రాజ్యాంగ రూపకల్పన (Constitutional Design)

రాజ్యాంగం అంటే దేశాన్ని నడిపే మౌలిక నియమాల సముదాయం. ఈ అధ్యాయం రాజ్యాంగం ఎందుకు అవసరం, ఎలా తయారవుతుంది, దాన్ని ఎవరు రూపొందిస్తారు, దాన్ని నడిపించే విలువలేవి, అవసరాన్ని బట్టి తర్వాత మార్చవచ్చా అనే ప్రశ్నలను పరిశీలిస్తుంది.

ఇటీవలి కాలంలో ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించిన ఉదాహరణగా దక్షిణాఫ్రికాను తీసుకుని, తర్వాత భారత రాజ్యాంగ నిర్మాణాన్ని అధ్యయనం చేస్తారు.

• నెల్సన్ మండేలా (Nelson Mandela): తెల్లవారి ఆధిపత్యానికీ, నల్లవారి ఆధిపత్యానికీ రెండింటికీ వ్యతిరేకంగా పోరాడినట్లు చెప్పారు. అందరూ సామరస్యంగా, సమాన అవకాశాలతో జీవించే ప్రజాస్వామ్య, స్వేచ్ఛా సమాజమే తన ఆదర్శమని, అవసరమైతే దాని కోసం ప్రాణం ఇవ్వడానికైనా సిద్ధమని ప్రకటించారు.
• శిక్ష: దక్షిణాఫ్రికా శ్వేతజాతి ప్రభుత్వం మండేలాపై రాజద్రోహం (Treason) విచారణ జరిపింది. 1964లో ఆయనను, మరో ఏడుగురు నాయకులను యావజ్జీవ కారాగార శిక్షకు గురిచేశారు. తర్వాత 28 ఏళ్లు దక్షిణాఫ్రికాలోనే అత్యంత భయంకరమైన జైలు రాబెన్ దీవి (Robben Island)లో గడిపారు.
• అపార్థీడ్ (Apartheid): దక్షిణాఫ్రికాకే ప్రత్యేకమైన జాతి వివక్ష వ్యవస్థ. ప్రజలను చర్మం రంగు ఆధారంగా విభజించి ముద్ర వేసింది. ప్రభుత్వ విధానంగా ఇది 1948 నుంచి 1990–91లో వివక్షా చట్టాలను రద్దు చేసే వరకు (1994లో అన్ని జాతులూ పాల్గొన్న తొలి ఎన్నికలు) అమల్లో ఉంది.
• ఈ వ్యవస్థ ఎలా వచ్చింది? శ్వేత యూరోపియన్లు దీన్ని రుద్దారు. 17, 18 శతాబ్దాల్లో యూరప్ వ్యాపార సంస్థలు భారతదేశాన్ని ఆక్రమించినట్లే ఆయుధబలంతో దక్షిణాఫ్రికాను ఆక్రమించాయి. అయితే భారతదేశంలా కాకుండా, ఇక్కడ పెద్ద సంఖ్యలో శ్వేతజాతీయులు స్థిరపడి స్థానిక పాలకులయ్యారు.
• జనాభా వర్గాలు:
  1. నల్లజాతీయులు (Blacks): దక్షిణాఫ్రికా స్థానిక ప్రజలు; జనాభాలో సుమారు మూడింట మూడొంతులు.
  2. కలర్డ్ (Coloured): మిశ్రమ జాతుల ప్రజలు.
  3. భారతదేశం నుంచి వలస వెళ్లినవారు.
  4. శ్వేతజాతీయులు పాలకులు; మిగిలిన వారందరినీ (non-whites) తక్కువవారిగా చూశారు. వారికి ఓటు హక్కు ఇవ్వలేదు.
• నల్లవారిపై ఆంక్షలు: శ్వేతజాతి ప్రాంతాల్లో నివసించడం నిషిద్ధం. అక్కడ పని చేయాలంటే అనుమతి పత్రం (permit) కావాలి. రైళ్లు, బస్సులు, ట్యాక్సీలు, హోటళ్లు, ఆసుపత్రులు, పాఠశాలలు, కళాశాలలు, గ్రంథాలయాలు, సినిమా హాళ్లు, థియేటర్లు, బీచ్‌లు, ఈత కొలనులు, ప్రజా మరుగుదొడ్లు – అన్నీ నల్లవారికి, తెల్లవారికి వేరువేరుగా ఉండేవి. దీన్ని వేర్పాటు (Segregation) అంటారు. శ్వేతజాతీయులు ప్రార్థన చేసే చర్చిలకు కూడా నల్లవారు వెళ్లకూడదు. సంఘాలు పెట్టుకోవడం, ఈ దారుణ ప్రవర్తనపై నిరసన తెలపడం కూడా నిషిద్ధం.
• డర్బన్ బీచ్ బోర్డు (1953): డర్బన్ బీచ్ బై-లా సెక్షన్ 37 ప్రకారం ఈ స్నాన ప్రదేశం శ్వేతజాతి వారికి మాత్రమే అని ఇంగ్లిష్, ఆఫ్రికాన్స్, జులు భాషల్లో రాసిన బోర్డు ఈ వివక్షకు చిహ్నం.

దక్షిణాఫ్రికాలో జాతి వివక్షకు వ్యతిరేకంగా సాగిన సుదీర్ఘ పోరాటం, శాంతియుత అధికార మార్పిడి, ఆ తర్వాత అందరూ కలసి రాజ్యాంగం రాసుకున్న తీరు ప్రపంచానికి ఆదర్శంగా నిలిచాయి.

