నాజీయిజం & హిట్లర్ ఆవిర్భావం (Nazism and the Rise of Hitler)

ఈ అధ్యాయం నాజీయిజం (Nazism) అనేది ఒకటి రెండు వేర్వేరు దుశ్చర్యలు కాదని, అదొక పూర్తి వ్యవస్థ – ప్రపంచం, రాజకీయాల గురించిన ఆలోచనల నిర్మాణం – అని చెబుతూ మొదలవుతుంది. 1945 వసంతంలో నాజీ అధికారులైన కొందరు (ఒక వైద్యుడు సహా) మిత్ర రాజ్యాల ప్రతీకారానికి భయపడి కుటుంబాలను అంతం చేయడం లేదా ఆత్మహత్య చేసుకోవడం వంటి నిర్ణయాలకు వచ్చిన ఉదంతం ద్వారా ఈ చరిత్ర పరిచయమవుతుంది; 'వికలాంగులకు, యూదులకు మనం చేసినదే ఇప్పుడు మిత్రరాజ్యాలు మనకు చేస్తాయి' అన్న భయం దాని ఆధారం.

• యుద్ధ ముగింపు: 1945 మే నెలలో జర్మనీ మిత్ర రాజ్యాలకు (Allies) లొంగిపోయింది. అంతకు ముందే ఏప్రిల్‌లో హిట్లర్, అతని ప్రచార మంత్రి గోబెల్స్ (Goebbels), అతని కుటుంబం బెర్లిన్ భూగర్భ బంకర్‌లో సామూహికంగా ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు.
• [పాఠ్యపుస్తకం వెలుపల: హిట్లర్ ఆత్మహత్య 30 ఏప్రిల్ 1945న జరిగింది.]
• మిత్ర రాజ్యాలు (Allies):
  1. మొదట బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్ నాయకత్వం వహించాయి
  2. 1941లో సోవియట్ యూనియన్ (USSR), అమెరికా (USA) చేరాయి. వీరు అక్ష రాజ్యాలైన (Axis Powers) జర్మనీ, ఇటలీ, జపాన్‌లతో పోరాడారు.
• నురెంబర్గ్ అంతర్జాతీయ సైనిక ట్రిబ్యునల్ (International Military Tribunal): యుద్ధ ముగింపులో నాజీ యుద్ధ నేరస్థులను శాంతికి వ్యతిరేక నేరాలు (Crimes against Peace), యుద్ధ నేరాలు (War Crimes), మానవాళిపై నేరాలు (Crimes against Humanity) కింద విచారించడానికి ఏర్పాటైంది.
• ట్రిబ్యునల్ 11 మంది ప్రముఖ నాజీలకు మరణశిక్ష విధించిందని పుస్తకం చెబుతుంది
• చాలామందికి జీవిత ఖైదు పడింది. [సరిదిద్దు: చారిత్రక రికార్డుల ప్రకారం 12 మందికి మరణశిక్ష పడింది – వారిలో గోరింగ్ శిక్ష అమలుకు ముందే ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు, బోర్మన్‌కు గైర్హాజరీలో శిక్ష పడింది. వెబ్‌సెర్చ్‌తో ధృవీకరించాను.]
• నాజీల శిక్ష వారి నేరాల క్రూరత్వం, విస్తృతి కంటే తక్కువేనని పుస్తకం పేర్కొంటుంది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాతి అంత కఠినంగా ఓడిన జర్మనీతో ప్రవర్తించకూడదని మిత్ర రాజ్యాలు భావించాయి.
• జాతి హననం (Genocidal war): రెండో ప్రపంచ యుద్ధ నీడలో జర్మనీ ఐరోపాలోని ఎంపిక చేసిన నిరపరాధ పౌర వర్గాలను సామూహికంగా హత్య చేసింది.

నాజీ నేరాల బాధితుల సంఖ్య (పుస్తకం ప్రకారం)

• యూదులు: 60 లక్షలు (6 మిలియన్లు)
• జిప్సీలు: 2,00,000
• పోలిష్ పౌరులు: 10 లక్షలు (1 మిలియన్)
• మానసిక, శారీరక వికలాంగులుగా భావించిన జర్మన్లు: 70,000
• వీరితో పాటు లెక్కలేనంత మంది రాజకీయ ప్రత్యర్థులు.
• కొత్త హత్యా పద్ధతి: ఆష్విట్జ్ (Auschwitz) వంటి హత్యా కేంద్రాల్లో గ్యాస్‌తో చంపడం నాజీలు కనిపెట్టిన అపూర్వ పద్ధతి.
• నాజీ జర్మనీ ఎదుగుదలకు కొంతవరకు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగింపులో జర్మనీ అనుభవమే కారణమని అందరూ భావించారు – అందుకే అధ్యాయం వైమార్ రిపబ్లిక్‌తో కొనసాగుతుంది.

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం (1914–1918)లో జర్మనీ ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యంతో కలిసి మిత్ర రాజ్యాలైన ఇంగ్లండ్, ఫ్రాన్స్, రష్యాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడింది. అన్ని దేశాలు త్వరిత విజయం ఆశించి ఉత్సాహంగా చేరాయి; కానీ యుద్ధం సాగి ఐరోపా వనరులను పీల్చేసింది.

జర్మనీ మొదట ఫ్రాన్స్, బెల్జియంలను ఆక్రమించి లాభపడింది. 1917లో అమెరికా ప్రవేశంతో బలపడిన మిత్ర రాజ్యాలు 1918 నవంబర్‌లో జర్మనీని, కేంద్ర శక్తులను (Central Powers) ఓడించాయి.

వైమార్ రిపబ్లిక్ ఏర్పాటు

• సామ్రాజ్య జర్మనీ ఓటమి, చక్రవర్తి పదవీత్యాగం తర్వాత పార్లమెంటరీ పార్టీలు జర్మన్ రాజకీయ వ్యవస్థను పునర్నిర్మించాయి.
• వైమార్ (Weimar) వద్ద సమావేశమైన జాతీయ సభ ఫెడరల్ నిర్మాణంతో కూడిన ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగం రూపొందించింది.
• జర్మన్ పార్లమెంట్ రీఖ్‌స్టాగ్ (Reichstag)కు మహిళలతో సహా పెద్దలందరూ సమాన, సార్వత్రిక ఓటుతో ప్రతినిధులను ఎన్నుకున్నారు.
• [పాఠ్యపుస్తక తేదీల పెట్టె ప్రకారం:
  1. 9 నవంబర్ 1918న జర్మనీ లొంగిపోయి యుద్ధం ముగిసింది, వైమార్ రిపబ్లిక్ ప్రకటన జరిగింది. వెలుపలి వివరం: యుద్ధ విరమణ ఒప్పందం (Armistice) 11 నవంబర్ 1918న కుదిరింది
  2. 9 నవంబర్ చక్రవర్తి పదవీత్యాగం, రిపబ్లిక్ ప్రకటన తేదీ.]

ప్రజలు ఈ రిపబ్లిక్‌ను ఎందుకు ఇష్టపడలేదు

• యుద్ధానంతర వెర్సైల్స్ సంధి (Treaty of Versailles) కఠినమైన, అవమానకరమైన శాంతి. (పెట్టె తేదీ: 28 జూన్ 1919.)
• సంధి షరతులు:
  1. జర్మనీ తన విదేశీ కాలనీలన్నీ కోల్పోయింది.
  2. జనాభాలో పదో వంతు, భూభాగంలో 13%, ఇనుప ఖనిజంలో 75%, బొగ్గులో 26% ఫ్రాన్స్, పోలాండ్, డెన్మార్క్, లిథువేనియాలకు పోయాయి.
  3. మిత్ర రాజ్యాలు జర్మనీని సైనికరహితం (demilitarised) చేసి శక్తిని తగ్గించాయి.
  4. యుద్ధ అపరాధ నిబంధన (War Guilt Clause): యుద్ధానికి, మిత్ర దేశాల నష్టాలకు జర్మనీని బాధ్యురాలిగా ప్రకటించింది.
  5. నష్టపరిహారం: £6 బిలియన్ చెల్లించాలి.
  6. వనరులు సమృద్ధిగా ఉన్న రైన్‌లాండ్‌ను 1920లలో చాలాకాలం మిత్ర సైన్యాలు ఆక్రమించాయి.
• ఓటమికి, వెర్సైల్స్ అవమానానికి అనేకమంది జర్మన్లు వైమార్ రిపబ్లిక్‌నే బాధ్యురాలిగా భావించారు.

1.1 యుద్ధ ప్రభావాలు (The Effects of the War) యుద్ధం ఖండం మొత్తం మీద మానసికంగా, ఆర్థికంగా తీవ్ర ప్రభావం చూపింది. ఐరోపా రుణదాతల ఖండం నుంచి రుణగ్రస్తుల ఖండంగా మారింది.

పసిగుడ్డు వైమార్ రిపబ్లిక్ పాత సామ్రాజ్యం చేసిన పాపాలకు మూల్యం చెల్లించాల్సి వచ్చింది – యుద్ధ అపరాధ భారం, జాతీయ అవమానం మోయడం, నష్టపరిహారంతో ఆర్థికంగా కుంగిపోవడం.

