వాతావరణ సదస్సులు – COP (Climate Summits)

ప్రపంచ వాతావరణ మార్పును ఎదుర్కోవడానికి దేశాలు కలిసి చేసిన తొలి ఒప్పందమే UNFCCC. ప్రతి సంవత్సరం జరిగే COP సదస్సులకు ఇదే పునాది.

• స్టాక్‌హోమ్ సదస్సు (1972):
  1. ఐరాస మానవ పర్యావరణ సదస్సు (5–16 జూన్ 1972). ఇదే మొదటి ప్రపంచ పర్యావరణ సదస్సు. ఫలితంగా UNEP ఏర్పడింది
  2. జూన్ 5న ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం.
• IPCC: 1988లో WMO, UNEP ఏర్పాటు చేశాయి. వాతావరణ మార్పుపై శాస్త్రీయ నివేదికలు ఇస్తుంది. 2007 నోబెల్ శాంతి బహుమతి (అల్ గోర్‌తో కలిసి). ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవా.
• బ్రండ్‌ట్లాండ్ నివేదిక (1987):
  1. 'మన ఉమ్మడి భవిష్యత్తు (Our Common Future)'
  2. సుస్థిర అభివృద్ధి భావన.
• భూ శిఖరాగ్ర సదస్సు (Earth Summit): 3–14 జూన్ 1992, రియో డి జనేరో (బ్రెజిల్). ఇక్కడ మూడు ఒప్పందాలు వచ్చాయి: UNFCCC, జీవ వైవిధ్య ఒప్పందం (CBD), ఎడారీకరణ నిరోధక ఒప్పందం (UNCCD – 1994లో ఆమోదం).
• UNFCCC:
  1. 1992లో ఆమోదం
  2. 21 మార్చి 1994న అమల్లోకి. సచివాలయం బాన్ (జర్మనీ).
• COP (Conference of the Parties): UNFCCCలో చేరిన దేశాల వార్షిక సమావేశం. మొదటి COP1 – బెర్లిన్, 1995.
• సమిష్టి కానీ విభిన్న బాధ్యతలు (CBDR-RC):
  1. అందరి బాధ్యత ఉమ్మడి
  2. కానీ అభివృద్ధి చెందిన దేశాల బాధ్యత ఎక్కువ. ఇది UNFCCC ప్రధాన సూత్రం.
• రియో+10:
  1. జోహన్నెస్‌బర్గ్ (2002)
  2. రియో+20: 2012 – సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల (SDGs) ఆలోచన.

కార్బన్ ఉద్గారాలను తగ్గించాలనే చట్టబద్ధ లక్ష్యాలు మొదటిసారి క్యోటో ప్రోటోకాల్‌లో వచ్చాయి. తొలి COPల నగరాలు, వాటి ఫలితాలు పరీక్షల్లో జతలుగా వస్తాయి.

• క్యోటో ప్రోటోకాల్:
  1. COP3, క్యోటో (జపాన్), డిసెంబర్ 1997లో ఆమోదం
  2. 16 ఫిబ్రవరి 2005న అమల్లోకి.
• చట్టబద్ధ ఉద్గార తగ్గింపు లక్ష్యాలు అభివృద్ధి చెందిన (Annex I) దేశాలకు మాత్రమే.
• లక్ష్యం: 2008–12 మధ్య 1990 స్థాయి కంటే సగటున 5% తక్కువ.
• ఆరు గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు.
• మూడు యంత్రాంగాలు: ఉద్గార వాణిజ్యం (Emissions Trading), ఉమ్మడి అమలు (Joint Implementation), స్వచ్ఛ అభివృద్ధి యంత్రాంగం (CDM).
• అమెరికా ఎప్పుడూ ఆమోదించలేదు. భారత్ 2002లో ఆమోదించింది.
• డోహా సవరణ (COP18, 2012) – రెండో కాలం 2013–2020.
• బాలి COP13 (2007): బాలి కార్యాచరణ ప్రణాళిక.
• కోపెన్‌హాగెన్ COP15 (2009):
  1. కోపెన్‌హాగెన్ ఒప్పందం – 2020 నాటికి ఏటా 100 బిలియన్ డాలర్ల వాతావరణ నిధి హామీ
  2. 2°C పరిమితి.
• కాన్‌కున్ COP16 (2010): హరిత వాతావరణ నిధి (GCF) ఏర్పాటు.
• డర్బన్ COP17 (2011): డర్బన్ వేదిక – 2015 నాటికి కొత్త ఒప్పందానికి మార్గం.
• వార్సా COP19 (2013):
  1. 'నష్టం, హాని (Loss and Damage)' యంత్రాంగం ప్రారంభం
  2. 'ఉద్దేశిత జాతీయ నిర్ణీత విరాళాలు (INDCs)' పదం.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా COP3 – క్యోటో; COP15 – కోపెన్‌హాగెన్; COP16 – కాన్‌కున్; COP21 – పారిస్. 3, 15, 16, 21 వరుసగా గుర్తుంచుకోండి.