• పోరాటం: 1950 నుంచి నల్లజాతీయులు, కలర్డ్ ప్రజలు, భారతీయులు అపార్థీడ్‌పై పోరాడారు. నిరసన ప్రదర్శనలు, సమ్మెలు చేశారు.
• ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ANC – African National Congress): వేర్పాటు విధానాలపై పోరాటానికి నాయకత్వం వహించిన గొడుగు సంస్థ. కార్మిక సంఘాలు, కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఇందులో భాగమయ్యాయి. అనేక మంది సున్నిత మనస్కులైన శ్వేతజాతీయులు కూడా ANCలో చేరి కీలక పాత్ర పోషించారు.
• అనేక దేశాలు అపార్థీడ్‌ను అన్యాయమని, జాతి వివక్ష అని ఖండించాయి. అయినా శ్వేతజాతి ప్రభుత్వం వేలాది నల్లజాతీయులను, కలర్డ్ ప్రజలను నిర్బంధించి, హింసించి, చంపుతూ పాలన కొనసాగించింది.
• కొత్త రాజ్యాంగం వైపు: నిరసనలు పెరగడంతో ఇక అణచివేతతో పాలించలేమని ప్రభుత్వం గ్రహించింది. విధానాలు మారాయి – వివక్షాపూరిత చట్టాలను రద్దు చేశారు, రాజకీయ పార్టీలపై నిషేధం, మీడియాపై ఆంక్షలు తొలగించారు. 28 ఏళ్ల జైలు జీవితం తర్వాత మండేలా స్వేచ్ఛా వ్యక్తిగా బయటికి వచ్చారు.
• 1994, ఏప్రిల్ 26 అర్ధరాత్రి(అంటే 26/27 ఏప్రిల్ మధ్య అర్ధరాత్రి
• ఈ రోజును సాధారణంగా 27 ఏప్రిల్ 1994 'స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం'గా చెబుతారు
• పుస్తకం '26 ఏప్రిల్ అర్ధరాత్రి' అంటుంది): ప్రపంచంలో కొత్తగా పుట్టిన ప్రజాస్వామ్యానికి సూచనగా రిపబ్లిక్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా కొత్త జాతీయ పతాకం ఎగురవేశారు. అపార్థీడ్ ప్రభుత్వం అంతమై బహుజాతి ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు మార్గం ఏర్పడింది. మండేలా ఈ కొత్త దక్షిణాఫ్రికా తొలి అధ్యక్షుడు.
• పగ లేని పరివర్తన: చారిత్రక శత్రువులు ఒకరిలో ఉన్న మంచిని అంగీకరించడం వల్లే శాంతియుతంగా అధికార మార్పిడి సాధ్యమైందని మండేలా చెప్పారు. మనుషులపై నమ్మకమే ప్రజాస్వామ్యానికి మూలస్తంభం అన్నారు. నల్లజాతి నాయకులు శ్వేతజాతీయులు గతంలో చేసిన అకృత్యాలను క్షమించాలని సహచరులకు పిలుపునిచ్చారు. జాతులు, స్త్రీపురుషుల సమానత్వం, ప్రజాస్వామ్య విలువలు, సామాజిక న్యాయం, మానవ హక్కుల ఆధారంగా కొత్త దేశం నిర్మించాలన్నారు.
• రాజ్యాంగ రచన: అణచివేత పాలన నడిపిన పార్టీ, స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి నాయకత్వం వహించిన పార్టీ కలసి ఉమ్మడి రాజ్యాంగాన్ని రాసుకున్నాయి. రెండేళ్ల చర్చలు, వాదోపవాదాల తర్వాత ప్రపంచంలో అత్యుత్తమ రాజ్యాంగాల్లో ఒకటి వచ్చింది. ఇది పౌరులకు ఏ దేశంలోనూ లేనంత విస్తృత హక్కులను ఇచ్చింది. పరిష్కార అన్వేషణలో ఎవరినీ మినహాయించరాదు, ఎవరినీ రాక్షసునిగా చూడరాదు, గతంలో ఏం చేసినా అందరూ పరిష్కారంలో భాగం కావాలని వారు నిర్ణయించారు. దక్షిణాఫ్రికా రాజ్యాంగ ప్రవేశిక ఈ స్ఫూర్తికి సారాంశం.
• మండేలా మాటల్లో రాజ్యాంగం: ఇది ఒకవైపు జాతి విద్వేష, క్రూర, అణచివేత గతం మళ్లీ రానివ్వబోమని దేశీయులు ఒకరికొకరు చేసిన గంభీర ఒప్పందం. మరోవైపు నలుపు, తెలుపు, స్త్రీ, పురుషులందరికీ నిజంగా చెందే దేశంగా మార్చే చార్టర్.
• ఇంద్రధనస్సు దేశం (Rainbow Nation): 1994 వరకు ప్రపంచమంతా అత్యంత అప్రజాస్వామికంగా ఖండించిన దేశం ఇప్పుడు ప్రజాస్వామ్యానికి నమూనాగా నిలిచింది. చేదు అనుభవాలను కలిపే జిగురుగా మార్చుకున్న ప్రజల దృఢ సంకల్పమే కారణం. అందుకే దక్షిణాఫ్రికన్లు తమను ఇంద్రధనస్సు దేశం అని పిలుచుకుంటారు.
• భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంతో పోలిక: వలసవాద స్వభావం, వర్గాల మధ్య సంబంధాలు, నాయకత్వం (గాంధీ / మండేలా), పోరాటానికి నాయకత్వం వహించిన పార్టీ (ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ / ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్), పోరాట పద్ధతి అంశాల్లో సారూప్య, భేదాలను పోల్చి చూడవచ్చు.

దక్షిణాఫ్రికా ఉదాహరణ రాజ్యాంగం ఎందుకు అవసరమో, అది ఏం చేస్తుందో అర్థం చేసుకోవడానికి మంచి మార్గం. అణచివేసినవారు, అణచివేతకు గురైనవారు సమానులుగా కలసి జీవించాలని కొత్త ప్రజాస్వామ్యంలో నిర్ణయించుకున్నారు. ఒకరినొకరు నమ్మడం అంత సులభం కాదు.

• ఇరువర్గాల భయాలు:
  1. నల్లజాతి మెజారిటీ: ప్రజాస్వామ్య మూల సూత్రమైన మెజారిటీ పాలనకు భంగం కలగరాదు; గణనీయమైన సామాజిక, ఆర్థిక హక్కులు కావాలి.
  2. శ్వేతజాతి మైనారిటీ: తమ అధికారాలు, ఆస్తిని కాపాడుకోవాలి.
• రాజీ:
  1. సుదీర్ఘ చర్చల తర్వాత ఇరువర్గాలు అంగీకరించాయి. శ్వేతజాతీయులు మెజారిటీ పాలన, ఒక వ్యక్తి – ఒక ఓటు సూత్రాలను
  2. పేదలకు, కార్మికులకు కొన్ని మౌలిక హక్కులను అంగీకరించారు. మెజారిటీ పాలన నిరపేక్షం కాదని, శ్వేత మైనారిటీ ఆస్తిని మెజారిటీ తీసుకోదని నల్లజాతీయులు అంగీకరించారు.
• నమ్మకం నిలవడానికి మార్గం:
  1. అందరూ పాటించే ఆట నియమాలను రాసిపెట్టడమే. ఈ నియమాలు భవిష్యత్తులో పాలకులను ఎలా ఎన్నుకోవాలో చెబుతాయి
  2. ఎన్నికైన ప్రభుత్వం ఏం చేయవచ్చో, ఏం చేయకూడదో నిర్ణయిస్తాయి
  3. పౌరుల హక్కులను నిర్ణయిస్తాయి. గెలిచినవారు వీటిని సులభంగా మార్చలేనప్పుడే ఇవి పని చేస్తాయి. ఈ ప్రాథమిక నియమాల సమితే రాజ్యాంగం.
• రాజ్యాంగం (Constitution) నిర్వచనం: ఒక దేశంలో కలసి జీవించే ప్రజలందరూ అంగీకరించిన లిఖిత నియమాల సమితి. ఇది అత్యున్నత చట్టం (Supreme Law). ఒక ప్రాంతంలో నివసించే ప్రజల (పౌరుల) మధ్య సంబంధాలను, ప్రజలకు – ప్రభుత్వానికి మధ్య సంబంధాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.

• రాజ్యాంగం చేసే నాలుగు పనులు:
  1. విభిన్న ప్రజలు కలసి జీవించడానికి అవసరమైన నమ్మకాన్ని, సమన్వయాన్ని కలిగిస్తుంది.
  2. ప్రభుత్వం ఎలా ఏర్పడాలో, ఎవరికి ఏ నిర్ణయాలు తీసుకునే అధికారం ఉందో తెలుపుతుంది.
  3. ప్రభుత్వ అధికారాలపై పరిమితులు విధించి, పౌరుల హక్కులు ఏమిటో చెబుతుంది.
  4. మంచి సమాజం నిర్మించాలనే ప్రజల ఆకాంక్షలను వ్యక్తం చేస్తుంది.
• రాజ్యాంగం, ప్రజాస్వామ్యం: రాజ్యాంగం ఉన్న దేశాలన్నీ ప్రజాస్వామ్యాలు కావు. కానీ ప్రజాస్వామ్య దేశాలన్నింటికీ రాజ్యాంగాలు ఉంటాయి.
• ఇతర దేశాల ఉదాహరణలు: బ్రిటన్‌పై స్వాతంత్ర్య యుద్ధం తర్వాత అమెరికన్లు తమకు రాజ్యాంగం రాసుకున్నారు. విప్లవం తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రజలు ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించారు. అప్పటి నుంచి ప్రజాస్వామ్యాల్లో లిఖిత రాజ్యాంగం ఉండటం సంప్రదాయమైంది.
• సంఘాలకూ రాజ్యాంగం: ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వాలకే కాదు, క్లబ్బు, సహకార సంఘం, కార్మిక సంఘం, రాజకీయ పార్టీ వంటి ఏ సంఘానికైనా రాజ్యాంగం (నియమావళి – Rules of Association) అవసరం. అవి ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయో, వివక్ష లేకుండా సభ్యత్వం ఇస్తున్నాయో చూడాలి.