• రిపబ్లిక్‌ను సమర్థించిన సోషలిస్టులు, కాథలిక్కులు, డెమోక్రాట్లను సంప్రదాయవాద జాతీయవాదులు "నవంబర్ నేరస్థులు" (November criminals) అని ఎగతాళి చేశారు. 1930ల తొలి రాజకీయాలపై ఈ ధోరణి పెద్ద ప్రభావం చూపింది.
• ఐరోపా సమాజంపై యుద్ధం లోతైన ముద్ర వేసింది:
  1. పౌరుల కంటే సైనికులకు ఎక్కువ స్థానం లభించింది.
  2. రాజకీయ నేతలు, ప్రచారకులు పురుషులు దూకుడుగా, బలంగా, పౌరుషంగా ఉండాలని నొక్కిచెప్పారు.
  3. మీడియా కందకాల జీవితాన్ని (trench life) కీర్తించింది; వాస్తవంలో సైనికులు శవాలను తినే ఎలుకల మధ్య, విషవాయువు, శత్రు షెల్లింగ్ మధ్య, వేగంగా తగ్గిపోతున్న తమ శ్రేణుల మధ్య దుర్భర జీవితం గడిపారు.
  4. ఉగ్ర యుద్ధ ప్రచారం, జాతీయ గౌరవం ప్రజాజీవితంలో కేంద్రస్థానం పొందాయి; అప్పుడే ఏర్పడిన సంప్రదాయవాద నియంతృత్వాలకు మద్దతు పెరిగింది.
  5. ప్రజాస్వామ్యం యువ, బలహీన భావన; యుద్ధాల మధ్య కాలపు ఐరోపా అస్థిరతలో అది నిలబడలేకపోయింది.

1.2 రాజకీయ తీవ్రవాదం, ఆర్థిక సంక్షోభాలు (Political Radicalism and Economic Crises)

• వైమార్ రిపబ్లిక్ పుట్టుక రష్యా బోల్షివిక్ విప్లవ తరహాలో జరిగిన స్పార్టసిస్ట్ లీగ్ (Spartacist League) విప్లవ తిరుగుబాటుతో సమానకాలం. అనేక నగరాల్లో కార్మికులు, నావికుల సోవియట్లు ఏర్పడ్డాయి
• బెర్లిన్‌లో సోవియట్ తరహా పాలన డిమాండ్లు వినిపించాయి. 1918–19 శీతాకాలంలో బెర్లిన్ వీధులను ప్రజలు ఆక్రమించారు, రాజకీయ ప్రదర్శనలు సాధారణమయ్యాయి.
• దీన్ని వ్యతిరేకించిన సోషలిస్టులు, డెమోక్రాట్లు, కాథలిక్కులు వైమార్‌లో సమావేశమై ప్రజాస్వామ్య గణతంత్రానికి రూపమిచ్చారు.
• వైమార్ రిపబ్లిక్ ఆ తిరుగుబాటును ఫ్రీ కార్ప్స్ (Free Corps) – యుద్ధ సైనిక వీరుల సంస్థ – సాయంతో అణచివేసింది.
• దుఃఖితులైన స్పార్టసిస్టులు తర్వాత జర్మనీ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీని స్థాపించారు. అప్పటినుంచి కమ్యూనిస్టులు, సోషలిస్టులు సమాధానపడలేని శత్రువులయ్యారు
• హిట్లర్‌కు వ్యతిరేకంగా కలిసి నిలవలేకపోయారు.
• విప్లవకారులు, ఉగ్ర జాతీయవాదులు ఇద్దరూ తీవ్రమైన పరిష్కారాలు కోరారు.
• ఈ తీవ్రవాదాన్ని 1923 ఆర్థిక సంక్షోభం మరింత పెంచింది (తదుపరి నోట్).

1923లో జర్మనీ ఆర్థిక సంక్షోభం రాజకీయ తీవ్రవాదాన్ని మరింత పెంచింది.

సంక్షోభ క్రమం

• జర్మనీ యుద్ధాన్ని ఎక్కువగా అప్పులతో నడిపింది
• నష్టపరిహారాన్ని బంగారంలో చెల్లించాల్సి వచ్చింది. ఇది వనరులు కొరతగా ఉన్న సమయంలో బంగారు నిల్వలను తగ్గించింది.
• 1923లో జర్మనీ చెల్లించడానికి నిరాకరించింది
• దానికి ప్రతిగా ఫ్రాన్స్ దాని ప్రధాన పారిశ్రామిక ప్రాంతమైన రూర్ (Ruhr)ను ఆక్రమించి బొగ్గు తీసుకుంది.
• జర్మనీ నిష్క్రియ ప్రతిఘటన (passive resistance)తో పాటు కాగితపు కరెన్సీని విచ్చలవిడిగా ముద్రించింది. చలామణిలో నోట్లు అధికమై జర్మన్ మార్క్ విలువ పడిపోయింది.

అమెరికన్ డాలర్‌తో మార్క్ విలువ (పుస్తకం ప్రకారం)

• ఏప్రిల్ 1923: 1 డాలర్ = 24,000 మార్కులు
• జూలై: 3,53,000 మార్కులు
• ఆగస్టు: 46,21,000 మార్కులు
• డిసెంబర్: 9,88,60,000 మార్కులు (ఆ సంఖ్య ట్రిలియన్ల వరకు వెళ్లిందని పుస్తకం చెబుతుంది)
• మార్క్ కుప్పకూలగా వస్తువుల ధరలు ఆకాశానికి ఎగిశాయి. రొట్టె కొనడానికి బండ్లకొద్దీ కరెన్సీ నోట్లను మోసుకెళ్లే జర్మన్ల చిత్రం ప్రపంచమంతా ప్రచారమై సానుభూతి రేపింది.
• ధరలు అసాధారణంగా పెరిగే ఈ పరిస్థితిని అత్యధిక ద్రవ్యోల్బణం (hyperinflation) అంటారు.

పరిష్కారం

• అమెరికన్లు జోక్యం చేసుకుని డావ్స్ ప్రణాళిక (Dawes Plan) ప్రవేశపెట్టి జర్మనీని సంక్షోభం నుంచి బయటపడేశారు
• ఇది నష్టపరిహార షరతులను తిరగరాసి జర్మన్ల ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గించింది.

పదాల అర్థాలు: Deplete = తగ్గించడం/ఖాళీ చేయడం; Reparation = నష్టపరిహారం.

1.3 మాంద్య సంవత్సరాలు (The Years of Depression)

• 1924–1928 మధ్య కొంత స్థిరత్వం ఉన్నా, అది ఇసుకపై కట్టిన పునాది. జర్మన్ పెట్టుబడులు, పారిశ్రామిక పునరుద్ధరణ పూర్తిగా అమెరికా నుంచి వచ్చిన స్వల్పకాలిక రుణాలపై ఆధారపడ్డాయి.
• 1929లో వాల్‌స్ట్రీట్ ఎక్స్ఛేంజ్ (Wall Street Exchange) కుప్పకూలగా ఆ మద్దతు ఉపసంహరించబడింది. ధరలు పడతాయన్న భయంతో జనం షేర్లను అమ్మేందుకు పోటీపడ్డారు
• ఒక్క రోజు, 24 అక్టోబర్ నాడు, 1.3 కోట్ల (13 మిలియన్) షేర్లు అమ్ముడయ్యాయి. ఇది మహా ఆర్థిక మాంద్యం (Great Economic Depression) ఆరంభం.
• 1929–1932 మధ్య అమెరికా జాతీయాదాయం సగానికి తగ్గింది
• కర్మాగారాలు మూతపడ్డాయి, ఎగుమతులు తగ్గాయి, రైతులు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నారు, ఊహాజీవులు మార్కెట్ నుంచి డబ్బు తీసుకున్నారు.

జర్మనీపై ప్రభావం (అందరికంటే ఎక్కువ దెబ్బతిన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ)

• 1932 నాటికి పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి 1929 స్థాయిలో 40 శాతానికి పడింది.
• నిరుద్యోగుల సంఖ్య అపూర్వంగా 60 లక్షలకు (6 మిలియన్లు) చేరింది.
• "ఏ పనైనా చేస్తాను" అనే ఫలకాలు మెడలో వేసుకున్న వారు వీధుల్లో కనిపించారు
• నిరుద్యోగ యువత పేకాట ఆడుతూ, మూలల్లో కూర్చుంటూ, ఉపాధి కార్యాలయాల వద్ద వరుసలు కడుతూ ఉండేవారు
• ఉద్యోగాలు పోగా యువత నేరాల వైపు మళ్లింది.
• మధ్యతరగతి (జీతగాళ్లు, పెన్షనర్లు) పొదుపు కరెన్సీ విలువతో కరిగిపోయింది
• చిన్న వ్యాపారులు, స్వయం ఉపాధి వారు, చిల్లర వర్తకులు నాశనమయ్యారు.
• వీరిలో ప్రోలిటేరియనైజేషన్ (proletarianisation) భయం – కార్మిక వర్గ స్థాయికి, లేదా నిరుద్యోగులుగా పడిపోతామన్న ఆందోళన – నెలకొంది. సంఘటిత కార్మికులు మాత్రమే తట్టుకున్నారు
• నిరుద్యోగం వారి బేరసారాల శక్తిని తగ్గించింది.
• రైతులు వ్యవసాయ ధరల భారీ పతనంతో, పిల్లల కడుపు నింపలేని స్త్రీలు తీవ్ర నిరాశతో కుంగిపోయారు
• పెద్ద వ్యాపారాలూ సంక్షోభంలో పడ్డాయి.

వైమార్ రాజ్యాంగ లోపాలు

• రాజకీయంగా కూడా వైమార్ రిపబ్లిక్ బలహీనమైనది
• రాజ్యాంగంలోని అంతర్గత లోపాలు దానిని అస్థిరంగా, నియంతృత్వానికి లోబడేదిగా చేశాయి.
• దామాషా ప్రాతినిధ్యం (proportional representation): ఏ ఒక్క పార్టీకి మెజారిటీ రావడం దాదాపు అసాధ్యం → సంకీర్ణ పాలన.
• ఆర్టికల్ 48: అత్యవసర పరిస్థితి విధించడానికి, పౌర హక్కులు రద్దు చేయడానికి, ఉత్తర్వులతో పాలించడానికి అధ్యక్షుడికి అధికారం.
• స్వల్ప జీవితంలో వైమార్ రిపబ్లిక్‌లో 20 మంత్రివర్గాలు ఏర్పడ్డాయి, సగటున 239 రోజులు నిలిచాయి
• ఆర్టికల్ 48ను విచ్చలవిడిగా వాడారు. అయినా సంక్షోభాన్ని అదుపు చేయలేకపోయారు
• పరిష్కారం చూపలేని పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యంపై నమ్మకం పోయింది.