పారిస్ ఒప్పందం ప్రపంచ వాతావరణ చర్యల్లో ప్రధాన మైలురాయి. ఇందులో అన్ని దేశాలూ తమ ఉద్గారాలు తగ్గించే లక్ష్యాలు స్వయంగా నిర్ణయించుకుంటాయి.

• సదస్సు: COP21, పారిస్ (ఫ్రాన్స్), 30 నవంబర్ – 12 డిసెంబర్ 2015. ఒప్పందం 12 డిసెంబర్ 2015న ఆమోదం.
• అమలు: 4 నవంబర్ 2016.
• భారత్: 2 అక్టోబర్ 2016న ఆమోదించింది (గాంధీ జయంతి రోజు).
• ముఖ్య లక్ష్యాలు:
  1. ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయి కంటే 2°C కంటే చాలా తక్కువగా ఉంచడం.
  2. 1.5°C వరకు పరిమితం చేసే ప్రయత్నం.
• జాతీయ నిర్ణీత విరాళాలు (NDCs):
  1. ప్రతి దేశం తన లక్ష్యాలు తానే నిర్ణయించుకుంటుంది
  2. ప్రతి 5 ఏళ్లకు సమీక్ష, మరింత ఆశయాత్మకంగా సమర్పించాలి.
• ప్రపంచ సమీక్ష (Global Stocktake):
  1. ప్రతి ఐదేళ్లకు ప్రపంచ పురోగతి అంచనా
  2. మొదటిది COP28 (2023)లో పూర్తయింది.
• ఆర్టికల్ 6: కార్బన్ మార్కెట్లు, దేశాల మధ్య సహకారం.
• ఆర్టికల్ 8: నష్టం, హాని.
• ఆర్థిక సాయం: అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు సాయం చేయాలి.
• చట్టబద్ధత: ఒప్పందం చట్టబద్ధమైనది, కానీ NDC లక్ష్యాలు దేశాలు స్వయంగా నిర్ణయించుకున్నవి (క్యోటోలా పై నుండి విధించినవి కావు).
• అమెరికా: 2017లో వైదొలగుతామని ప్రకటించి, 2021లో తిరిగి చేరింది.

ఇటీవలి COP సదస్సుల వేదికలు, నిర్ణయాలు పోటీ పరీక్షల్లో తప్పనిసరిగా వస్తాయి. ప్రతి COPకి ఒక ముఖ్య నిర్ణయం గుర్తుంచుకోండి.

• COP26 – గ్లాస్గో (బ్రిటన్), 2021:
  1. గ్లాస్గో వాతావరణ ఒప్పందం: 'పరిష్కారం లేని బొగ్గు విద్యుత్ దశలవారీ తగ్గింపు (phase down)'.
  2. భారత్ 'పంచామృతం' ప్రకటించింది: 2070 నాటికి నికర శూన్య ఉద్గారాలు (Net Zero).
• COP27 – షర్మ్ ఎల్ షేక్ (ఈజిప్ట్), 2022: 'నష్టం, హాని నిధి' ఏర్పాటుకు ఒప్పందం.
• COP28 – దుబాయ్ (యూఏఈ), 30 నవంబర్ – 13 డిసెంబర్ 2023:
  1. మొదటి ప్రపంచ సమీక్ష (Global Stocktake) పూర్తి.
  2. శిలాజ ఇంధనాల నుండి 'దశలవారీగా దూరం జరగడం (transition away)' పై ఒప్పందం.
  3. నష్టం, హాని నిధిని ప్రారంభించారు.
  4. భారత్ 2028లో COP33 నిర్వహిస్తామని ప్రతిపాదించింది.
• COP29 – బాకు (అజర్‌బైజాన్), 2024:
  1. కొత్త సమిష్టి పరిమాణాత్మక లక్ష్యం (NCQG): 2035 నాటికి ఏటా 300 బిలియన్ డాలర్లు.
  2. కార్బన్ మార్కెట్ (ఆర్టికల్ 6) నియమాలు ఖరారు.
• COP30 – బెలెం (బ్రెజిల్), 2025: అమెజాన్ ప్రాంతంలో నవంబర్ 2025లో జరిగింది.
• భారత్ పాత్ర: అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల తరపున వాతావరణ న్యాయం, వాతావరణ నిధుల కోసం వాదిస్తుంది.

