్తుంది.

• రైతులకు: రైతు రుణమాఫీ (2014), వైఎస్ఆర్ రైతు భరోసా (2019), అన్నదాత సుఖీభవ (2024 హామీ). పోలవరం, జలయజ్ఞం – సాగునీటి ప్రాజెక్టులు.
• మహిళలకు, తల్లులకు: పసుపు–కుంకుమ, అమ్మ ఒడి, తల్లికి వందనం, ఆడబిడ్డ నిధి, ఉచిత బస్సు ప్రయాణం, దీపం.
• విద్యార్థులకు: ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్ (2008), విద్యా దీవెన, వసతి దీవెన, జగనన్న గోరుముద్ద, నాడు–నేడు.
• ఆరోగ్యానికి: ఆరోగ్యశ్రీ (2007), ఎన్టీఆర్ వైద్య సేవ, 108 అంబులెన్స్ (2005).
• పేదలకు ఆహారం: రెండు రూపాయల బియ్యం (1983), అన్న క్యాంటీన్లు (2018, 2024).
• గ్రామీణాభివృద్ధి: జన్మభూమి (1997), వెలుగు (2000), గ్రామ, వార్డు సచివాలయాలు (2019).
• వృద్ధులు, వితంతువులు, దివ్యాంగులు: వైఎస్ఆర్ పెన్షన్ కానుక, ఎన్టీఆర్ భరోసా పెన్షన్.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా ముఖ్యమంత్రులు: ఎన్టీఆర్ (భోజనం), వైఎస్ఆర్ (ఆరోగ్యం, ఫీజులు), చంద్రబాబు (టెక్నాలజీ, క్యాంటీన్లు), జగన్ (నవరత్నాలు, సచివాలయాలు).

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పథకాలతో పాటు కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాలు, పెద్ద ప్రాజెక్టుల గురించి కూడా పరీక్షల్లో ప్రశ్నలు వస్తాయి. ఏపీకి సంబంధించిన వాటిని విడిగా గుర్తుంచుకోండి.

• PM-కిసాన్ (PM-KISAN): కేంద్ర ప్రభుత్వం రైతులకు ఏటా ₹6,000 మూడు విడతల్లో ఇస్తుంది. రాష్ట్ర పథకాలతో కలిపి అమలు చేస్తారు.
• ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన (PMAY):
  1. ఇళ్ల నిర్మాణ పథకం
  2. ఏపీలో రాష్ట్ర గృహ పథకాలతో అనుసంధానం.
• ఆయుష్మాన్ భారత్:
  1. కేంద్ర ఆరోగ్య బీమా పథకం
  2. ఏపీలో ఆరోగ్యశ్రీతో కలిపి అమలు చేస్తున్నారు.
• పోలవరం ప్రాజెక్టు:
  1. గోదావరి నదిపై
  2. జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటన (ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014).
• అమరావతి:
  1. రాష్ట్ర రాజధాని
  2. గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాల మధ్య కృష్ణా నది ఒడ్డున.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014:
  1. ఏపీ, తెలంగాణ రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు ఆధారం
  2. రాష్ట్ర ఆవిర్భావం 2014 జూన్ 2.
• విశాఖపట్నం:
  1. ప్రధాన నౌకాశ్రయ నగరం
  2. స్టీల్ ప్లాంట్ ఉన్న ప్రదేశం.
• సంక్షేమ పింఛన్లు: జాతీయ సామాజిక సహాయ కార్యక్రమం (NSAP)తో పాటు రాష్ట్ర పెన్షన్ల వ్యవస్థ.