ఆర్థిక, రాజకీయ, సామాజిక సంక్షోభం హిట్లర్ ఎదుగుదలకు నేపథ్యమైంది.

హిట్లర్ నేపథ్యం

• 1889లో ఆస్ట్రియాలో పుట్టాడు
• యవ్వనం పేదరికంలో గడిచింది.
• మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం మొదలయ్యాక సైన్యంలో చేరాడు
• ముందు వరుసలో సందేశహరుడిగా (messenger) పనిచేశాడు, కార్పోరల్ అయ్యాడు, ధైర్యానికి పతకాలు పొందాడు.
• జర్మన్ ఓటమి అతడిని భయభ్రాంతుడిని చేసింది, వెర్సైల్స్ సంధి కోపం రేపింది.
• 1919లో జర్మన్ వర్కర్స్ పార్టీ అనే చిన్న సమూహంలో చేరి, తర్వాత దాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని నేషనల్ సోషలిస్ట్ జర్మన్ వర్కర్స్ పార్టీ అని పేరు మార్చాడు
• అదే నాజీ పార్టీ.
• 1923లో బవేరియాను స్వాధీనం చేసుకుని బెర్లిన్‌పై కవాతు చేసి అధికారం చేజిక్కించుకోవాలని పథకం వేశాడు
• విఫలమై అరెస్టయ్యాడు, రాజద్రోహానికి విచారణ జరిగి తర్వాత విడుదలయ్యాడు. [వెలుపలి వివరం: దీనినే బీర్ హాల్ పుచ్ (Beer Hall Putsch), మ్యూనిచ్ అంటారు.]

ప్రజాదరణ

• 1930ల తొలినాళ్ల వరకూ నాజీలు ప్రజా మద్దతును సమర్థంగా కూడగట్టలేకపోయారు. మహా మాంద్యకాలంలోనే నాజీయిజం ప్రజా ఉద్యమమైంది – 1929 తర్వాత బ్యాంకులు కూలాయి, వ్యాపారాలు మూతపడ్డాయి, కార్మికులు ఉద్యోగాలు కోల్పోయారు, మధ్యతరగతి దారిద్ర్య భయంలో పడింది
• ఆ సమయంలో నాజీ ప్రచారం మెరుగైన భవిష్యత్తుపై ఆశలు రేపింది.
• రీఖ్‌స్టాగ్ ఓట్లు: 1928లో 2.6 శాతం మాత్రమే → 1932 నాటికి 37 శాతంతో అతిపెద్ద పార్టీ.
• హిట్లర్ శక్తిమంతమైన వక్త
• అతడి ఉద్వేగం, మాటలు ప్రజలను కదిలించాయి. అతను వాగ్దానాలు: బలమైన దేశ నిర్మాణం
• వెర్సైల్స్ అన్యాయాన్ని రద్దు చేయడం
• జర్మన్ ప్రజల గౌరవాన్ని పునరుద్ధరించడం
• ఉద్యోగాలు కోరేవారికి ఉపాధి
• యువతకు భద్రమైన భవిష్యత్తు
• విదేశీ ప్రభావాలన్నింటినీ తొలగించడం, జర్మనీకి వ్యతిరేక విదేశీ "కుట్ర"లను ఎదుర్కోవడం.

కొత్త రాజకీయ శైలి

• ఆచారాలు (rituals), ప్రదర్శనల ప్రాధాన్యాన్ని హిట్లర్ గుర్తించాడు. భారీ ర్యాలీలు, బహిరంగ సభలు ఏర్పాటు చేసి మద్దతు చాటాడు, ఐక్యతా భావన నింపాడు.
• స్వస్తిక్ చిహ్నంతో ఎర్ర పతాకాలు, నాజీ సెల్యూట్, ప్రసంగాల తర్వాత క్రమబద్ధమైన కరతాళధ్వనులు – ఇవన్నీ శక్తి ప్రదర్శనలో భాగం.
• ప్రతి సంవత్సరం నురెంబర్గ్ పార్టీ కాంగ్రెస్ (ర్యాలీ) జరిగేది
• వివిధ సంస్థలు హిట్లర్ ముందు కవాతు చేసి విధేయత ప్రమాణం చేసి ఆయన ప్రసంగం వినేవి. సరళరేఖల్లో కదిలే SA, SS స్తంభాల ఛాయాచిత్రాలు నాజీ ఉద్యమ గొప్పదనాన్ని చూపేందుకు ఉద్దేశించినవి.
• నాజీ ప్రచారం హిట్లర్‌ను మెస్సయ్యాగా (messiah), రక్షకుడిగా చూపింది – గౌరవం దెబ్బతిని సంక్షోభంలో ఉన్న ప్రజల ఊహలను ఆ ప్రతిమ ఆకట్టుకుంది.

పదం: Propaganda = ప్రజాభిప్రాయాన్ని ప్రభావితం చేయడానికి పోస్టర్లు, సినిమాలు, ప్రసంగాల ద్వారా ఇచ్చే నిర్దిష్ట సందేశం.

2.1 ప్రజాస్వామ్య విధ్వంసం (The Destruction of Democracy)

• 30 జనవరి 1933న అధ్యక్షుడు హిండెన్‌బర్గ్ (Hindenburg) హిట్లర్‌కు ఛాన్సలర్ (Chancellor) పదవి – మంత్రివర్గంలో అత్యున్నత స్థానం – ఇచ్చాడు. అప్పటికి నాజీలు సంప్రదాయవాదులను తమ వైపు తిప్పుకున్నారు. అధికారం పొందిన హిట్లర్ ప్రజాస్వామ్య నిర్మాణాలను కూల్చడం మొదలుపెట్టాడు.
• ఫిబ్రవరిలో జర్మన్ పార్లమెంట్ భవనంలో ఒక రహస్యమైన అగ్నిప్రమాదం జరిగింది
• అది అతని చర్యలకు దోహదపడింది.
• అగ్ని ఉత్తర్వు (Fire Decree), 28 ఫిబ్రవరి 1933: వైమార్ రాజ్యాంగం ఇచ్చిన వాక్స్వాతంత్ర్యం, పత్రికా స్వేచ్ఛ, సభా స్వేచ్ఛ వంటి పౌర హక్కులను నిరవధికంగా రద్దు చేసింది.
• తర్వాత తన ప్రధాన శత్రువులైన కమ్యూనిస్టులపై పడ్డాడు
• వారిలో చాలామందిని కొత్తగా ఏర్పాటైన నిర్బంధ శిబిరాలకు (concentration camps) హడావుడిగా పంపారు. డ్యూసెల్‌డార్ఫ్ (అర మిలియన్ జనాభా గల చిన్న నగరం)లో మిగిలిన 6,808 అరెస్టు ఫైళ్లలో 1,440 కమ్యూనిస్టులవే. కానీ నాజీలు దేశమంతటా హింసించిన 52 రకాల బాధిత వర్గాల్లో కమ్యూనిస్టులు ఒక వర్గం మాత్రమే.
• ఎనేబుల్లింగ్ చట్టం (Enabling Act), 3 మార్చి 1933:
  1. జర్మనీలో నియంతృత్వాన్ని స్థాపించింది
  2. పార్లమెంట్‌ను పక్కనపెట్టి ఉత్తర్వులతో పాలించే సర్వాధికారాలు హిట్లర్‌కు ఇచ్చింది.
• నాజీ పార్టీ, దాని అనుబంధ సంస్థలు మినహా అన్ని రాజకీయ పార్టీలు, ట్రేడ్ యూనియన్లు నిషేధించబడ్డాయి. ఆర్థిక వ్యవస్థ, మీడియా, సైన్యం, న్యాయవ్యవస్థపై రాజ్యం పూర్తి నియంత్రణ సాధించింది.

భద్రతా దళాలు

• సమాజాన్ని నాజీలు కోరిన విధంగా అదుపు చేయడానికి ప్రత్యేక నిఘా, భద్రతా దళాలు ఏర్పడ్డాయి. అప్పటికే ఉన్న ఆకుపచ్చ యూనిఫాం సాధారణ పోలీసులు, SA (స్టార్మ్ ట్రూపర్స్) తో పాటు:
• గెస్టాపో (Gestapo) – రహస్య రాజ్య పోలీసు
• SS (రక్షణ దళాలు)
• నేర పోలీసు (criminal police)
• భద్రతా సేవ SD (Security Service)
• ఈ దళాల రాజ్యాంగేతర అధికారాలు నాజీ రాజ్యానికి అత్యంత భయంకర నేరరాజ్యం అనే పేరు తెచ్చాయి. ఎవరినైనా గెస్టాపో చిత్రహింస గదుల్లో నిర్బంధించవచ్చు, నిర్బంధ శిబిరాలకు పంపవచ్చు, ఇష్టానుసారం బహిష్కరించవచ్చు, ఏ న్యాయ ప్రక్రియా లేకుండా అరెస్టు చేయవచ్చు. పోలీసులు శిక్షార్హత లేకుండా (impunity) పాలించే అధికారం పొందారు.

పదం: Concentration camp = న్యాయ ప్రక్రియ లేకుండా ప్రజలను ఏకాంతంలో నిర్బంధించే శిబిరం; సాధారణంగా విద్యుత్ ముళ్లకంచెతో చుట్టబడి ఉంటుంది.

2.2 పునర్నిర్మాణం (Reconstruction)

ఆర్థిక రంగం

• ఆర్థిక పునరుద్ధరణ బాధ్యతను హిట్లర్ ఆర్థికవేత్త హ్యాల్మార్ షాఖ్ట్ (Hjalmar Schacht)కు అప్పగించాడు. అతను ప్రభుత్వ నిధులతో ఉపాధి కల్పన కార్యక్రమం ద్వారా పూర్తి ఉత్పత్తి, పూర్తి ఉపాధి లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు.
• ఈ ప్రాజెక్టు వల్ల ప్రఖ్యాత జర్మన్ రహదారి మార్గాలు (superhighways), ప్రజల కారు ఫోక్స్‌వాగన్ (Volkswagen) రూపొందాయి. పోస్టర్లు కారు ఉండటం సాధారణ కార్మికుడికి కలగా ఉండదని సూచించాయి.