గుర్తుంచుకునే చిట్కా గ్లాస్గో – బొగ్గు; షర్మ్ ఎల్ షేక్ – నష్టం నిధి; దుబాయ్ – శిలాజ ఇంధనాల నుండి దూరం; బాకు – 300 బిలియన్ డాలర్లు.

ప్రపంచంలో మూడో అతిపెద్ద ఉద్గారక దేశమైనా, తలసరి ఉద్గారాలు తక్కువగా ఉన్న భారత్ వాతావరణ చర్యల్లో కీలక పాత్ర వహిస్తోంది. భారత లక్ష్యాలు, పథకాలు పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి.

• NAPCC (వాతావరణ మార్పుపై జాతీయ కార్యాచరణ ప్రణాళిక): 2008. 8 మిషన్లు:
• జాతీయ సౌర మిషన్
• ఇంధన సామర్థ్యం
• సుస్థిర ఆవాసం
• జల మిషన్
• హిమాలయ పర్యావరణ వ్యవస్థ పరిరక్షణ
• హరిత భారత్
• సుస్థిర వ్యవసాయం
• వాతావరణ మార్పుపై వ్యూహాత్మక జ్ఞానం
• INDC (2015):
  1. 2030 నాటికి 2005 స్థాయితో పోలిస్తే GDP ఉద్గార తీవ్రత 33–35% తగ్గింపు
  2. 40% విద్యుత్ సామర్థ్యం శిలాజేతర వనరుల నుండి.
• నవీకరించిన NDC (2022):
  1. 2030 నాటికి ఉద్గార తీవ్రత 45% తగ్గింపు
  2. 50% సంచిత విద్యుత్ సామర్థ్యం శిలాజేతర వనరులతో.
• పంచామృతం (COP26, 2021):
  1. 2030 నాటికి 500 GW శిలాజేతర విద్యుత్ సామర్థ్యం.
  2. 2030 నాటికి శక్తి అవసరాల్లో 50% పునరుత్పాదక వనరుల నుండి.
  3. 2030 వరకు మొత్తం అంచనా ఉద్గారాలను 1 బిలియన్ టన్నులు తగ్గించడం.
  4. 2030 నాటికి ఆర్థిక వ్యవస్థ కార్బన్ తీవ్రత 45% కంటే తక్కువకు.
  5. 2070 నాటికి నికర శూన్యం.
• మిషన్ లైఫ్ (LiFE – Lifestyle for Environment):
  1. అక్టోబర్ 2022లో ప్రారంభం
  2. పర్యావరణ అనుకూల జీవనశైలి.
• జాతీయ హరిత హైడ్రోజన్ మిషన్: జనవరి 2023లో ఆమోదం.
• అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (ISA):
  1. 30 నవంబర్ 2015, పారిస్ (మోదీ, ఫ్రాన్స్ అధ్యక్షుడు ఒలాండ్)
  2. ప్రధాన కార్యాలయం గురుగ్రామ్.
• CDRI: విపత్తులను తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాల కూటమి – 2019 UN వాతావరణ చర్య సదస్సులో భారత్ ప్రారంభించింది.
• కార్బన్ క్రెడిట్ వ్యాపార పథకం: ఇంధన పరిరక్షణ (సవరణ) చట్టం 2022 ఆధారంగా.

వాతావరణ చర్యలకు డబ్బు ఎక్కడి నుండి వస్తుంది, ఏ సంస్థలు ఇస్తాయి, ఏ కీలక పదాలు పరీక్షల్లో వస్తాయి అనేవి ఇందులో చూద్దాం.

