సంస్థల పనితీరు (Working of Institutions) · Practice MCQs
Free practice MCQs with answers and explanations for సంస్థల పనితీరు (Working of Institutions) (9వ తరగతి సోషల్ – రాజనీతి శాస్త్రం (Class 9 Social – Political Science)). Tap an option to check instantly · page 6 of 6.
Q51Hard
సరైన జతలు ఏవి? (1) కేబినెట్ మంత్రులు – ముఖ్య శాఖల నాయకులు, నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు; (2) సహాయ మంత్రులు – కేబినెట్ మంత్రులకు సహాయం; (3) కేబినెట్ సెక్రటేరియట్ – ఎన్నికైన మంత్రుల బృందం
A. 1, 3 మాత్రమే
B. 2, 3 మాత్రమే
C. 1, 2 మాత్రమే
D. 1, 2, 3
Answer & explanation
Correct: C — 1, 2 మాత్రమే
కేబినెట్ మంత్రులు ఉన్నత నాయకులు, ముఖ్య నిర్ణయాలు వారివే; సహాయ మంత్రులు వారికి అనుబంధంగా సహాయపడతారు. కేబినెట్ సెక్రటేరియట్ అనేది సీనియర్ సివిల్ సర్వెంట్లతో కూడి మంత్రిత్వ శాఖల పనిని సమన్వయం చేసే విభాగం; అది ఎన్నికైన మంత్రుల బృందం కాదు.
ఈ ప్రకటనలను పరిశీలించండి.
1. పార్టీలు ప్రముఖ పాత్ర పోషించడం వల్ల ప్రధాని పార్టీ ద్వారా కేబినెట్‌ను, పార్లమెంటును నియంత్రిస్తారు.
2. మీడియా ఎన్నికలను నాయకుల మధ్య పోటీగా చూపడం ప్రధాని కేంద్రీకరణకు తోడ్పడింది.
ఏవి సరైనవి?
A. 1 మాత్రమే
B. 2 మాత్రమే
C. రెండూ కావు
D. 1, 2 రెండూ
Answer & explanation
Correct: D — 1, 2 రెండూ
పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యాల్లో ప్రధాని అధికారాలు పెరగడానికి పాఠ్యపుస్తకం రెండు కారణాలు చెప్పింది: రాజకీయ పార్టీల ప్రాముఖ్యత ద్వారా ప్రధాని కేబినెట్, పార్లమెంటుపై పట్టు సాధించడం, ఎన్నికలను నాయకుల పోటీగా చూపే మీడియా ధోరణి. అందుకే రెండూ సరైనవి.
ఒక రాష్ట్రపతి మంత్రిమండలి సలహాను ఒకసారి తిప్పి పంపారు, అయితే అదే సలహా మళ్లీ వచ్చింది. రాష్ట్రపతి దాని ప్రకారం నడుచుకోవాలి. ఇది దేనికి ఉదాహరణ?
A. రాష్ట్రపతి అధికారాలు నామమాత్రమని, వాస్తవ అధికారం మంత్రిమండలిదని
B. రాష్ట్రపతి విచక్షణాధికారం అపరిమితమని
C. న్యాయవ్యవస్థ పరిధికి
D. అధ్యక్ష తరహా విధానానికి
Answer & explanation
Correct: A — రాష్ట్రపతి అధికారాలు నామమాత్రమని, వాస్తవ అధికారం మంత్రిమండలిదని
పునఃపరిశీలన కోరడం మాత్రమే ఆమె చేయగలిగినది; రెండోసారి అదే సలహా వస్తే పాటించాలి. అంటే ఆమె అధికారాలు నామమాత్రం, మంత్రిమండలే వాస్తవ నిర్ణేత — ఇది పార్లమెంటరీ విధానం లక్షణం, అధ్యక్ష తరహా విధానం కాదు.
అధ్యక్ష తరహా (Presidential) ప్రభుత్వ విధానంలో ఉండే లక్షణం ఏది?