విదేశాంగ విధానంలో విజయాలు

• 1933లో నేషన్స్ లీగ్ (League of Nations) నుంచి వైదొలిగాడు.
• 1936లో రైన్‌లాండ్‌ను తిరిగి ఆక్రమించాడు.
• 1938లో "ఒకే ప్రజలు, ఒకే సామ్రాజ్యం, ఒకే నాయకుడు" నినాదంతో ఆస్ట్రియాను జర్మనీలో కలుపుకున్నాడు.
• తర్వాత జర్మన్ భాష మాట్లాడే సుడెటన్‌లాండ్ (Sudetenland)ను చెకోస్లోవేకియా నుంచి లాక్కొని, చివరికి ఆ దేశం మొత్తాన్ని ఆక్రమించాడు.
• వెర్సైల్స్ తీర్పు మరీ కఠినమని భావించిన ఇంగ్లండ్ మౌనంగా అతనికి మద్దతిచ్చింది.
• దేశీయంగా, విదేశాల్లో ఈ శీఘ్ర విజయాలు దేశ విధిని తిరగరాసినట్లు కనిపించాయి.

యుద్ధం వైపు

• భారీ ఆయుధీకరణపై పెట్టుబడి పెట్టవద్దని షాఖ్ట్ సలహా ఇచ్చాడు, ఎందుకంటే రాజ్యం ఇంకా లోటు ఆర్థిక విధానం (deficit financing)పై నడుస్తోంది. కానీ జాగ్రత్తపరులకు నాజీ జర్మనీలో చోటు లేదు
• షాఖ్ట్ వెళ్లిపోవాల్సి వచ్చింది.
• రాబోయే ఆర్థిక సంక్షోభం నుంచి బయటపడటానికి హిట్లర్ యుద్ధాన్ని మార్గంగా ఎంచుకున్నాడు
• భూభాగ విస్తరణ ద్వారా వనరులు సమకూర్చాలి.
• సెప్టెంబర్ 1939:
  1. జర్మనీ పోలాండ్‌పై దండెత్తింది
  2. ఇది ఫ్రాన్స్, ఇంగ్లండ్‌లతో యుద్ధానికి దారితీసింది.
• సెప్టెంబర్ 1940: జర్మనీ, ఇటలీ, జపాన్ మధ్య త్రైపాక్షిక ఒప్పందం (Tripartite Pact) కుదిరి హిట్లర్ అంతర్జాతీయ శక్తి వాదనను బలపరిచింది.
• ఐరోపాలో పెద్ద భాగంలో నాజీ జర్మనీకి మద్దతిచ్చే కీలుబొమ్మ ప్రభుత్వాలు (puppet regimes) ఏర్పాటయ్యాయి. 1940 చివరికి హిట్లర్ తన శక్తి శిఖరాగ్రానికి చేరాడు.

పుస్తకం రెండో ప్రపంచ యుద్ధం గురించిన సంక్షిప్త వివరాలను ఇలా ఇస్తుంది.

తూర్పు ఐరోపా లక్ష్యం

• హిట్లర్ తన దీర్ఘకాల లక్ష్యమైన తూర్పు ఐరోపా ఆక్రమణ వైపు కదిలాడు: జర్మన్లకు ఆహార సరఫరా, నివాస స్థలం (living space) కావాలి.
• జూన్ 1941లో సోవియట్ యూనియన్‌పై దాడి చేశాడు. పుస్తకం దీన్ని "చారిత్రక తప్పిదం"గా పేర్కొంటుంది – దీనివల్ల జర్మన్ పశ్చిమ సరిహద్దు బ్రిటిష్ వైమానిక బాంబుదాడులకు, తూర్పు సరిహద్దు శక్తిమంతమైన సోవియట్ సేనలకు తెరవబడ్డాయి.
• సోవియట్ ఎర్ర సైన్యం (Red Army) స్టాలిన్‌గ్రాడ్ (Stalingrad) వద్ద జర్మనీని అణిచివేసి అవమానకరమైన ఓటమి కలిగించింది. ఆ తర్వాత వెనక్కి వెళ్తున్న జర్మన్ సైనికులను బెర్లిన్ నడిబొడ్డు వరకు తరిమి, తూర్పు ఐరోపా అంతటా అర్ధ శతాబ్దం పాటు సోవియట్ ఆధిపత్యం (hegemony) నెలకొల్పింది.

అమెరికా ప్రవేశం

• మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తెచ్చిన ఆర్థిక సమస్యలను మళ్లీ ఎదుర్కోవడం ఇష్టంలేక అమెరికా యుద్ధంలో చేరకుండా ప్రతిఘటించింది
• కానీ ఎక్కువకాలం దూరంగా ఉండలేకపోయింది.
• తూర్పున జపాన్ శక్తి విస్తరిస్తోంది
• అది ఫ్రెంచ్ ఇండో-చైనాను ఆక్రమించి పసిఫిక్‌లోని అమెరికా నౌకా స్థావరాలపై దాడికి సిద్ధమవుతోంది.
• జపాన్ హిట్లర్‌కు మద్దతు ప్రకటించి అమెరికా స్థావరమైన పెర్ల్ హార్బర్ (Pearl Harbor)పై బాంబులు వేసినప్పుడు అమెరికా రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రవేశించింది. (పుస్తక తేదీల పెట్టె: 8 డిసెంబర్ 1941.)

ముగింపు

• యుద్ధం 1945 మేలో హిట్లర్ ఓటమితో ముగిసిందని, అమెరికా హిరోషిమాపై అణుబాంబు వేసిందని పుస్తకం చెబుతుంది. [సరిదిద్దు: ఐరోపాలో యుద్ధం 8 మే 1945న ముగిసింది
• హిరోషిమాపై బాంబు ఆగస్టు 1945లో వేశారు, జపాన్ లొంగుబాటుతో ప్రపంచ యుద్ధం పూర్తిగా ముగిసింది – ఈ అనుబంధం పుస్తకంలో లేదు, వెలుపలి సాధారణ వాస్తవం.]
• పుస్తకం ఇక్కడ నుంచి నాజీ నేరాల చరిత్రకు తిరిగి వస్తుంది.

కీలక తేదీలు (పాఠ్యపుస్తక పెట్టె)

• 1 ఆగస్టు 1914: మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం మొదలు.
• 9 నవంబర్ 1918:
  1. జర్మనీ లొంగుబాటు, యుద్ధ ముగింపు
  2. వైమార్ రిపబ్లిక్ ప్రకటన.
• 28 జూన్ 1919: వెర్సైల్స్ సంధి.
• 30 జనవరి 1933: హిట్లర్ ఛాన్సలర్.
• 1 సెప్టెంబర్ 1939: జర్మనీ పోలాండ్‌పై దండయాత్ర, రెండో ప్రపంచ యుద్ధం మొదలు.
• 22 జూన్ 1941: జర్మనీ USSRపై దాడి.
• 23 జూన్ 1941:
  1. యూదుల సామూహిక హత్యలు మొదలు (పుస్తకంలో ముద్రించిన తేదీ
  2. చరిత్రకారుల ప్రకారం 22 జూన్ 1941న USSRపై దాడి తరువాత ఐన్సాట్స్‌గ్రుప్పెన్ (Einsatzgruppen) హంతక దళాలు సామూహిక హత్యలు మొదలుపెట్టాయి – ఒక నిర్దిష్ట తేదీ లేదు).
• 8 డిసెంబర్ 1941: అమెరికా రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో చేరింది.
• 27 జనవరి 1945: సోవియట్ దళాలు ఆష్విట్జ్‌ను విముక్తం చేశాయి.
• 8 మే 1945: ఐరోపాలో మిత్ర రాజ్యాల విజయం.

3 నాజీ ప్రపంచ దృక్పథం (The Nazi Worldview) నాజీ నేరాలు ఒక నమ్మకాల వ్యవస్థ, ఆచరణల సమితితో ముడిపడి ఉన్నాయి. నాజీ భావజాలం హిట్లర్ ప్రపంచ దృక్పథానికి పర్యాయపదం.

జాతి శ్రేణి (racial hierarchy)

• ఈ దృక్పథం ప్రకారం మనుషుల మధ్య సమానత్వం లేదు
• జాతి శ్రేణి మాత్రమే ఉంది.
• అగ్రభాగంలో బంగారు వర్ణ కురులు, నీలి కళ్ల నార్డిక్ జర్మన్ ఆర్యులు (Nordic German Aryans)
• అట్టడుగున యూదులు. వారిని "వ్యతిరేక జాతి (anti-race)"గా, ఆర్యుల ప్రధాన శత్రువులుగా పరిగణించారు.
• ఇతర రంగు జాతులను వారి బాహ్య లక్షణాల ప్రకారం మధ్యలో ఉంచారు.
• నార్డిక్ ఆర్యులు: ఉత్తర ఐరోపా దేశాల్లో నివసించిన, జర్మన్ లేదా సంబంధిత మూలం గల ఆర్య శాఖ.

సిద్ధాంత మూలాలు

• హిట్లర్ జాతివాదం చార్లెస్ డార్విన్, హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ వంటి ఆలోచనాపరుల నుంచి అరువు తెచ్చుకుంది. డార్విన్ ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త – పరిణామం (evolution), సహజ ఎంపిక (natural selection) ద్వారా మొక్కలు, జంతువుల సృష్టిని వివరించాడు. స్పెన్సర్ తర్వాత యోగ్యతమ మనుగడ (survival of the fittest) అనే భావన జోడించాడు – మారుతున్న శీతోష్ణస్థితులకు అలవాటు పడ్డ జాతులు మాత్రమే మనగలుగుతాయి.
• డార్విన్ సహజ ఎంపికలో మానవ జోక్యాన్ని ఎన్నడూ సమర్థించలేదు
• కానీ జాతివాద ఆలోచనాపరులు, రాజకీయవేత్తలు ఆయన భావాలను జయించిన ప్రజలపై సామ్రాజ్య పాలనను సమర్థించుకోవడానికి వాడుకున్నారు.
• నాజీ వాదన:
  1. బలమైన జాతి మనుగడ సాగిస్తుంది, బలహీనమైనవి నశిస్తాయి
  2. ఆర్య జాతి అత్యుత్తమం – దాని స్వచ్ఛతను కాపాడుకుని బలపడి ప్రపంచాన్ని శాసించాలి.

