కేంద్ర బడ్జెట్ & ఆర్థిక సర్వే ముఖ్యాంశాలు (Budget & Economic Survey) · Practice MCQs

Correct: A — వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటన (Annual Financial Statement) – ఆర్టికల్ 112

రాజ్యాంగంలో 'బడ్జెట్' అనే పదం లేదు; ఆర్టికల్ 112 ప్రకారం రాష్ట్రపతి పార్లమెంటు ముందు 'వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటన' ఉంచేలా చేస్తారు. ఆర్టికల్ 114 ద్రవ్య వినిమయ బిల్లుకు సంబంధించినది. మిగిలిన ఎంపికల పేర్లు ఈ ఆర్టికల్‌లో లేవు.

Correct: C — ఏప్రిల్ 1 నుంచి మార్చి 31 వరకు

భారత ఆర్థిక సంవత్సరం ఏప్రిల్ 1 నుంచి మార్చి 31 వరకు. బడ్జెట్ ఈ కాలానికి ఆదాయ, ఖర్చుల అంచనా. జనవరి–డిసెంబర్ క్యాలెండర్ సంవత్సరం; జూలై 1న GST అమలైంది (2017). ఇతర కాలాలకు నోట్స్‌లో ఆధారం లేదు.

Correct: B — ఆర్థిక మంత్రి, లోక్‌సభలో

కేంద్ర బడ్జెట్‌ను (వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటన) ఆర్థిక మంత్రి లోక్‌సభలో ప్రవేశపెడతారు. రాష్ట్రపతి ఆర్టికల్ 112 ప్రకారం దాన్ని పార్లమెంటు ముందు ఉంచేలా చేస్తారు కానీ స్వయంగా ప్రవేశపెట్టరు. పద్దుల కోసం డిమాండ్లపై లోక్‌సభ మాత్రమే ఓటు వేస్తుంది.

Correct: D — జేమ్స్ విల్సన్, 7 ఏప్రిల్ 1860

బ్రిటిష్ ఇండియా మొదటి బడ్జెట్‌ను 7 ఏప్రిల్ 1860న జేమ్స్ విల్సన్ ప్రవేశపెట్టారు. ఆర్.కె. షణ్ముఖం చెట్టి స్వతంత్ర భారత మొదటి బడ్జెట్‌ను (26 నవంబర్ 1947) ప్రవేశపెట్టారు. యశ్వంత్ సిన్హా (1999), అరుణ్ జైట్లీ (2017) బడ్జెట్ మార్పులతో ముడిపడ్డారు.

Correct: D — ఆర్.కె. షణ్ముఖం చెట్టి

స్వతంత్ర భారత మొదటి బడ్జెట్‌ను 26 నవంబర్ 1947న ఆర్.కె. షణ్ముఖం చెట్టి ప్రవేశపెట్టారు. జేమ్స్ విల్సన్ 1860లో బ్రిటిష్ ఇండియా మొదటి బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టారు. మొరార్జీ దేశాయ్ ఎక్కువ బడ్జెట్లు (10) ప్రవేశపెట్టారు; మన్మోహన్ సింగ్ 1991 బడ్జెట్‌తో ప్రసిద్ధి.

Correct: B — రెవెన్యూ వ్యయం − రెవెన్యూ రాబడి

రెవెన్యూ లోటు = రెవెన్యూ వ్యయం − రెవెన్యూ రాబడి. ప్రాథమిక లోటు = ద్రవ్య లోటు − వడ్డీ చెల్లింపులు. రెవెన్యూ రాబడి − రెవెన్యూ వ్యయం అంటే రెవెన్యూ మిగులు వచ్చే సందర్భం, లోటు సూత్రం కాదు. ద్రవ్య లోటు ప్రభుత్వ మొత్తం అప్పు అవసరాన్ని సూచిస్తుంది.

Correct: C — ద్రవ్య లోటు − వడ్డీ చెల్లింపులు

ప్రాథమిక లోటు = ద్రవ్య లోటు − వడ్డీ చెల్లింపులు. అంటే వడ్డీ భారం తీసేసి ప్రభుత్వ అప్పు అవసరం ఎంత అని చూసే కొలత. వడ్డీ కలిపితే ద్రవ్య లోటును మించిపోతుంది కాబట్టి రెండో ఎంపిక తప్పు. మిగిలిన సూత్రాలు నోట్స్‌లో లేవు.

Correct: A — GST

GST, కస్టమ్స్ సుంకాలు పరోక్ష పన్నులు (భారం వినియోగదారుడు భరిస్తాడు). ఆదాయపు పన్ను, కార్పొరేట్ పన్ను ప్రత్యక్ష పన్నులు (భారం బదిలీ కాదు). రెవెన్యూ లోటు పన్ను కాదు; అది బడ్జెట్ లోటు రకం.

Correct: A — 2003

FRBM (Fiscal Responsibility and Budget Management) చట్టం 2003లో వచ్చి 2004 నుంచి అమలైంది; ప్రభుత్వ ఆర్థిక పారదర్శకత, ద్రవ్య లోటు తగ్గింపు లక్ష్యం. 2016లో GST రాజ్యాంగ సవరణ, 2017లో ఎన్.కె. సింగ్ కమిటీ, 1949లో బ్యాంకింగ్ నియంత్రణ చట్టం వచ్చాయి.

Correct: C — 3%

FRBM లక్ష్యం ద్రవ్య లోటును GDPలో 3%కి తగ్గించడం, రెవెన్యూ లోటును పూర్తిగా తొలగించడం. ఈ గడువు తరచూ వాయిదా పడింది; 2020–21లో కోవిడ్ కారణంగా లక్ష్యం దాటింది. 6% అనేది MPC ద్రవ్యోల్బణ సహన పరిధి గరిష్ఠం, ద్రవ్య లోటు కాదు.