A. అధ్యక్షుడిని శాసనసభ ఎప్పుడైనా తొలగించగలదు
B. అధ్యక్షుడు రాజ్యాధిపతి, ప్రభుత్వాధిపతి రెండూ అయి శాసనసభ మెజారిటీపై ఆధారపడడు
C. అధ్యక్షుడు నామమాత్రం మాత్రమే
D. అధ్యక్షుడికి మంత్రులను నియమించే అధికారం ఉండదు
Answer & explanation
Correct: B — అధ్యక్షుడు రాజ్యాధిపతి, ప్రభుత్వాధిపతి రెండూ అయి శాసనసభ మెజారిటీపై ఆధారపడడు
అమెరికా వంటి దేశాల్లో అధ్యక్షుడు ప్రజల ప్రత్యక్ష ఎన్నిక, నాలుగేళ్ల నిర్ణీత పదవీకాలం, మంత్రుల స్వయం నియామకం, వీటో అధికారంతో రాజ్యాధిపతి-ప్రభుత్వాధిపతి రెండూ అవుతాడు; కాంగ్రెస్ మెజారిటీ మద్దతు అవసరం లేదు. నామమాత్ర అధిపతి లక్షణం భారత రాష్ట్రపతికి చెందినది.
న్యాయమూర్తుల నియామక పద్ధతి గురించి సరైన వాక్యం ఏది?
A. ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు
B. ప్రధానమంత్రి ఇష్టానుసారం నియమిస్తారు
C. రాష్ట్రపతి ప్రధాని సలహాపై, ప్రధాన న్యాయమూర్తితో సంప్రదించి నియమిస్తారు; ఆచరణలో సీనియర్ న్యాయమూర్తులే ఎంపిక చేస్తారు
D. లోక్‌సభ ఓటింగ్ ద్వారా ఎన్నుకుంటుంది
Answer & explanation
Correct: C — రాష్ట్రపతి ప్రధాని సలహాపై, ప్రధాన న్యాయమూర్తితో సంప్రదించి నియమిస్తారు; ఆచరణలో సీనియర్ న్యాయమూర్తులే ఎంపిక చేస్తారు
రాజ్యాంగపరంగా రాష్ట్రపతి ప్రధాని సలహాపై ప్రధాన న్యాయమూర్తిని సంప్రదించి నియమిస్తారు; ఆచరణలో సుప్రీంకోర్టు సీనియర్ న్యాయమూర్తులే ఎంపిక చేయడంతో రాజకీయ జోక్యానికి అవకాశం తక్కువ, అదే స్వాతంత్ర్యానికి ఆధారం.
న్యాయమూర్తుల తొలగింపు చాలా కష్టం కావడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనం ఏమిటి?
A. న్యాయమూర్తులకు జవాబుదారీ ఉండదు కాబట్టి ప్రభుత్వం బలపడుతుంది
B. ప్రభుత్వం న్యాయమూర్తులను సులభంగా మార్చగలదు
C. ప్రజలు న్యాయవ్యవస్థను నమ్మరు
D. ప్రభుత్వ ఒత్తిడి లేకుండా నిష్పక్షపాతంగా తీర్పు ఇవ్వగలరు
Answer & explanation
Correct: D — ప్రభుత్వ ఒత్తిడి లేకుండా నిష్పక్షపాతంగా తీర్పు ఇవ్వగలరు
రెండు సభల్లో విడిగా 2/3 మెజారిటీ అవసరం కావడంతో పాలక పక్షం ఇష్టం లేదనే కారణంతో న్యాయమూర్తిని తొలగించడం దాదాపు అసాధ్యం; అందువల్ల వారు భయం లేకుండా ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా కూడా తీర్పు ఇవ్వగలరు.
పార్లమెంటు రాజ్యాంగం మౌలిక సూత్రాలను తొలగిస్తూ ఒక సవరణ చేసిందనుకుందాం. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రకారం ఏమవుతుంది?
A. రాజ్యాంగ మౌలిక సూత్రాలను పార్లమెంటు మార్చలేదు కాబట్టి అది చెల్లదు
B. పార్లమెంటు ఏదైనా మార్చవచ్చు కాబట్టి చెల్లుతుంది
C. రాష్ట్రపతి ఆమోదంతో చెల్లుతుంది
D. ప్రధాని అనుమతితో చెల్లుతుంది
Answer & explanation
Correct: A — రాజ్యాంగ మౌలిక సూత్రాలను పార్లమెంటు మార్చలేదు కాబట్టి అది చెల్లదు
రాజ్యాంగం యొక్క మౌలిక లేదా ప్రధాన సూత్రాలను పార్లమెంటు మార్చలేదని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది; న్యాయసమీక్ష అధికారంతో అలాంటి సవరణను కోర్టులు చెల్లనిదిగా ప్రకటించగలవు. రాష్ట్రపతి లేదా ప్రధాని ఆమోదం ఆ పరిమితిని తొలగించదు.