లేబెన్స్‌రాఉమ్ (Lebensraum) – నివాస స్థలం

• హిట్లర్ భావజాలంలో రెండో అంశం ఈ భౌగోళిక రాజకీయ భావన. స్థిరనివాసం కోసం కొత్త భూభాగాలు సంపాదించాలి
• దీని వల్ల మాతృదేశ విస్తీర్ణం పెరుగుతుంది, కొత్త భూముల్లోని స్థిరపడినవారు మూల ప్రదేశంతో సన్నిహిత సంబంధం నిలుపుకుంటారు
• జర్మన్ జాతి భౌతిక వనరులు, శక్తి పెరుగుతాయి.
• హిట్లర్ తూర్పు వైపు సరిహద్దులను విస్తరించి జర్మన్లందరినీ భౌగోళికంగా ఒకే చోట చేర్చాలనుకున్నాడు. పోలాండ్ ఈ ప్రయోగానికి ప్రయోగశాల అయింది.

మూలాధారం A (హిట్లర్, Secret Book) – సారాంశం

• ఈ భూమి ఎవరికీ బహుమతిగా ఇవ్వబడలేదు
• దానిని జయించే ధైర్యం, కాపాడే బలం, సాగుచేసే శ్రమ ఉన్న ప్రజలకు ప్రొవిడెన్స్ ప్రసాదిస్తుంది. ప్రపంచంలో ప్రాథమిక హక్కు బలం ఉన్నంత వరకు జీవించే హక్కు
• అందువల్ల శక్తిమంతమైన జాతి తన భూభాగాన్ని తన జనాభాకు తగ్గట్టు సర్దుకునే మార్గాలు కనుగొంటుంది.

మూలాధారం B (హిట్లర్, Mein Kampf, p. 644) – సారాంశం

• భూమి ఖండాలన్నీ కలిపేసుకునేంత పెద్ద రాజ్యాల మధ్య పంచబడుతున్న యుగంలో రాజకీయ మాతృదేశం కేవలం "అసంబద్ధమైన" 500 కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణానికి పరిమితమైన దేశాన్ని ప్రపంచ శక్తి అనలేం.
• ఈ రెండు మూలాలు హిట్లర్ సామ్రాజ్యవాద ఆశయాన్ని – భూభాగ విస్తరణ బలానికి హక్కు అనే వాదనను – సూచిస్తాయి.

3.1 జాతి రాజ్య స్థాపన (Establishment of the Racial State)

• అధికారంలోకి రాగానే నాజీలు "స్వచ్ఛమైన జర్మన్లతో" కూడిన ప్రత్యేక జాతి సమాజాన్ని సృష్టించే కలను అమలు చేయడం మొదలుపెట్టారు. విస్తరించిన సామ్రాజ్యంలో "అవాంఛితులు (undesirables)"గా భావించిన వారిని భౌతికంగా నిర్మూలించడం దీని అర్థం. "స్వచ్ఛమైన, ఆరోగ్యవంతమైన నార్డిక్ ఆర్యులు" మాత్రమే కోరదగినవారు, వారికే జీవించే హక్కు.
• అపరిపూర్ణులు/అసాధారణులుగా భావించిన జర్మన్లకు కూడా జీవించే హక్కు లేదు. యుథనేషియా కార్యక్రమం (Euthanasia Programme) కింద మానసికంగా, శారీరకంగా అనర్హులుగా భావించిన అనేకమంది జర్మన్లకు నాజీ అధికారులు మరణశిక్ష విధించారు (వారిలో ఒక వైద్యుడైన అధికారి కూడా ఉన్నాడు).

ఇతర "అవాంఛిత" వర్గాలు

• యూదులు మాత్రమే కాదు
• నాజీ జర్మనీలోని అనేకమంది జిప్సీలు (Gypsies), నల్లజాతీయులను జాతిపరంగా "తక్కువవారు"గా భావించి, "ఉన్నత ఆర్య" జాతి జీవశాస్త్ర స్వచ్ఛతకు ముప్పుగా పరిగణించి విస్తృతంగా హింసించారు.
• రష్యన్లు, పోల్స్‌ను కూడా మానవులకంటే తక్కువ వారిగా పరిగణించారు. జర్మనీ పోలాండ్, రష్యా భాగాలను ఆక్రమించినప్పుడు బందీ పౌరులను వెట్టి కార్మికులుగా పనిచేయించారు
• చాలామంది కష్టపనితో, ఆకలితో చనిపోయారు.
• పదం:
  1. జిప్సీ – ఈ పేరుతో వర్గీకరించిన సమూహాలకు తమదైన సామాజిక గుర్తింపు ఉంది
  2. సింతీ (Sinti), రోమా (Roma) అలాంటివి
  3. వారిలో చాలామంది భారతదేశం మూలాలను గుర్తించారు. [వెలుపలి సూచన: ఈ రోజుల్లో "రోమా, సింతీ" అనే పేర్లు వాడతారు.]

యూదుల పట్ల వైఖరి

• యూదులు అందరికంటే ఎక్కువగా బాధపడ్డారు. యూదులపై నాజీ ద్వేషానికి పూర్వరూపం యూదుల పట్ల సంప్రదాయ క్రైస్తవ శత్రుభావం: వారిని క్రీస్తు హంతకులుగా, వడ్డీ వ్యాపారులు (usurers)గా ముద్ర వేశారు.
• మధ్యయుగం వరకు యూదులు భూమి కలిగి ఉండరాదు
• వ్యాపారం, వడ్డీ వ్యాపారంతో జీవించారు
• ప్రత్యేకంగా గుర్తించిన ప్రాంతాల్లో – ఘెట్టోలు (ghettos) – నివసించారు
• అప్పుడప్పుడు సంఘటిత హింస, దేశ బహిష్కరణలకు గురయ్యారు.
• కానీ హిట్లర్ ద్వేషం శాస్త్రీయమని చెప్పుకున్న జాతి సిద్ధాంతాలపై (pseudoscientific) ఆధారపడింది. వాటి ప్రకారం మతమార్పిడి "యూదు సమస్య"కు పరిష్కారం కాదు
• దానికి పూర్తి నిర్మూలనే మార్గం.
• 1933–1938: నాజీలు యూదులను భయభ్రాంతులకు గురిచేసి, నిరుపేదలను చేసి, వేరుపరిచి దేశం విడిచిపోయేలా ఒత్తిడి చేశారు.
• 1939–1945: వారిని కొన్ని ప్రాంతాల్లో కేంద్రీకరించి చివరికి పోలాండ్‌లోని గ్యాస్ ఛాంబర్లలో చంపడం లక్ష్యం.

పదాలు: Pauperised = పూర్తి దారిద్ర్యంలోకి నెట్టడం; Persecution = ఒక సమూహం లేదా మతానికి చెందినవారికి క్రమబద్ధంగా, సంఘటితంగా విధించే శిక్ష.

3.2 జాతి ఆదర్శ రాజ్యం (The Racial Utopia) యుద్ధ నీడలో నాజీలు తమ హంతక జాతి ఆదర్శాన్ని సాకారం చేయడం మొదలుపెట్టారు; జాతి హననం, యుద్ధం ఒకే నాణేనికి రెండు ముఖాలయ్యాయి.

ఆక్రమిత పోలాండ్

• పోలాండ్‌ను విభజించారు: వాయవ్య పోలాండ్‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని జర్మనీలో కలుపుకున్నారు.
• పోల్స్‌ను తమ ఇళ్లు, ఆస్తులు వదిలి వెళ్లేలా బలవంతం చేసి, ఆక్రమిత ఐరోపా నుంచి తీసుకొచ్చిన జాతి జర్మన్లు (ethnic Germans) వాటిని ఆక్రమించారు.
• పోల్స్‌ను పశువుల్లా మరో భాగమైన జనరల్ గవర్నమెంట్ (General Government)లోకి తోలారు – ఇది సామ్రాజ్యంలోని "అవాంఛితుల"ందరి గమ్యస్థానం.
• పోలిష్ మేధావి వర్గం సభ్యులను హత్య చేశారు, లేదా బౌద్ధికంగా, ఆత్మికంగా బానిసలుగా మార్చారు. ఆర్యుల్లా కనిపించిన పోలిష్ పిల్లలను తల్లుల నుంచి బలవంతంగా లాగి "జాతి నిపుణులు" పరీక్షించారు
• పరీక్ష నెగ్గితే జర్మన్ కుటుంబాల్లో పెంచారు, లేకుంటే అనాథాశ్రమాల్లో పడేశారు – అక్కడ చాలామంది చనిపోయారు.
• అతిపెద్ద ఘెట్టోలు, గ్యాస్ ఛాంబర్లతో జనరల్ గవర్నమెంట్ యూదుల వధ్యస్థలంగా (killing fields) కూడా మారింది.

మూడు దశలు (ముఖ్యం) దశ 1: బహిష్కరణ (Exclusion) 1933–1939 – "పౌరులుగా మాతో జీవించే హక్కు మీకు లేదు"

• నురెంబర్గ్ చట్టాలు (Nuremberg Laws), సెప్టెంబర్ 1935:
  1. జర్మన్ లేదా సంబంధిత రక్తం గలవారే ఇకపై జర్మన్ పౌరులుగా, జర్మన్ సామ్రాజ్య రక్షణ పొందుతారు.
  2. యూదులు–జర్మన్ల మధ్య వివాహాలు నిషేధం.
  3. యూదులు–జర్మన్ల మధ్య వివాహేతర సంబంధాలు నేరం.
  4. యూదులు జాతీయ పతాకం ఎగురవేయడం నిషేధం.
• ఇతర చట్టపర చర్యలు:
  1. యూదు వ్యాపారాల బహిష్కరణ (boycott)
  2. ప్రభుత్వ సేవల నుంచి తొలగింపు
  3. ఆస్తుల బలవంతపు అమ్మకం, జప్తు.
• నవంబర్ 1938 హింసాకాండ (pogrom) – "పగిలిన గాజు రాత్రి (the night of broken glass)": యూదుల ఆస్తులు ధ్వంసం, లూటీ
• ఇళ్లపై దాడులు
• సినగోగ్‌లు (synagogues – యూదు ప్రార్థనా మందిరాలు) దహనం
• పురుషుల అరెస్టులు.