దక్షిణాఫ్రికాలాగే భారత రాజ్యాంగం కూడా అత్యంత క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో రూపుదిద్దుకుంది. విశాలమైన, వైవిధ్యభరిత దేశానికి రాజ్యాంగం రాయడం సులభం కాదు.

• కఠిన పరిస్థితులు:
  1. ప్రజలు పాలితుల (subjects) స్థాయి నుంచి పౌరులు (citizens) స్థాయికి ఎదుగుతున్న దశ.
  2. మత ప్రాతిపదికపై దేశ విభజన జరిగింది; ఇది భారత్, పాకిస్థాన్ ప్రజలకు తీవ్ర బాధాకరమైన అనుభవం. విభజన సంబంధిత హింసలో సరిహద్దుకు ఇరువైపులా కనీసం పది లక్షల మంది మరణించారు.
  3. సంస్థానాలు (princely states) భారతదేశంలో విలీనమవ్వాలా, పాకిస్థాన్‌లోనా లేక స్వతంత్రంగా ఉండాలా అనేది నిర్ణయించే బాధ్యతను బ్రిటిష్‌వారు ఆ పాలకులకే వదిలారు. ఈ విలీనం కష్టమైన, అనిశ్చితమైన పని.
  4. రాజ్యాంగం రాస్తున్న సమయంలో దేశ భవిష్యత్తు ఇప్పటిలా భద్రంగా కనిపించలేదు; రాజ్యాంగ నిర్మాతలకు వర్తమానం, భవిష్యత్తుపై ఆందోళనలు ఉన్నాయి.
• ఒక పెద్ద సానుకూలత:
  1. దక్షిణాఫ్రికాలా కాకుండా, ప్రజాస్వామ్య భారతం ఎలా ఉండాలనే విషయంలో ఏకాభిప్రాయం సృష్టించాల్సిన అవసరం లేకపోయింది. ఈ ఏకాభిప్రాయం స్వాతంత్ర్య పోరాట కాలంలోనే ఏర్పడింది. మన జాతీయోద్యమం కేవలం విదేశీ పాలనపై పోరాటం కాదు
  2. దేశానికి పునరుజ్జీవం ఇచ్చి సమాజం, రాజకీయాలను మార్చే ఉద్యమం కూడా. స్వాతంత్ర్యానంతర మార్గంపై తీవ్ర భేదాభిప్రాయాలు ఉన్నా కొన్ని మౌలిక భావనలను దాదాపు అందరూ అంగీకరించారు.
• పూర్వ రాజ్యాంగ పత్రాలు:
  1. 1928: మోతీలాల్ నెహ్రూ, మరో ఎనిమిది మంది కాంగ్రెస్ నాయకులు భారత రాజ్యాంగాన్ని ముసాయిదాగా రాశారు.
  2. 1931: కరాచీ సమావేశంలో ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ తీర్మానం స్వతంత్ర భారత రాజ్యాంగం ఎలా ఉండాలో వివరించింది.
  3. ఈ రెండు పత్రాలూ సార్వత్రిక వయోజన ఓటుహక్కు (Universal Adult Franchise), స్వేచ్ఛ, సమానత్వ హక్కులు, మైనారిటీల హక్కుల రక్షణకు కట్టుబడి ఉన్నాయి.
• వలస పాలన సంస్థల అనుభవం: బ్రిటిష్ పాలన కొద్దిమందికే ఓటు హక్కు ఇచ్చి చాలా బలహీన శాసనసభలను ప్రవేశపెట్టింది. 1937లో బ్రిటిష్ ఇండియా అంతటా రాష్ట్ర (ప్రొవిన్షియల్) శాసనసభలకు, మంత్రివర్గాలకు ఎన్నికలు జరిగాయి. ఇవి పూర్తి ప్రజాస్వామ్య ప్రభుత్వాలు కాకపోయినా, వాటి పనితీరులో భారతీయులు పొందిన అనుభవం సొంత సంస్థల ఏర్పాటుకు ఎంతో ఉపయోగపడింది. అందుకే 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం (Government of India Act, 1935) వంటి వలస చట్టాల నుంచి అనేక సంస్థాగత వివరాలు, విధానాలను భారత రాజ్యాంగం స్వీకరించింది.
• అంతర్జాతీయ స్ఫూర్తి:
  1. ఫ్రెంచ్ విప్లవ ఆదర్శాలు, బ్రిటన్‌లో పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య ఆచరణ, అమెరికాలో హక్కుల పత్రం (Bill of Rights) అనేకమంది నాయకులను ప్రభావితం చేశాయి. రష్యాలో సోషలిస్టు విప్లవం సామాజిక, ఆర్థిక సమానత్వ ఆధారిత వ్యవస్థను ఆలోచించేలా చేసింది. కానీ వారు అనుకరణ మాత్రమే చేయలేదు
  2. ప్రతి దశలోనూ అవి మన దేశానికి సరిపోతాయో లేదో ప్రశ్నించారు.

రాజ్యాంగం అనే పత్రాన్ని రూపొందించే పని ఎన్నికైన ప్రజాప్రతినిధుల సభ చేసింది. ఆ సభను రాజ్యాంగ పరిషత్ (Constituent Assembly) అంటారు.

• కాలక్రమం:
  1. రాజ్యాంగ పరిషత్‌కు ఎన్నికలు 1946 జులైలో జరిగాయి. తొలి సమావేశం 1946 డిసెంబరులో. వెంటనే దేశం భారత్, పాకిస్థాన్‌గా విడిపోయింది
  2. పరిషత్ కూడా భారత్ రాజ్యాంగ పరిషత్, పాకిస్థాన్ రాజ్యాంగ పరిషత్‌గా చీలింది.
• భారత రాజ్యాంగ పరిషత్:
  1. 299 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. రాజ్యాంగాన్ని 1949 నవంబర్ 26న ఆమోదించారు
  2. 1950 జనవరి 26 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. ఆ రోజును గుర్తుగా ప్రతి ఏడాది జనవరి 26ను గణతంత్ర దినోత్సవం (Republic Day)గా జరుపుకుంటాం.
• అరవై ఏళ్లకుపైగా క్రితం రాసిన రాజ్యాంగాన్ని ఎందుకు అంగీకరించాలి? మూడు కారణాలు ఉన్నాయి.