జతపరచండి: (a) జనపనార ఎగుమతుల విధానం (b) గ్రామాలకు టెలిఫోన్ సేవలు (c) PDS బియ్యం ధరలు (d) ఎత్తైన ప్రాంతాల సైనికుల అలవెన్సులు; మంత్రిత్వ శాఖలు: (i) రక్షణ (ii) వ్యవసాయ, ఆహార, ప్రజా పంపిణీ (iii) వాణిజ్యం (iv) కమ్యూనికేషన్స్ & IT
A. a-iv, b-iii, c-ii, d-i
B. a-iii, b-iv, c-ii, d-i
C. a-iii, b-iv, c-i, d-ii
D. a-ii, b-iv, c-iii, d-i
Answer & explanation
Correct: B — a-iii, b-iv, c-ii, d-i
జనపనార ఎగుమతులు వాణిజ్య శాఖ (iii), గ్రామీణ టెలిఫోన్ సేవలు కమ్యూనికేషన్స్ & IT శాఖ (iv), PDS ధరలు వ్యవసాయ-ఆహార-ప్రజా పంపిణీ శాఖ (ii), సైనికుల అలవెన్సులు రక్షణ శాఖ (i) పరిధిలో ఉంటాయి.
ఈ నిర్ణయాలకు సరైన సంస్థను జతపరచండి: (1) మౌలిక సదుపాయాలకు నిధుల కేటాయింపు (2) రెండు రాష్ట్రాల మధ్య చట్టపరమైన వివాదం (3) విపత్తు సహాయ నిర్ణయం అమలు
A. 1-సుప్రీంకోర్టు, 2-పార్లమెంటు, 3-కార్యనిర్వాహక వర్గం
B. 1-కార్యనిర్వాహక వర్గం, 2-పార్లమెంటు, 3-సుప్రీంకోర్టు
C. 1-పార్లమెంటు, 2-సుప్రీంకోర్టు, 3-కార్యనిర్వాహక వర్గం
D. 1-పార్లమెంటు, 2-కార్యనిర్వాహక వర్గం, 3-సుప్రీంకోర్టు
Answer & explanation
Correct: C — 1-పార్లమెంటు, 2-సుప్రీంకోర్టు, 3-కార్యనిర్వాహక వర్గం
ప్రజాధనం ఖర్చుకు అనుమతించే (కేటాయించే) సంస్థ పార్లమెంటు; రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాలను విచారించేది సుప్రీంకోర్టు; సహాయ నిర్ణయాన్ని అమలు చేసేది కార్యనిర్వాహక వర్గం.
ఒక సినిమాలో హీరో ఒక్కరోజు ముఖ్యమంత్రిగా నియమాలు, సంస్థలు పట్టించుకోకుండా పెద్ద మార్పులు చేస్తాడు. పాఠ్యపుస్తక దృక్పథం ప్రకారం సరైన స్పందన ఏది?
A. ఇదే ప్రజాస్వామ్యానికి ఆదర్శం
B. సంస్థలను రద్దు చేయడం మంచిది
C. న్యాయవ్యవస్థ అవసరం లేదు
D. ఇది కల్పనే; సంస్థలు లేని వ్యక్తిగత పాలన ప్రమాదకరం
Answer & explanation
Correct: D — ఇది కల్పనే; సంస్థలు లేని వ్యక్తిగత పాలన ప్రమాదకరం
సంస్థలు విస్తృత సంప్రదింపులకు అవకాశమిచ్చి నిర్ణయాలు సమీక్షకు నిలిచేలా చేస్తాయి; ఒక్క వ్యక్తి నియమాలు, పద్ధతులు లేకుండా నిర్ణయిస్తే అది ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి విరుద్ధం. అందుకే పాఠ్యపుస్తకం అలాంటి పాలనను ప్రమాదకరంగా చూస్తుంది.