దశ 2: ఘెట్టోలు (Ghettoisation) 1940–1944 – "మాతో జీవించే హక్కు మీకు లేదు"

• సెప్టెంబర్ 1941 నుంచి యూదులందరూ ఛాతీపై పసుపు డేవిడ్ నక్షత్రం (Star of David) ధరించాలి
• ఈ గుర్తు పాస్‌పోర్ట్, చట్టపర పత్రాలు, ఇళ్లపై ముద్ర వేశారు.
• వారిని జర్మనీలో యూదు గృహాల్లో, తూర్పున లోడ్జ్ (Lodz), వార్సా (Warsaw) వంటి ఘెట్టోల్లో ఉంచారు
• ఇవి తీవ్ర దుఃఖం, పేదరిక కేంద్రాలయ్యాయి. ఘెట్టోలో ప్రవేశించే ముందు యూదులు తమ సంపద అంతా అప్పగించాలి
• అక్కడ ఆకలి, క్షామం, వ్యాధులు (లేమి, పరిశుభ్రత లోపం వల్ల) వ్యాపించాయి.

దశ 3: నిర్మూలన (Annihilation) 1941 నుంచి

• యూదులను యూదు గృహాలు, నిర్బంధ శిబిరాలు, ఘెట్టోల నుంచి ఐరోపా నలుమూలల నుంచి గూడ్స్ రైళ్లలో "మృత్యు కర్మాగారాల"కు తెచ్చారు.
• పోలాండ్, తూర్పున బెల్జెక్, ఆష్విట్జ్, సోబిబోర్, ట్రెబ్లింకా, చెల్మ్నో, మజ్దానెక్ ప్రముఖ కేంద్రాల్లో గ్యాస్ ఛాంబర్లలో దహనం చేశారు
• శాస్త్రీయ ఖచ్చితత్వంతో నిమిషాల్లోనే సామూహిక హత్యలు జరిగాయి. నిర్బంధ శిబిరాలకు విద్యుత్ తీగల కంచె ఉండేది.

4 నాజీ జర్మనీలో యువత (Youth in Nazi Germany)

• హిట్లర్‌కు దేశ యువతపై తీవ్ర ఆసక్తి. పిల్లలకు నాజీ భావజాలం బోధించడం ద్వారానే బలమైన నాజీ సమాజాన్ని స్థాపించగలమని భావించాడు
• అందువల్ల బడిలో, బడి బయట పిల్లలపై నియంత్రణ కావాలి.

పాఠశాలలు

• అన్ని పాఠశాలలను "శుద్ధి (cleansed, purified)" చేశారు: యూదులైన లేదా "రాజకీయంగా నమ్మదగనివారు"గా భావించిన ఉపాధ్యాయులను తొలగించారు.
• పిల్లలను మొదట వేరుచేశారు: జర్మన్లు, యూదులు కలిసి కూర్చోరాదు, ఆడరాదు. తర్వాత "అవాంఛిత పిల్లలను" – యూదులు, శారీరక వికలాంగులు, జిప్సీలు – పాఠశాలల నుంచి గెంటేశారు. చివరికి 1940లలో వారిని గ్యాస్ ఛాంబర్లకు తీసుకెళ్లారు.
• "మంచి జర్మన్" పిల్లలకు సుదీర్ఘ భావజాల శిక్షణ:
  1. పాఠ్యపుస్తకాలు తిరగరాశారు
  2. నాజీ జాతి భావనలను సమర్థించడానికి జాతి శాస్త్రం (racial science) ప్రవేశపెట్టారు
  3. గణిత తరగతుల ద్వారా కూడా యూదుల గురించి మూస భావనలు ప్రచారం చేశారు. పిల్లలు విధేయులుగా, లొంగి ఉండేవారుగా, యూదులను ద్వేషించేవారుగా, హిట్లర్‌ను ఆరాధించేవారుగా తయారుకావాలి.
• క్రీడల లక్ష్యం కూడా పిల్లల్లో హింస, దూకుడు స్ఫూర్తిని పెంచడం
• బాక్సింగ్ పిల్లలను ఇనుప గుండె గల, బలమైన, పౌరుషవంతులుగా మారుస్తుందని హిట్లర్ నమ్మాడు.
• పుస్తకంలో చూపిన పాఠ్య చిత్రాలు: యూదు వ్యతిరేక జాతి పాఠం (Der Giftpilz, 1938 – విషపు పుట్టగొడుగు), యూదు ఉపాధ్యాయుడు, యూదు విద్యార్థులు సహవిద్యార్థుల ఎగతాళి మధ్య బడి నుంచి గెంటబడటం (Elvira Bauer పుస్తకం, 1936).

యువజన సంస్థలు

• జర్మన్ యువతను "జాతీయ సోషలిజం స్ఫూర్తి"లో విద్యావంతులను చేసే బాధ్యత యువజన సంస్థలకు ఇచ్చారు.
• 10 ఏళ్ల పిల్లలు జుంగ్‌ఫోల్క్ (Jungvolk) – 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లల నాజీ యువజన బృందాలు – లో చేరాలి.
• 14 ఏళ్లకు అబ్బాయిలందరూ నాజీ యువజన సంస్థ హిట్లర్ యూత్ (Hitler Youth)లో చేరాలి: అక్కడ యుద్ధాన్ని ఆరాధించడం, దూకుడు–హింసను కీర్తించడం, ప్రజాస్వామ్యాన్ని, యూదులను, కమ్యూనిస్టులను, జిప్సీలను, "అవాంఛితులు"గా వర్గీకరించిన వారందరినీ ద్వేషించడం నేర్చుకున్నారు.
• కఠిన భావజాల, శారీరక శిక్షణ తర్వాత సాధారణంగా 18 ఏళ్లకు లేబర్ సర్వీస్ (Labour Service)లో చేరేవారు
• తర్వాత సైన్యంలో పనిచేసి ఒక నాజీ సంస్థలో చేరాలి.
• నాజీ యూత్ లీగ్ 1922లో స్థాపించబడింది
• నాలుగేళ్ల తర్వాత (1926) దాని పేరు హిట్లర్ యూత్ గా మార్చారు. యువజన ఉద్యమాన్ని నాజీ అధీనంలో ఏకీకృతం చేయడానికి మిగతా యువజన సంస్థలన్నింటినీ క్రమంగా రద్దుచేసి చివరకు నిషేధించారు.

మూలాధారం C

• 6–10 ఏళ్ల బాలురు ప్రాథమిక నాజీ శిక్షణ పొందాక హిట్లర్‌కు విధేయత ప్రమాణం చేయాలి:
  1. "నా శక్తిని, బలాన్ని మన దేశ రక్షకుడైన ఫ్యూరర్ అడాల్ఫ్ హిట్లర్‌కు అర్పిస్తాను
  2. ఆయన కోసం ప్రాణాలివ్వడానికి సిద్ధం" (W. Shirer, The Rise and Fall of the Third Reich).
• జర్మన్ లేబర్ ఫ్రంట్ అధినేత రాబర్ట్ లే (Robert Ley): పిల్లవాడికి మూడేళ్ల వయసులో మొదలుపెడతాం – చిన్న జెండా ఊపిస్తాం
• తర్వాత బడి, హిట్లర్ యూత్, సైనిక సేవ
• ఇవన్నీ ముగిశాక కూడా లేబర్ ఫ్రంట్ వారిని సమాధి వరకు వదలదు.

4.1 నాజీ మాతృత్వ ఆరాధన (The Nazi Cult of Motherhood)

• నాజీ జర్మనీలో పిల్లలకు పదేపదే చెప్పారు – స్త్రీలు పురుషులకు పూర్తిగా భిన్నమైనవారు
• ప్రతిచోటా ప్రజాస్వామ్య పోరాటాల్లో భాగమైన స్త్రీపురుష సమాన హక్కుల పోరాటం తప్పు, అది సమాజాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
• అబ్బాయిలకు దూకుడు, పౌరుషం, ఉక్కు గుండె నేర్పగా, అమ్మాయిలకు మంచి తల్లులుగా మారి స్వచ్ఛ రక్త ఆర్య పిల్లలను పెంచాలని చెప్పారు. జాతి స్వచ్ఛత కాపాడటం, యూదులకు దూరంగా ఉండటం, ఇల్లు చూసుకోవడం, పిల్లలకు నాజీ విలువలు నేర్పడం, ఆర్య సంస్కృతి, జాతికి వాహకులు కావడం అమ్మాయిల బాధ్యత.
• 1933లో హిట్లర్: "నా రాజ్యంలో తల్లి అత్యంత ముఖ్య పౌరురాలు." కానీ తల్లులందరినీ సమానంగా చూడలేదు:
• జాతి పరంగా అవాంఛిత పిల్లలను కన్న స్త్రీలను శిక్షించారు
• కోరదగిన పిల్లలను కన్నవారికి బహుమతులు – ఆసుపత్రుల్లో ప్రాధాన్యం, దుకాణాల్లో, థియేటర్ టికెట్లలో, రైలు ఛార్జీల్లో రాయితీలు.
• ఎక్కువ పిల్లలను కనేలా ప్రోత్సహించడానికి గౌరవ శిలువలు (Honour Crosses): నలుగురు పిల్లలకు కాంస్య, ఆరుగురికి వెండి, ఎనిమిది లేదా అంతకంటే ఎక్కువమందికి బంగారు శిలువ.
• నిర్దేశిత నడత నుంచి తప్పిన "ఆర్య" స్త్రీలను బహిరంగంగా నిందించి కఠినంగా శిక్షించారు. యూదులు, పోల్స్, రష్యన్లతో సంబంధం కొనసాగించినవారిని గుండు చేసి, ముఖానికి నల్లరంగు పూసి, "నేను జాతి గౌరవాన్ని మలినం చేశాను" అనే ఫలకాలు మెడలో వేసి పట్టణంలో ఊరేగించారు
• చాలామందికి జైలు శిక్షలు పడ్డాయి, పౌర గౌరవం, భర్తలు–కుటుంబాలను కోల్పోయారు.
• మూలాధారం E – 8 సెప్టెంబర్ 1934 నురెంబర్గ్ పార్టీ ర్యాలీలో మహిళలకు హిట్లర్ ప్రసంగం: స్త్రీ పురుషుడి ప్రధాన రంగంలో జోక్యం చేసుకోవడం సరైనదని భావించం
• రెండు ప్రపంచాలు వేరుగా ఉండటం సహజం. పురుషుడు యుద్ధభూమిలో ధైర్యమిస్తే స్త్రీ నిత్య త్యాగం, బాధలు ఇస్తుంది
• ప్రతి బిడ్డ ఆమె జాతి మనుగడ కోసం చేసే యుద్ధం. స్త్రీ జాతి సంరక్షణలో అత్యంత స్థిరమైన అంశమని, ప్రకృతి విధించినట్లే ఆమెను జాతి పోరాటంలో కలిపామని అన్నాడు.