1. విస్తృత ఏకాభిప్రాయం: రాజ్యాంగం సభ్యుల అభిప్రాయాలనే కాక ఆ కాలపు ఏకాభిప్రాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. అనేక దేశాలు ప్రాథమిక నియమాలను అన్ని ప్రధాన సామాజిక వర్గాలు, రాజకీయ పార్టీలు అంగీకరించకపోవడం వల్ల కొత్తగా రాసుకోవాల్సి వచ్చింది. మరికొన్ని దేశాల్లో రాజ్యాంగం కేవలం కాగితంగానే ఉంది, ఎవరూ పాటించరు. మన అనుభవం వేరు: గత అర్ధ శతాబ్దంలో కొన్ని వర్గాలు కొన్ని నిబంధనలను ప్రశ్నించినా, ఏ పెద్ద సామాజిక వర్గం గానీ, రాజకీయ పార్టీ గానీ రాజ్యాంగ చట్టబద్ధతనే ప్రశ్నించలేదు. ఇది ఏ రాజ్యాంగానికైనా అసాధారణ విజయం.
2. ప్రజాప్రాతినిధ్యం: అప్పట్లో సార్వత్రిక వయోజన ఓటుహక్కు లేదు, కాబట్టి పరిషత్‌ను భారతీయులంతా నేరుగా ఎన్నుకోలేదు. ప్రధానంగా అప్పటి ప్రొవిన్షియల్ శాసనసభల సభ్యులే దీన్ని ఎన్నుకున్నారు. దీనివల్ల దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు న్యాయమైన భౌగోళిక వాటా లభించింది. పరిషత్‌లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి నాయకత్వం వహించిన పార్టీ) ఆధిపత్యం ఉన్నా, కాంగ్రెస్‌లోనే విభిన్న రాజకీయ గ్రూపులు, అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కాంగ్రెస్‌తో ఏకీభవించని సభ్యులూ ఎందరో ఉన్నారు. సామాజికంగా వేర్వేరు భాషా సమూహాలు, కులాలు, వర్గాలు, మతాలు, వృత్తుల ప్రతినిధులు ఉన్నారు. సార్వత్రిక వయోజన ఓటుహక్కుతో ఎన్నికైనా ఇంచుమించు ఇదే కూర్పు వచ్చేది.
3. పనిచేసిన విధానం: పరిషత్ క్రమబద్ధంగా, బహిరంగంగా, ఏకాభిప్రాయ పద్ధతిలో పనిచేసింది. ఇదే రాజ్యాంగానికి పవిత్రతను ఇస్తుంది.

• పనివిధానం దశలు:
  1. ముందుగా కొన్ని ప్రాథమిక సూత్రాలను నిర్ణయించి అంగీకరించారు.
  2. డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ అధ్యక్షతన ముసాయిదా కమిటీ (Drafting Committee) చర్చ కోసం రాజ్యాంగ ముసాయిదా (Draft Constitution) తయారు చేసింది.
  3. ముసాయిదాపై క్లాజు వారీగా అనేక విడతల లోతైన చర్చ జరిగింది; రెండు వేలకు పైగా సవరణలను పరిశీలించారు.
  4. సభ్యులు మూడేళ్ల వ్యవధిలో 114 రోజులు చర్చించారు.
• రాజ్యాంగ పరిషత్ చర్చలు (Constituent Assembly Debates):
  1. సభలో సమర్పించిన ప్రతి పత్రాన్ని, మాట్లాడిన ప్రతి మాటను రికార్డు చేసి భద్రపరిచారు. ముద్రిస్తే ఇవి 12 భారీ సంపుటాలు. రాజ్యాంగంలోని ప్రతి నిబంధన వెనుక కారణాన్ని ఇవి తెలుపుతాయి
  2. రాజ్యాంగ అర్థాన్ని వివరించడానికి వీటిని ఉపయోగిస్తారు.

రాజ్యాంగ పరిషత్‌లో ముఖ్యపాత్ర పోషించిన నాయకుల సంక్షిప్త పరిచయాలను పాఠ్యపుస్తకం ఇచ్చింది. ఇందులో కొన్ని నాయకుల వివరాలు ఇవి (జననం – మరణం సంవత్సరాలు, జన్మస్థలం ప్రస్తుత రాష్ట్ర సరిహద్దుల ప్రకారం).

• సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ (1875–1950): గుజరాత్‌లో పుట్టారు. తాత్కాలిక ప్రభుత్వంలో హోం, సమాచార, ప్రసార శాఖల మంత్రి. న్యాయవాది, బార్డోలీ రైతు సత్యాగ్రహ నాయకుడు. సంస్థానాల విలీనంలో నిర్ణయాత్మక పాత్ర వహించారు. తర్వాత ఉప ప్రధానమంత్రి.
• అబుల్ కలాం ఆజాద్ (1888–1958): సౌదీ అరేబియాలో పుట్టారు. విద్యావేత్త, రచయిత, ఇస్లామిక్ పండితుడు, అరబిక్ భాషా పండితుడు. కాంగ్రెస్ నాయకుడు, జాతీయోద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ముస్లిం వేర్పాటువాద రాజకీయాలను వ్యతిరేకించారు. తర్వాత మొదటి కేంద్ర మంత్రివర్గంలో విద్యాశాఖ మంత్రి.
• టి.టి. కృష్ణమాచారి (1899–1974): తమిళనాడులో పుట్టారు. ముసాయిదా కమిటీ సభ్యుడు. పారిశ్రామికవేత్త, కాంగ్రెస్ నాయకుడు. తర్వాత కేంద్ర మంత్రివర్గంలో ఆర్థిక మంత్రి.
• రాజేంద్రప్రసాద్ (1884–1963): బీహార్‌లో పుట్టారు. రాజ్యాంగ పరిషత్ అధ్యక్షుడు. న్యాయవాది, చంపారన్ సత్యాగ్రహంలో పాత్ర ద్వారా ప్రసిద్ధులు. మూడుసార్లు కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు. తర్వాత భారతదేశ తొలి రాష్ట్రపతి.
• జైపాల్ సింగ్ (1903–1970): ఇప్పటి జార్ఖండ్‌లో పుట్టారు. క్రీడాకారుడు, విద్యావేత్త. భారత తొలి జాతీయ హాకీ జట్టు కెప్టెన్. ఆదివాసీ మహాసభ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు. తర్వాత జార్ఖండ్ పార్టీ స్థాపకుడు.
• హెచ్.సి. ముఖర్జీ (1887–1956): బెంగాల్‌లో పుట్టారు. రాజ్యాంగ పరిషత్ ఉపాధ్యక్షుడు (Vice-Chairman). ప్రసిద్ధ రచయిత, విద్యావేత్త, కాంగ్రెస్ నాయకుడు. అఖిల భారత క్రైస్తవ మండలి సభ్యుడు, బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యుడు. తర్వాత పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్.
• జి. దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్ (1909–1981): ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పుట్టారు. న్యాయవాది, మహిళా విముక్తి కోసం పనిచేసిన సామాజిక కార్యకర్త. ఆంధ్ర మహిళా సభ స్థాపకురాలు. కాంగ్రెస్ నాయకురాలు. తర్వాత కేంద్ర సాంఘిక సంక్షేమ మండలి (Central Social Welfare Board) వ్యవస్థాపక అధ్యక్షురాలు.
• బల్దేవ్ సింగ్ (1901–1961): హర్యానాలో పుట్టారు. విజయవంతమైన పారిశ్రామికవేత్త, పంజాబ్ శాసనసభలో పంథిక్ అకాలీ పార్టీ నాయకుడు. రాజ్యాంగ పరిషత్‌లో కాంగ్రెస్ నామినీ. తర్వాత కేంద్ర మంత్రివర్గంలో రక్షణ మంత్రి.

రాజ్యాంగ నిర్మాతల పరిచయాలలో మిగిలిన నాయకుల వివరాలు ఇవి. వీరిని బట్టి రాజ్యాంగ పరిషత్ వివిధ భావజాలాలు, సామాజిక వర్గాలు కలిసిన సభ అని తెలుస్తుంది.