• హరిత వాతావరణ నిధి (GCF):
  1. 2010 కాన్‌కున్ COP16లో ఏర్పాటు
  2. ప్రధాన కార్యాలయం సాంగ్డో, ఇంచియాన్ (దక్షిణ కొరియా).
• ప్రపంచ పర్యావరణ సౌకర్యం (GEF):
  1. 1991–92
  2. ప్రధాన కార్యాలయం వాషింగ్టన్ DC.
• అనుకూల నిధి (Adaptation Fund): క్యోటో ప్రోటోకాల్ కింద ఏర్పాటు.
• నష్టం, హాని నిధి:
  1. COP27లో ఒప్పందం
  2. COP28లో ప్రారంభం.
• గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు: కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO₂), మీథేన్ (CH₄), నైట్రస్ ఆక్సైడ్ (N₂O), హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్లు (HFCs), పెర్‌ఫ్లోరోకార్బన్లు (PFCs), సల్ఫర్ హెక్సాఫ్లోరైడ్ (SF₆).
• కార్బన్ క్రెడిట్: ఒక టన్ను CO₂కు సమానమైన ఉద్గారం తగ్గిస్తే వచ్చే ధ్రువపత్రం.
• కార్బన్ సింక్: కార్బన్‌ను పీల్చుకునే అడవులు, సముద్రాలు.
• నికర శూన్యం (Net Zero): విడుదల చేసే ఉద్గారాలు = తొలగించే ఉద్గారాలు.
• CBAM (కార్బన్ సరిహద్దు సర్దుబాటు యంత్రాంగం): యూరోపియన్ యూనియన్ తెచ్చిన విధానం – అధిక కార్బన్ ఉత్పత్తుల దిగుమతులపై సుంకం. భారత్ దీన్ని వ్యతిరేకించింది.
• BASIC గ్రూప్: బ్రెజిల్, దక్షిణాఫ్రికా, భారత్, చైనా (2009 కోపెన్‌హాగెన్).
• వాతావరణ నిధుల వాగ్దానం: అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు ఏటా 100 బిలియన్ డాలర్లు ఇవ్వాలన్న హామీ (కోపెన్‌హాగెన్ 2009).

COPలతో పాటు పర్యావరణానికి సంబంధించిన ఇతర అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు, దినోత్సవాలు కూడా పరీక్షల్లో వస్తాయి. సంవత్సరాలు, నగరాలు జతలుగా గుర్తుంచుకోండి.

• వియన్నా కన్వెన్షన్ (1985): ఓజోన్ పొర రక్షణకు ఒప్పందం.
• మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్ (1987):
  1. ఓజోన్ పొరకు హాని కలిగించే పదార్థాల తగ్గింపు
  2. 1989లో అమలు. కిగాలీ సవరణ (2016) – HFCల తగ్గింపు.
• రామ్‌సర్ ఒప్పందం (1971): చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ.
• CITES (1973): అరుదైన జంతు, మొక్కల అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నియంత్రణ.
• బాసెల్ ఒప్పందం (1989): ప్రమాదకర వ్యర్థాల సరిహద్దు రవాణా నియంత్రణ.
• జీవ వైవిధ్య ఒప్పందం (CBD, 1992):
  1. నాగోయా ప్రోటోకాల్ (2010) – జన్యు వనరుల వినియోగం, లాభాల పంపిణీ.
  2. కార్టజెనా ప్రోటోకాల్ (2000) – జీవ భద్రత.
  3. కున్మింగ్ – మాంట్రియల్ ప్రపంచ జీవ వైవిధ్య చట్రం (డిసెంబర్ 2022) – 2030 నాటికి 30% భూమి, సముద్రం రక్షణ ('30 by 30').
• స్టాక్‌హోమ్ ఒప్పందం (2001): దీర్ఘకాలం నిలిచే సేంద్రీయ కాలుష్య కారకాలు (POPs).
• మినమాటా ఒప్పందం (2013): పాదరస నియంత్రణ.
• ముఖ్య దినోత్సవాలు:
  1. ప్రపంచ చిత్తడి నేలల దినోత్సవం – ఫిబ్రవరి 2
  2. ప్రపంచ నీటి దినోత్సవం – మార్చి 22
  3. భూమి దినోత్సవం – ఏప్రిల్ 22
  4. జీవ వైవిధ్య దినోత్సవం – మే 22
  5. ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం – జూన్ 5
  6. ఎడారీకరణ నిరోధక దినోత్సవం – జూన్ 17
  7. ఓజోన్ పరిరక్షణ దినోత్సవం – సెప్టెంబర్ 16