4.2 ప్రచార కళ (The Art of Propaganda)

• నాజీ పాలన భాషను, మాధ్యమాలను జాగ్రత్తగా, తరచూ గొప్ప ప్రభావంతో వాడింది. వారు తమ చర్యలకు సృష్టించిన పదాలు మోసపూరితమైనవి, భయంకరమైనవి కూడా. అధికార సమాచారాలలో "చంపడం (kill)", "హత్య (murder)" అనే పదాలు వాడలేదు:
• సామూహిక హత్యలు = "ప్రత్యేక చికిత్స (special treatment)", "తుది పరిష్కారం (final solution)" (యూదులకు), "యుథనేషియా" (వికలాంగులకు), "ఎంపిక (selection)", "క్రిమిసంహారాలు (disinfections)".
• "తరలింపు (Evacuation)" = గ్యాస్ ఛాంబర్లకు బహిష్కరణ.
• గ్యాస్ ఛాంబర్లను "క్రిమిసంహార ప్రదేశాలు (disinfection-areas)" అని లేబుల్ చేశారు
• అవి నకిలీ షవర్ హెడ్లతో స్నానాల గదుల్లా ఉండేవి.
• మాధ్యమాలు:
  1. దృశ్య చిత్రాలు, సినిమాలు, రేడియో, పోస్టర్లు, ఆకర్షక నినాదాలు, కరపత్రాల ద్వారా నాజీ భావాలను ప్రచారం చేశారు. పోస్టర్లలో జర్మన్ల "శత్రువులు"గా గుర్తించిన సమూహాలను మూస చిత్రాలతో ఎగతాళి చేసి, తిట్టి, దుష్టులుగా వర్ణించారు. సోషలిస్టులు, ఉదారవాదులను బలహీనులు, క్షీణులుగా చూపారు
  2. వారిని దుర్మార్గ విదేశీ ఏజెంట్లుగా దాడి చేశారు.
• యూదులపై ద్వేషం పుట్టించడానికి ప్రచార చిత్రాలు తీశారు
• అత్యంత అపఖ్యాతి చెందిన చిత్రం ది ఎటర్నల్ జ్యూ (The Eternal Jew). సనాతన యూదులను పొడవాటి గడ్డాలు, కఫ్తాన్ దుస్తులతో మూస చిత్రాలుగా చూపారు
• వాస్తవానికి జర్మన్ యూదులు బాగా కలిసిపోయిన సమాజం కావడంతో వారి బాహ్య రూపాన్ని బట్టి గుర్తించడం కష్టం. వారిని క్రిమికీటకాలు, ఎలుకలు, చీడలుగా పిలిచారు
• వారి కదలికలను ఎలుకలతో పోల్చారు.
• నాజీయిజం ప్రజల మనసుల్లో పని చేసి భావోద్వేగాలను తట్టి, "అవాంఛితులు"గా ముద్ర వేసిన వారిపైకి వారి ద్వేషం, కోపాన్ని మళ్లించింది.
• నాజీలు అన్ని వర్గాలను ఆకట్టుకోవడానికి సమానంగా ప్రయత్నించారు – తమ సమస్యలన్నీ నాజీలే పరిష్కరించగలరని చెప్పి మద్దతు పొందారు.
• ఉదాహరణ:
  1. 1932 నాజీ కరపత్రం "జర్మన్ రైతు – నువ్వు హిట్లర్‌కు చెందినవాడివి!" – రైతుకు రెండు ముప్పులు: అమెరికా ఆర్థిక విధానం (పెద్ద పెట్టుబడిదారీ విధానం), మార్క్సిస్ట్ బోల్షివిజం
  2. రెండూ "యూదు ఆలోచన" నుంచి పుట్టి "ప్రపంచ యూదు" రహస్య పథకానికి సేవ చేస్తాయి
  3. రైతును రక్షించగలది జాతీయ సోషలిజమే. 1920ల నాజీ పోస్టర్ ముందు వరుస సైనికుడి పేరుతో కార్మికులను హిట్లర్‌కు ఓటు వేయమని కోరింది.
• యూదు వ్యతిరేక పోస్టర్ ఉదాహరణ:
  1. "డబ్బు యూదుల దేవుడు
  2. డబ్బు కోసం అతడు గొప్ప నేరాలు చేస్తాడు..." అంటూ యూదులను దురాశాపరులుగా మూసపోశారు.

5 సామాన్య ప్రజలు, మానవాళిపై నేరాలు (Ordinary People and the Crimes Against Humanity) నాజీయిజానికి సామాన్య ప్రజలు ఎలా స్పందించారు?

• చాలామంది ప్రపంచాన్ని నాజీ కళ్లతో చూశారు, నాజీ భాషలో మాట్లాడారు. యూదులలా కనిపించేవారిని చూడగానే ద్వేషం, కోపం పెల్లుబికేవి. యూదుల ఇళ్లకు గుర్తులు పెట్టారు, అనుమానాస్పద పొరుగువారిపై ఫిర్యాదు చేశారు. నాజీయిజం సంపదను, సంక్షేమాన్ని తెస్తుందని వారు నిజంగా నమ్మారు.
• కానీ ప్రతి జర్మన్ నాజీ కాదు. అనేకమంది పోలీసు అణచివేత, మరణాన్ని ఎదిరించి నాజీయిజానికి చురుకైన ప్రతిఘటన నిర్వహించారు.
• అయితే అత్యధిక జర్మన్లు నిష్క్రియ ప్రేక్షకులు, ఉదాసీన సాక్షులుగా ఉన్నారు
• నిరసించడానికి, భిన్నాభిప్రాయం చెప్పడానికి భయపడి దూరంగా చూసేవారు.

పాస్టర్ నీమ్యోలర్ (Pastor Niemoeller)

• ప్రతిఘటన యోధుడైన ఈయన నాజీ సామ్రాజ్యంలో ప్రజలపై జరిగిన క్రూర, సంఘటిత నేరాల ఎదుట సామాన్య జర్మన్లలో నిరసన లేకపోవడం, వింత నిశ్శబ్దం చూశాడు. ఆ నిశ్శబ్దం గురించి కవితలో ఇలా రాశాడు (సారాంశం): మొదట కమ్యూనిస్టుల కోసం వచ్చారు – నేను కమ్యూనిస్టును కాను కాబట్టి ఏమీ అనలేదు
• తర్వాత సోషల్ డెమోక్రాట్ల కోసం వచ్చారు – నేను కాను కాబట్టి ఏమీ చేయలేదు
• తర్వాత ట్రేడ్ యూనియనిస్టుల కోసం – నేను కాను
• తర్వాత యూదుల కోసం వచ్చారు – నేను యూదును కాను కాబట్టి కొంచెమే చేశాను
• చివరికి నా కోసం వచ్చినప్పుడు నా తరఫున నిలబడేవారు ఎవరూ మిగల్లేదు.

పెట్టె 1 – ఎర్నా క్రాన్జ్ (Erna Kranz)

• లారెన్స్ రీస్ (Lawrence Rees) తన డాక్యుమెంటరీ "The Nazis: A Warning from History" కోసం వివిధ నేపథ్యాల వారిని ఇంటర్వ్యూ చేసి, నాజీ బాధితుల పట్ల ఆందోళన లేకపోవడం కేవలం భయం వల్లేనా అని ప్రశ్నించాడు.
• 1930లలో టీనేజర్ అయిన ఎర్నా క్రాన్జ్ (ఇప్పుడు అమ్మమ్మ):
  1. 1930లు నిరుద్యోగులకే కాక అందరికీ ఆశాకిరణం చూపాయి
  2. అందరూ అణగారినట్లు భావించారు
  3. తన అనుభవంలో జీతాలు పెరిగాయి, జర్మనీ తన లక్ష్య భావనను తిరిగి పొందినట్లనిపించింది
  4. "నా వరకు నాకు అది మంచి కాలం, నాకు నచ్చింది" అంది. (ఇది ఆమె వ్యక్తిగత అనుభవం మాత్రమే
  5. బాధితుల కోణం పూర్తిగా భిన్నం.)