• కె.ఎం. మున్షీ – కన్హయ్యలాల్ మాణిక్‌లాల్ మున్షీ (1887–1971): గుజరాత్‌లో పుట్టారు. న్యాయవాది, చరిత్రకారుడు, భాషావేత్త. కాంగ్రెస్ నాయకుడు, గాంధేయవాది. తర్వాత కేంద్ర మంత్రి. స్వతంత్ర పార్టీ (Swatantra Party) వ్యవస్థాపకుడు.
• భీమ్‌రావ్ రాంజీ అంబేద్కర్ (1891–1956):
  1. మధ్యప్రదేశ్‌లో పుట్టారు. ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు. సామాజిక విప్లవ చింతనాపరుడు
  2. కుల విభజనలు, కుల ఆధారిత అసమానతలకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమకారుడు. తర్వాత స్వతంత్ర భారత తొలి మంత్రివర్గంలో న్యాయశాఖ మంత్రి. రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా స్థాపకుడు.
• శ్యామాప్రసాద్ ముఖర్జీ (1901–1953): పశ్చిమ బెంగాల్‌లో పుట్టారు. తాత్కాలిక ప్రభుత్వంలో పరిశ్రమలు, సరఫరా శాఖల మంత్రి. విద్యావేత్త, న్యాయవాది. హిందూ మహాసభలో క్రియాశీలకంగా ఉన్నారు. తర్వాత భారతీయ జనసంఘ్ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు.
• జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ (1889–1964): ఉత్తరప్రదేశ్‌లో పుట్టారు. తాత్కాలిక ప్రభుత్వ ప్రధాని. న్యాయవాది, కాంగ్రెస్ నాయకుడు. సోషలిజం, ప్రజాస్వామ్యం, సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేకతకు ప్రతిపాదకుడు. తర్వాత భారత తొలి ప్రధానమంత్రి.
• సరోజినీ నాయుడు (1879–1949): హైదరాబాద్‌లో (నేటి తెలంగాణ) పుట్టారు – పుస్తకం 'ఆంధ్రప్రదేశ్' అని పేర్కొంది. కవయిత్రి, రచయిత్రి, రాజకీయ కార్యకర్త. కాంగ్రెస్‌లో ప్రముఖ మహిళా నాయకురాళ్లలో ఒకరు. తర్వాత ఉత్తరప్రదేశ్ గవర్నర్.
• సోమనాథ్ లాహిరి (1901–1984): పశ్చిమ బెంగాల్‌లో పుట్టారు. రచయిత, సంపాదకుడు. కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా నాయకుడు. తర్వాత పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యుడు.
• వైవిధ్యానికి ఉదాహరణలు (పాఠ్యపుస్తకం ఇచ్చిన తార్కిక అంశాలు):
  1. కాంగ్రెస్‌తో లేని సభ్యులు: ఉదాహరణకు సోమనాథ్ లాహిరి (కమ్యూనిస్టు పార్టీ), శ్యామాప్రసాద్ ముఖర్జీ (హిందూ మహాసభ), జైపాల్ సింగ్ (ఆదివాసీ మహాసభ), అంబేద్కర్ (సామాజిక ఉద్యమకారుడు).
  2. వివిధ సామాజిక వర్గాల ప్రాతినిధ్యం: మహిళలు (దుర్గాబాయి, సరోజినీ), ఆదివాసీలు (జైపాల్ సింగ్), క్రైస్తవులు (హెచ్.సి. ముఖర్జీ), సిక్కులు (బల్దేవ్ సింగ్).
  3. విభిన్న భావజాలాలు: సోషలిజం (నెహ్రూ), గాంధేయవాదం (మున్షీ), కమ్యూనిజం (లాహిరి), సామాజిక సంస్కరణ (అంబేద్కర్).
• పాఠ్యపుస్తక సూచన:
  1. ఈ పరిచయాలను కంఠస్థం చేయాల్సిన అవసరం లేదని, ఉదాహరణలుగా ఉపయోగించాలని చెప్పింది. మహాత్మా గాంధీ పరిషత్ సభ్యుడు కాదు
  2. కానీ ఆయన దార్శనికతను అనుసరించిన సభ్యులు అనేకమంది ఉన్నారు.

రాజ్యాంగ తత్వాన్ని రెండు మార్గాల్లో అర్థం చేసుకోవచ్చు: ప్రధాన నాయకుల అభిప్రాయాలు చదవడం, రాజ్యాంగం తన తత్వం గురించి తానే చెప్పిన మాటలు (ప్రవేశిక) చదవడం. ముందుగా ముగ్గురు నాయకుల దార్శనికతను చూద్దాం.

• మహాత్మా గాంధీ (1931, యంగ్ ఇండియా): ఆయన రాజ్యాంగ పరిషత్ సభ్యుడు కాదు, అయినా ఆయన దృష్టిని అనుసరించిన సభ్యులు ఎందరో ఉన్నారు. తన పత్రిక యంగ్ ఇండియాలో 1931లో రాజ్యాంగం ఏం చేయాలో వివరించారు:
• భారతదేశాన్ని అన్ని రకాల బానిసత్వం, పోషకత్వం నుంచి విడుదల చేసే రాజ్యాంగం.
• పేదవాడు సైతం ఇది తన దేశమని, దాని నిర్మాణంలో తన మాటకు విలువ ఉందని భావించే భారతదేశం.
• ఉన్నత వర్గం, నిమ్న వర్గం అనే తేడా లేని దేశం
• అన్ని సముదాయాలు పూర్తి సామరస్యంతో జీవించే దేశం.
• అస్పృశ్యత శాపానికి, మత్తు పానీయాలు, మాదకద్రవ్యాల శాపానికి చోటు లేని దేశం.
• పురుషులతో సమానంగా స్త్రీలకు హక్కులు ఉండే దేశం.
• డాక్టర్ అంబేద్కర్:
  1. అసమానతలు లేని భారతదేశమనే ఈ కలను పంచుకున్నా, అసమానతలను ఎలా తొలగించాలనే విషయంలో గాంధీకి భిన్నమైన అవగాహన ఉంది. గాంధీని, ఆయన దృష్టిని చాలాసార్లు తీవ్రంగా విమర్శించారు. రాజ్యాంగ పరిషత్‌లో తన ముగింపు ప్రసంగంలో ఇలా ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు: 1950 జనవరి 26న మనం వైరుధ్యాల జీవితంలోకి ప్రవేశిస్తున్నాం. రాజకీయాల్లో సమానత్వం ఉంటుంది, సామాజిక, ఆర్థిక జీవితంలో అసమానత ఉంటుంది. రాజకీయాల్లో ఒక వ్యక్తి – ఒక ఓటు, ఒక ఓటు – ఒక విలువ సూత్రాన్ని గుర్తిస్తాం
  2. సామాజిక, ఆర్థిక నిర్మాణం వల్ల ఒక మనిషి – ఒక విలువ సూత్రాన్ని తిరస్కరిస్తూనే ఉంటాం. ఇంకా ఎంతకాలం ఈ వైరుధ్య జీవితం? దీన్ని ఎక్కువకాలం కొనసాగిస్తే రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రమాదంలో పడేస్తాం.
• జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ – భవితవ్యంతో ఒప్పందం (Tryst with Destiny): 1947 ఆగస్టు 15 అర్ధరాత్రి పరిషత్‌లో ప్రసంగించారు.
• సంవత్సరాల క్రితం భవితవ్యంతో ఒప్పందం చేసుకున్నాం
• ఇప్పుడు ఆ ప్రతిజ్ఞను పూర్తిగా కాకపోయినా చాలావరకు నెరవేర్చే సమయం వచ్చింది.
• ప్రపంచం నిద్రిస్తున్న అర్ధరాత్రి భారతదేశం జీవితం, స్వేచ్ఛతో మేల్కొంటుంది.
• స్వేచ్ఛ, అధికారంతో బాధ్యత వస్తుంది
• ఆ బాధ్యత సార్వభౌమ భారత ప్రజల ప్రతినిధి అయిన ఈ పరిషత్‌పై ఉంది.
• భారతదేశ సేవ అంటే బాధపడే లక్షలాది మంది సేవ. పేదరికం, అజ్ఞానం, వ్యాధులు, అవకాశాల అసమానత అంతం చేయడం.
• "ప్రతి కంటి నుంచి ప్రతి కన్నీటి చుక్కను తుడవడం మన తరంలోని గొప్ప వ్యక్తి (గాంధీ) ఆశయం" అని చెప్పారు
• కన్నీరు, బాధ ఉన్నంతకాలం మన పని పూర్తి కాదన్నారు.
• ఉమ్మడి భావన:
  1. ఈ ముగ్గురి ప్రకటనల్లో సమానత్వం, పేదరిక-అసమానతల నిర్మూలన ఉమ్మడి ఆలోచన
  2. వ్యక్తీకరణలో భేదం మాత్రమే.
• రాజ్యాంగ తత్వం:
  1. స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి స్ఫూర్తినిచ్చి, దాని వల్ల పోషితమైన విలువలే భారత ప్రజాస్వామ్యానికి పునాదులు. ఈ విలువలు రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో ఉన్నాయి
  2. రాజ్యాంగ అధికరణలన్నింటికీ మార్గదర్శకం.