యూదుల అంతర్గత అనుభవం – షార్లెట్ బెరాట్ (Charlotte Beradt)

• ఈమె ప్రజల కలలను రహస్యంగా డైరీలో నమోదు చేసి "Third Reich of Dreams" అనే పుస్తకంగా ప్రచురించింది. యూదులు తమ గురించి నాజీ మూస భావాలనే నమ్మడం మొదలుపెట్టారని వివరించింది: వంకర ముక్కులు, నల్ల జుట్టు, కళ్లు, "యూదు రూపాలు", శరీర కదలికల గురించి కలలు కన్నారు. నాజీ పత్రికల్లో ప్రచారమైన మూస చిత్రాలు కలల్లోనూ వారిని వెంటాడాయి. యూదులు గ్యాస్ ఛాంబర్ చేరకముందే ఎన్నోసార్లు మరణించారు.

5.1 హోలోకాస్ట్ గురించిన జ్ఞానం (Knowledge about the Holocaust)

• పాలన చివరి సంవత్సరాల్లో నాజీ ఆచరణల సమాచారం జర్మనీ నుంచి బయటికి చినుకులుగా వచ్చింది. కానీ యుద్ధం ముగిసి జర్మనీ ఓడాకే ఏం జరిగిందో ప్రపంచం గ్రహించింది.
• ఓడిన దేశంగా శిథిలాల నుంచి లేస్తూ తమ కష్టాల్లో మునిగిన జర్మన్లు ఉండగా, నాజీ హత్యాకాండల సమయంలో తాము అనుభవించిన అఘాయిత్యాలను, బాధలను (దీన్నే హోలోకాస్ట్ (Holocaust) అంటారు) ప్రపంచం గుర్తుంచుకోవాలని యూదులు కోరుకున్నారు.
• తీవ్రస్థాయిలో ఒక ఘెట్టో వాసి మరొకరితో, యుద్ధం దాటి కనీసం అరగంట బతకాలని ఉందన్నాడు – జరిగినది ప్రపంచానికి చెప్పడానికి అనే అర్థం. నివేదించాలనే, పత్రాలను భద్రపరచాలనే ఈ అజేయ స్ఫూర్తి అనేక ఘెట్టో, శిబిర ఖైదీల్లో కనిపించింది – వారు డైరీలు రాశారు, నోట్‌బుక్‌లు ఉంచారు, ఆర్కైవ్‌లు రూపొందించారు.
• ఉదాహరణ:
  1. వార్సా ఘెట్టో వాసులు పత్రాలను, ఇతర సామగ్రిని మూడు పాల డబ్బాల్లో పెట్టి 1943లో భవనాల నేలమాళిగల్లో పాతిపెట్టారు
  2. విధ్వంసం ఆసన్నమైనట్లు తోచినప్పుడు ఇది చేశారు
  3. ఆ డబ్బా 1950లో దొరికింది.
• దీనికి విరుద్ధంగా, యుద్ధం ఓడిపోతున్నట్లు కనిపించినప్పుడు నాజీ నాయకత్వం కార్యాలయాల్లోని నేరారోపణ సాక్ష్యాలన్నీ దగ్ధం చేయడానికి తమ అధికారులకు పెట్రోల్ పంపిణీ చేసింది.
• అయినా హోలోకాస్ట్ చరిత్ర, జ్ఞాపకం ఈనాటికీ జ్ఞాపకాలు, కల్పన, డాక్యుమెంటరీలు, కవిత్వం, స్మారకాలు, మ్యూజియంలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సజీవంగా ఉన్నాయి. వీటి అర్థం: ప్రతిఘటించినవారికి నివాళి
• సహకరించినవారికి ఇబ్బందికర గుర్తు
• మౌనంగా చూసినవారికి హెచ్చరిక.
• డెన్మార్క్ తమ యూదులను జర్మనీ నుంచి రహస్యంగా రక్షించింది – ఇందుకు ఉపయోగించిన పడవ ఒకటి పుస్తకంలో చూపబడింది.

మహాత్మా గాంధీ హిట్లర్‌కు లేఖ (Mahatma Gandhi writes to Hitler)

• లేఖ తేదీ:
  1. 24 డిసెంబర్ 1940
  2. "Herr Hitler, Berlin, Germany" చిరునామాతో
  3. మూలం: The Collected Works of Mahatma Gandhi, Vol. 79.
• మానవత్వం కోసం లేఖ రాయమని మిత్రులు కోరుతున్నారని, కానీ తన లేఖ అహంకారంగా ఉంటుందనే భావనతో ఆగానని, అయినా "లెక్కలు వేయకుండా" విజ్ఞప్తి చేయాలనిపించిందని గాంధీ రాశారు.
• ప్రపంచంలో మానవాళిని అనాగరిక స్థితికి దిగజార్చే యుద్ధాన్ని ఆపగల ఏకైక వ్యక్తి హిట్లరేనని స్పష్టం చేశారు. "ఎంత గొప్పదిగా కనిపించినా ఒక లక్ష్యం కోసం ఆ మూల్యం చెల్లిస్తావా?" అని ప్రశ్నించారు
• యుద్ధ పద్ధతిని ఉద్దేశపూర్వకంగా వదిలి గణనీయమైన విజయం సాధించిన వ్యక్తి విజ్ఞప్తిని వింటారా? అన్నారు
• పొరపాటుగా రాసి ఉంటే క్షమించమని, "మీ నిజాయితీగల స్నేహితుడు" అని ముగించారు.
• అహింసలో సంఘటితమైతే అన్ని హింసా శక్తుల కూటమికి కూడా దీటుగా నిలిచే శక్తిని కనుగొన్నామని
• అహింసా విధానంలో ఓటమి అనేదే లేదని (చేయి లేదా చావు – చంపకుండా, హాని చేయకుండా)
• దాన్ని దాదాపు డబ్బు లేకుండా, విధ్వంస శాస్త్ర సాయం లేకుండా ఉపయోగించవచ్చని రాశారు.
• ఇది ఎవరి గుత్తాధిపత్యమూ కాదని, బ్రిటిష్ వారు కాకపోతే మరో శక్తి హిట్లర్ పద్ధతిని మెరుగుపరచి అతని ఆయుధంతోనే అతడిని ఓడిస్తుందని
• క్రూర చర్యల కథ ఎంత నైపుణ్యంగా పన్నినా వాటి గురించి జర్మన్లు గర్వపడలేరని, అందుకే మానవత్వం పేరిట యుద్ధం ఆపమని అభ్యర్థించారు.

అధ్యాయం లోని కృత్యాలు, ప్రశ్నల నుంచి వాస్తవాలు

• మూలాలు A, B హిట్లర్ సామ్రాజ్యవాద ఆశయాన్ని (భూమిని బలంతో జయించే హక్కు, విస్తరణ) తెలుపుతాయి
• వాటిపై గాంధీ ఏమంటారో ఊహించమని పుస్తకం అడుగుతుంది.
• పౌరసత్వం గురించి:
  1. ఫ్రెంచ్ విప్లవం, నాజీయిజం పౌరసత్వాన్ని ఎలా నిర్వచించాయో 200 పదాల్లో రాయమని
  2. నురెంబర్గ్ చట్టాలు "అవాంఛితులకు" ఏమి సూచించాయి, వారిని అవాంఛితులుగా భావింపజేయడానికి ఇతర చట్ట చర్యలేంటి అని ప్రశ్న.
• నాజీ స్కూలు తరగతుల చిత్రాల్లో తనను ఊహించుకుని సెప్టెంబర్ 1941లో డేవిడ్ నక్షత్రం చట్టం ప్రకటించిన రోజు ఒక యూదు/పోల్ జీవితంలో ఒక రోజు గురించి రాయమని కృత్యం ఉంది.
• ఇతర సమాజాల పట్ల మన చుట్టూ ఉన్నవారికి ఉన్న మూస భావనలు ఎలా వచ్చాయో ఆలోచించమని కూడా పుస్తకం అడుగుతుంది.

అధ్యాయ ప్రశ్నలు (ఆధారం కోసం)

1. వైమార్ రిపబ్లిక్ ఎదుర్కొన్న సమస్యలను వివరించండి.
2. 1930 నాటికి జర్మనీలో నాజీయిజం ఎందుకు ప్రజాదరణ పొందిందో చర్చించండి.
3. నాజీ ఆలోచనా విధానపు ప్రత్యేకతలు ఏవి?
4. యూదులపై ద్వేషం సృష్టించడంలో నాజీ ప్రచారం ఎందుకు ప్రభావవంతంగా ఉందో వివరించండి.
5. నాజీ సమాజంలో స్త్రీల పాత్ర ఏమిటి? ఫ్రెంచ్ విప్లవంలోని స్త్రీల పాత్రతో పోల్చి రాయండి.
6. నాజీ రాజ్యం ప్రజలపై సంపూర్ణ నియంత్రణను ఎలా స్థాపించాలని చూసింది?

• ప్రాజెక్ట్ సూచనలు: నాజీ జర్మనీలో పాఠశాల విద్యార్థి, నిర్బంధ శిబిరం నుంచి బతికిన యూదు, నాజీ పాలన రాజకీయ ప్రత్యర్థి దృష్టితో ఒక పేజీ చరిత్ర రాయడం.

సమాధానాల సారాంశం (పుస్తక విషయాల ఆధారంగా):

• వైమార్ సమస్యలు: వెర్సైల్స్ అవమానం–నష్టపరిహారం, తిరుగుబాట్లు, 1923 ద్రవ్యోల్బణం, 1929 మాంద్యం–నిరుద్యోగం, దామాషా ప్రాతినిధ్యం, ఆర్టికల్ 48, అస్థిర సంకీర్ణాలు.
• నాజీయిజం ప్రజాదరణ: మాంద్యంలో ఆశలు రేపిన ప్రచారం, హిట్లర్ వక్తృత్వం, ర్యాలీలు, వెర్సైల్స్ అన్యాయం తొలగిస్తామనే వాగ్దానం, ఉపాధి హామీ.
• నియంత్రణ: ఫైర్ డిక్రీ, ఎనేబుల్లింగ్ చట్టం, గెస్టాపో–SS, పార్టీల నిషేధం, మీడియా–ఆర్థిక వ్యవస్థ–న్యాయ వ్యవస్థపై పట్టు, యువజన సంస్థలు, ప్రచారం.