భారత రాజ్యాంగం దాని ప్రాథమిక విలువల సంక్షిప్త ప్రకటనతో మొదలవుతుంది. ఈ ప్రకటనను రాజ్యాంగ ప్రవేశిక (Preamble) అంటారు. అమెరికా నమూనా నుంచి స్ఫూర్తి పొంది నేటి ప్రపంచంలోని చాలా దేశాలు తమ రాజ్యాంగాలను ప్రవేశికతో ప్రారంభించాయి.

• ప్రవేశిక ప్రాధాన్యం: స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి స్ఫూర్తినిచ్చి, పోరాటంతో పోషితమైన విలువలు భారత ప్రజాస్వామ్య పునాది. ఈ విలువలు ప్రవేశికలో ఉన్నాయి. అవి భారత రాజ్యాంగంలోని అన్ని అధికరణాలకు మార్గనిర్దేశం చేస్తాయి.
• ప్రవేశిక లక్షణాలు (పాఠ్యపుస్తకం ప్రకారం): ప్రజాస్వామ్యంపై ఒక కవితలా ఉంటుంది. మొత్తం రాజ్యాంగం నిర్మించిన తత్వం ఇందులో ఉంది. ప్రభుత్వ ఏ చట్టాన్ని, చర్యనైనా మంచిదా చెడ్డదా అని పరీక్షించడానికి ప్రమాణం (standard) ఇస్తుంది. ప్రవేశిక భారత రాజ్యాంగానికి ఆత్మ.
• అమెరికా ప్రవేశిక: మరింత పరిపూర్ణమైన సమైక్యత ఏర్పాటు, న్యాయం స్థాపన, దేశీయ శాంతి కాపాడటం, ఉమ్మడి రక్షణ, సాధారణ సంక్షేమ ప్రోత్సాహం, స్వేచ్ఛా ఫలాల పరిరక్షణ లక్ష్యంగా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు రాజ్యాంగం ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు చెబుతుంది.
• దక్షిణాఫ్రికా ప్రవేశిక: దేశ ప్రజలమైన మనం:
• గతంలోని అన్యాయాలను గుర్తిస్తున్నాం.
• న్యాయం, స్వేచ్ఛ కోసం బాధపడినవారిని గౌరవిస్తున్నాం.
• దేశ నిర్మాణం, అభివృద్ధికి కృషి చేసినవారిని ఆదరిస్తున్నాం.
• దక్షిణాఫ్రికా అందులో నివసించే అందరికీ చెందుతుందని, వైవిధ్యంలో ఐక్యంగా ఉందని నమ్ముతున్నాం.
• స్వేచ్ఛగా ఎన్నుకున్న ప్రతినిధుల ద్వారా ఈ రాజ్యాంగాన్ని గణతంత్ర అత్యున్నత చట్టంగా స్వీకరిస్తున్నాం.
• లక్ష్యాలు:
  1. గతంలోని విభజనలను మాన్పి, ప్రజాస్వామ్య విలువలు, సామాజిక న్యాయం, ప్రాథమిక మానవ హక్కుల ఆధారిత సమాజం నిర్మించడం
  2. ప్రజల ఇష్టం ఆధారంగా ప్రభుత్వం ఉండే, ప్రతి పౌరుడికి చట్టం సమాన రక్షణ ఇచ్చే బహిరంగ ప్రజాస్వామ్య సమాజానికి పునాదులు వేయడం
  3. పౌరుల జీవన నాణ్యత మెరుగుపరచి ప్రతి వ్యక్తి సామర్థ్యాన్ని వెలికితీయడం
  4. ప్రపంచ దేశాల కుటుంబంలో తగిన స్థానం పొందగల ఐక్య ప్రజాస్వామ్య దక్షిణాఫ్రికా నిర్మాణం.
• ముగింపులో ప్రజలను భగవంతుడు రక్షించాలని, వివిధ భాషల్లో ఆఫ్రికాను దేవుడు దీవించాలనే గీతంతో ముగుస్తుంది.
• పోలిక కోసం ప్రశ్నలు (పాఠ్యపుస్తకం):
  1. మూడు ప్రవేశికల్లో ఉమ్మడి భావాలు (న్యాయం, స్వేచ్ఛ, ప్రజల పేరిట రాజ్యాంగం మొదలైనవి)
  2. ఒక ప్రధాన భేదం – గతాన్ని ప్రస్తావించింది దక్షిణాఫ్రికా ప్రవేశిక (గతంలోని అన్యాయాలను గుర్తించడం)
  3. దైవ ప్రార్థనతో ముగిసేది దక్షిణాఫ్రికా ప్రవేశిక
  4. భారత ప్రవేశికలో దేవుని ప్రస్తావన లేదు.

రాజ్యాంగ ప్రవేశికలోని ప్రతి కీలక పదానికి ఒక ప్రత్యేక అర్థం ఉంది. ఈ పదాలే మన రాజ్యాంగం తత్వాన్ని, ప్రభుత్వం నడవాల్సిన తీరును నిర్ణయిస్తాయి.

• భారత ప్రజలమైన మేము (We, the People of India): రాజ్యాంగాన్ని ప్రజలు తమ ప్రతినిధుల ద్వారా రూపొందించి, అమలు చేసుకున్నారు. ఏ రాజు గానీ, బయటి శక్తి గానీ దీన్ని ప్రజలకు అందించలేదు.
• సార్వభౌమ (Sovereign): అంతర్గత, బాహ్య విషయాల్లో నిర్ణయాలు తీసుకునే అత్యున్నత హక్కు ప్రజలకే ఉంది. ఏ బయటి శక్తీ భారత ప్రభుత్వాన్ని శాసించలేదు.
• సామ్యవాద (Socialist): సంపద సమాజం కలసి సృష్టిస్తుంది, సమాజమే దాన్ని సమానంగా పంచుకోవాలి. సామాజిక–ఆర్థిక అసమానతలను తగ్గించడానికి భూమి, పరిశ్రమల యాజమాన్యాన్ని ప్రభుత్వం క్రమబద్ధీకరించాలి.
• లౌకిక (Secular): పౌరులకు ఏ మతాన్నైనా అనుసరించే పూర్తి స్వేచ్ఛ ఉంది. కానీ అధికారిక మతం లేదు. ప్రభుత్వం అన్ని మత విశ్వాసాలను, ఆచారాలను సమాన గౌరవంతో చూస్తుంది.
• ప్రజాస్వామ్య (Democratic): ప్రజలు సమాన రాజకీయ హక్కులు అనుభవించి, పాలకులను ఎన్నుకుని, వారిని జవాబుదారీగా ఉంచే ప్రభుత్వ రూపం. ప్రభుత్వం కొన్ని ప్రాథమిక నియమాల ప్రకారం నడుస్తుంది.
• గణతంత్ర (Republic):
  1. దేశాధినేత ఎన్నికైన వ్యక్తి
  2. వంశపారంపర్య పదవి కాదు.
• న్యాయం (Justice): కులం, మతం, లింగం ఆధారంగా పౌరులపై వివక్ష చూపరాదు. సామాజిక అసమానతలను తగ్గించాలి. ప్రభుత్వం అందరి సంక్షేమం, ముఖ్యంగా వెనుకబడిన వర్గాల సంక్షేమం కోసం పనిచేయాలి.
• స్వేచ్ఛ (Liberty): పౌరులు ఏమి ఆలోచించాలి, ఆ ఆలోచనలను ఎలా వ్యక్తం చేయాలి, వాటిని ఎలా ఆచరణలో పెట్టాలి అనే దానిపై అసమంజస ఆంక్షలు ఉండవు.
• సమానత్వం (Equality): చట్టం ముందు అందరూ సమానులు. సంప్రదాయ సామాజిక అసమానతలు అంతం కావాలి. ప్రభుత్వం అందరికీ సమాన అవకాశం కల్పించాలి.
• సౌభ్రాతృత్వం (Fraternity): అందరం ఒకే కుటుంబ సభ్యులుగా ప్రవర్తించాలి. తోటి పౌరుడిని ఎవరూ తక్కువవారిగా చూడకూడదు.
• ముఖ్య గమనిక: 'సామ్యవాద (Socialist)', 'లౌకిక (Secular)' పదాలను 1976లో 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ప్రవేశికలో చేర్చారు.
• మరికొన్ని ప్రవేశిక వివరాలు: ప్రవేశికను 1949 నవంబర్ 26న రాజ్యాంగంతో పాటు ఆమోదించారు. భారత రాజ్యాంగ పరిషత్ ఆమోదించినపుడు ఈ రెండు పదాలు లేవు.

రాజ్యాంగం విలువలు, తత్వాల ప్రకటన మాత్రమే కాదు. ఈ విలువలను సంస్థాగత ఏర్పాట్లుగా మార్చడమే రాజ్యాంగం ప్రధానంగా చేసే పని. భారత రాజ్యాంగ పత్రంలో ఎక్కువ భాగం ఈ ఏర్పాట్ల గురించే.

• స్వభావం: ఇది చాలా సుదీర్ఘమైన, వివరణాత్మకమైన పత్రం. అందువల్ల దీన్ని నవీకరించడానికి తరచూ సవరించాల్సి ఉంటుంది.
• సవరణల అవసరం: ప్రజల ఆకాంక్షలకు, సమాజంలో వచ్చే మార్పులకు అనుగుణంగా రాజ్యాంగం ఉండాలని నిర్మాతలు భావించారు. వారు దీన్ని పవిత్రమైన, స్థిరమైన, మార్చలేని చట్టంగా చూడలేదు. అందుకే కాలానుగుణ మార్పులను చేర్చడానికి నిబంధనలు పెట్టారు. ఈ మార్పులను రాజ్యాంగ సవరణలు (Constitutional Amendments) అంటారు.
• భాష: సంస్థాగత ఏర్పాట్లను రాజ్యాంగం చట్టపరమైన భాషలో వివరిస్తుంది. తొలిసారి చదివితే అర్థం చేసుకోవడం కష్టమే. అయినా ప్రాథమిక సంస్థాగత రూపకల్పన అర్థం చేసుకోవడం అంత కష్టం కాదు.
• ఏ రాజ్యాంగమైనా చేసే మూడు పనులు (భారత రాజ్యాంగం కూడా):
  1. దేశాన్ని పాలించే వ్యక్తులను ఎన్నుకునే విధానాన్ని నిర్దేశించడం.
  2. ఎవరికి ఎంత అధికారం, ఏ నిర్ణయాలు తీసుకునే హక్కు ఉందో నిర్వచించడం.
  3. పౌరులకు ఉల్లంఘించరాని కొన్ని హక్కులను ఇవ్వడం ద్వారా ప్రభుత్వం చేయగలిగిన దానిపై పరిమితులు విధించడం.
• పాఠ్యపుస్తకంలో తర్వాత అధ్యాయాలు:
  1. మిగిలిన అధ్యాయాలు రాజ్యాంగం పని చేసే ఈ మూడు అంశాల గురించి ఉంటాయి. ప్రతి అధ్యాయంలో కొన్ని ప్రధాన రాజ్యాంగ నిబంధనలను పరిశీలించి, అవి ప్రజాస్వామ్య రాజకీయాల్లో ఎలా పనిచేస్తాయో చూస్తారు. అయితే ఈ పుస్తకం భారత రాజ్యాంగ సంస్థాగత రూపకల్పనలోని అన్ని ముఖ్య లక్షణాలను కవర్ చేయదు
  2. కొన్ని అంశాలు తర్వాతి సంవత్సరం పుస్తకంలో ఉంటాయి.
• రాజ్యాంగ సవరణకు ఉదాహరణ: ప్రవేశికలో 'సామ్యవాద', 'లౌకిక' పదాలను 1976లో 42వ సవరణతో చేర్చడం ఒక ఉదాహరణ. చట్టసభల్లో మహిళలకు రిజర్వేషన్ డిమాండ్ కోసం రాజ్యాంగ సవరణ చర్చను అనుసరించే కార్యకలాపం పాఠ్యపుస్తకంలో ఉంది.

ఈ అధ్యాయం చివర ఇచ్చిన పదకోశంలోని పదాల అర్థాలు పరీక్షల్లో తరచూ అడిగే నిర్వచనాలు. వాటిని సరళంగా గుర్తుంచుకోవాలి.

• అపార్థీడ్ (Apartheid): 1948 నుంచి 1990–91లో వివక్షా చట్టాలను రద్దు చేసే వరకు (1994లో అన్ని జాతులూ పాల్గొన్న తొలి ఎన్నికలు) దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వం అనుసరించిన, నల్లవారిని జాతి ఆధారంగా వేరుపరిచి దుర్వినియోగం చేసిన అధికారిక విధానం.
• క్లాజు (Clause): ఒక పత్రంలోని విభిన్న భాగం.
• రాజ్యాంగ పరిషత్ (Constituent Assembly): ఒక దేశానికి రాజ్యాంగం రాసే ప్రజాప్రతినిధుల సభ.
• రాజ్యాంగం (Constitution):
  1. ఒక దేశ అత్యున్నత చట్టం
  2. ఆ దేశ రాజకీయాలు, సమాజాన్ని నియంత్రించే మౌలిక నియమాలు ఇందులో ఉంటాయి.
• రాజ్యాంగ సవరణ (Constitutional Amendment): దేశంలోని అత్యున్నత శాసన సంస్థ రాజ్యాంగంలో చేసే మార్పు.
• ముసాయిదా (Draft): ఒక చట్టపరమైన పత్రం ప్రాథమిక రూపం.
• తత్వం (Philosophy): ఒకరి ఆలోచనలు, చర్యల వెనుక ఉండే అత్యంత ప్రాథమిక సూత్రాలు.
• ప్రవేశిక (Preamble): రాజ్యాంగ కారణాలను, మార్గదర్శక విలువలను తెలిపే పరిచయ ప్రకటన.
• రాజద్రోహం (Treason): తాను విధేయత చూపాల్సిన రాజ్య ప్రభుత్వాన్ని కూలదోయడానికి ప్రయత్నించే నేరం.
• ట్రిస్ట్ (Tryst): ముందుగా అంగీకరించిన సమావేశం లేదా సమావేశ స్థలం (నెహ్రూ ప్రసంగంలో 'భవితవ్యంతో ఒప్పందం' అనే పదబంధంలో).
• అదనపు విషయాలు:
  1. రాజ్యాంగం, రాజ్యాంగ పరిషత్, రాజ్యాంగ సవరణ అనే పదాల మధ్య తేడా గుర్తుంచుకోవాలి – పరిషత్ రాజ్యాంగాన్ని రాస్తుంది
  2. సవరణ ఆమోదం అయిన రాజ్యాంగంలో మార్పు చేస్తుంది
  3. ప్రవేశిక రాజ్యాంగ మొదటి భాగంలో విలువలను చెబుతుంది.

అధ్యాయం చివర అభ్యాస ప్రశ్నలు పరీక్షల్లో వచ్చే అంశాలను సూచిస్తాయి. వాటిలో దాగిన వాస్తవాలు ఇవి.

• తప్పు ప్రకటనల సవరణ:
  1. స్వాతంత్ర్యానంతరం దేశం ప్రజాస్వామ్యంగా ఉండాలో లేదో స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ నాయకులకు తెరిచిన మనసు ఉందనేది తప్పు. వారు 1928, 1931లోనే సార్వత్రిక ఓటుహక్కు, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, మైనారిటీ హక్కులకు కట్టుబడ్డారు.
  2. రాజ్యాంగ పరిషత్ సభ్యులు అన్ని నిబంధనలపై ఒకే అభిప్రాయం కలిగి ఉన్నారనేది తప్పు. రెండు వేలకు పైగా సవరణలు చర్చించారు; భిన్న భావజాలాలు ఉన్నాయి.
  3. రాజ్యాంగం ఉన్న దేశం తప్పక ప్రజాస్వామ్యమే అనేది తప్పు. ప్రజాస్వామ్యాలకు రాజ్యాంగం ఉంటుంది, కానీ రాజ్యాంగం ఉన్న ప్రతి దేశం ప్రజాస్వామ్యం కాదు.
  4. రాజ్యాంగం అత్యున్నత చట్టం కాబట్టి సవరించడం కుదరదనేది తప్పు. సవరణ నిబంధనలు ఉన్నాయి.
• దక్షిణాఫ్రికా ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో ప్రధాన వైరుధ్యం:
  1. శ్వేత మైనారిటీ – నల్లజాతి మెజారిటీ మధ్య (దక్షిణాఫ్రికా, పొరుగు దేశాల మధ్య కాదు
  2. స్త్రీ–పురుషుల మధ్య కాదు).
• ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగంలో ఉండని నిబంధన:
  1. దేశాధినేత అధికారాలు, శాసనసభ అధికారాలు, దేశం పేరు రాజ్యాంగంలో ఉంటాయి
  2. కానీ దేశాధినేత పేరు (ఏ వ్యక్తి పేరు) రాజ్యాంగంలో ఉండదు.
• జతపరచండి (నాయకులు – పాత్రలు):
  1. మోతీలాల్ నెహ్రూ – 1928లో భారతదేశానికి రాజ్యాంగ ముసాయిదా తయారుచేశారు
  2. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ – ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు
  3. రాజేంద్రప్రసాద్ – రాజ్యాంగ పరిషత్ అధ్యక్షుడు
  4. సరోజినీ నాయుడు – రాజ్యాంగ పరిషత్ సభ్యురాలు.
• నెహ్రూ ప్రసంగంపై ప్రశ్నలు:
  1. 'పూర్తిగా కాదు, పూర్తి స్థాయిలో కాదు' అనడం – ప్రతిజ్ఞ చాలావరకు నెరవేరుతుంది కానీ ఇంకా చేయాల్సిన పని మిగిలి ఉందని సూచన
  2. రాజ్యాంగ నిర్మాతలు చేయాల్సిన ప్రతిజ్ఞ – పేదరికం, అజ్ఞానం, వ్యాధి, అవకాశాల అసమానత అంతానికి సేవ
  3. 'ప్రతి కంటి నుంచి ప్రతి కన్నీటిని తుడవడం' అని చెప్పింది గాంధీ గురించి.
• విలువలు – అర్థాలు జతపరచడం:
  1. సార్వభౌమ – ప్రజలకు నిర్ణయించే అత్యున్నత హక్కు
  2. గణతంత్ర – దేశాధినేత ఎన్నికైన వ్యక్తి
  3. సౌభ్రాతృత్వం – ప్రజలు సోదర, సోదరీమణుల్లా జీవించాలి
  4. లౌకిక – ప్రభుత్వం ఏ మతానికీ పక్షపాతం చూపదు.
• నవంబర్ 26:
  1. రాజ్యాంగ దినోత్సవం
  2. పాఠశాలల్లో దీన్ని జరుపుకోవడంపై నివేదిక తయారు చేయడం కార్యకలాపం.
• భారత ప్రజాస్వామ్యానికి కారణాలపై అభిప్రాయాలు:
  1. (ఎ) బ్రిటిష్ పాలనలో ప్రాతినిధ్య సంస్థల్లో శిక్షణ పొందడం
  2. (బి) వలస దోపిడీని, స్వేచ్ఛల నిరాకరణను సవాలు చేసిన స్వాతంత్ర్య పోరాటం – స్వతంత్ర భారతం ప్రజాస్వామ్యమే కాగలదు
  3. (సి) ప్రజాస్వామ్య విశ్వాసాలున్న నాయకులు – ఇతర కొత్త స్వతంత్ర దేశాల్లో ప్రజాస్వామ్యం లేకపోవడం నాయకుల పాత్రను తెలుపుతుంది.
• 1912 మహిళల ప్రవర్తన పుస్తకం:
  1. స్త్రీలు బలహీనులు, ఎప్పుడూ పురుషుల రక్షణలో ఉండాలన్న భావనలు రాజ్యాంగ విలువలకు విరుద్ధం
  2. రాజ్యాంగం స్త్రీ–పురుషుల సమాన హక్కులు ఇస్తుంది.
• రాజ్యాంగంపై ప్రకటనలు:
  1. రాజ్యాంగ నియమాల అధికారం ఇతర చట్టాలతో సమానం కాదు (అది అత్యున్నత చట్టం)
  2. ప్రభుత్వ విభాగాల ఏర్పాటును రాజ్యాంగం నిర్దేశిస్తుంది (నిజం)
  3. పౌర హక్కులు, ప్రభుత్వ అధికార పరిమితులు రాజ్యాంగంలో ఉంటాయి (నిజం)
  4. రాజ్యాంగం కేవలం సంస్థల గురించే, విలువల గురించి కాదు అనేది తప్పు.
• సవరణ చర్చ కార్యకలాపం: చట్టసభల్లో మహిళల రిజర్వేషన్ కోసం రాజ్యాంగ సవరణ డిమాండ్ వంటి అంశాన్ని వార్తాపత్రికల్లో అనుసరించి, చర్చ, వాదనలు, పార్టీల స్పందనలు పరిశీలించాలి.