పాలంపూర్ గ్రామ కథ (The Story of Village Palampur)

ఈ పాఠం ఉత్పత్తికి సంబంధించిన ప్రాథమిక భావనలను పరిచయం చేయడానికి పాలంపూర్ (Palampur) అనే ఒక కల్పిత గ్రామాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకుంటుంది. ఈ కథనం ఉత్తరప్రదేశ్ పశ్చిమ భాగంలోని బులంద్‌షహర్ (Bulandshahr) జిల్లాలోని ఒక గ్రామంపై గిల్బర్ట్ ఎటియెన్ (Gilbert Etienne) చేసిన పరిశోధన ఆధారంగా రూపొందింది.

• ప్రధాన కార్యకలాపం: పాలంపూర్‌లో వ్యవసాయం (Farming) ప్రధానం. చిన్న తరహా తయారీ, పాడి, రవాణా వంటివి పరిమితంగా జరుగుతాయి. భారతదేశంలోని గ్రామాలన్నిటిలో కూడా వ్యవసాయమే ముఖ్య ఉత్పత్తి కార్యకలాపం.
• వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాలు (Non-farm activities): చిన్న తరహా తయారీ, రవాణా, దుకాణదారీ వంటివి.
• అనుసంధానం: రాయ్‌గంజ్ (Raiganj) అనే పెద్ద గ్రామం పాలంపూర్ నుంచి 3 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. అన్ని కాలాల్లో వాడగల రహదారి (All weather road) పాలంపూర్‌ను రాయ్‌గంజ్‌తో, అక్కడి నుంచి సమీప చిన్న పట్టణం షాపూర్ (Shahpur)తో కలుపుతుంది.
• రహదారిపై రవాణా సాధనాలు: ఎడ్లబండ్లు, టాంగాలు, బెల్లం (gur) లోడుతో గేదెలు లాగే చెక్క బండ్లు (బోగీలు), మోటారు సైకిళ్లు, జీపులు, ట్రాక్టర్లు, ట్రక్కులు.
• జనాభా:
  1. గ్రామంలో సుమారు 450 కుటుంబాలు ఉన్నాయి
  2. వివిధ కులాలకు చెందినవి.
• 80 అగ్రకుల కుటుంబాలు గ్రామంలోని ఎక్కువ భూమిని కలిగి ఉన్నాయి
• వీరి ఇళ్లు ఇటుక, సిమెంటు ప్లాస్టరింగ్‌తో, కొన్ని పెద్దవిగా ఉన్నాయి.
• ఎస్సీ (దళితులు) జనాభాలో మూడో వంతు
• గ్రామంలో ఒక మూలన చిన్న ఇళ్లలో (కొన్ని మట్టి, గడ్డితో కట్టినవి) నివసిస్తారు.
• విద్యుత్:
  1. చాలా ఇళ్లకు విద్యుత్ కనెక్షన్ ఉంది. పొలాల్లోని అన్ని గొట్టపు బావులు (Tubewells) విద్యుత్తుతో నడుస్తాయి
  2. వివిధ చిన్న వ్యాపారాల్లోనూ విద్యుత్తు వాడతారు.
• విద్య, ఆరోగ్యం:
  1. రెండు ప్రాథమిక పాఠశాలలు, ఒక ఉన్నత పాఠశాల
  2. ప్రభుత్వం నడిపే ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం (PHC), రోగులకు చికిత్స చేసే ఒక ప్రైవేట్ డిస్పెన్సరీ.
• ముగింపు: పాలంపూర్‌లో రోడ్లు, రవాణా, విద్యుత్తు, నీటిపారుదల, పాఠశాలలు, ఆరోగ్య కేంద్రం వంటి సదుపాయాలు సాపేక్షంగా బాగా అభివృద్ధి చెందాయి.

వస్తువులను, సేవలను ఉత్పత్తి చేయడమే ఉత్పత్తి లక్ష్యం. ఉత్పత్తికి నాలుగు అవసరాలు ఉంటాయి. వీటినే ఉత్పత్తి కారకాలు (Factors of Production) అంటారు.

• 1. భూమి (Land) మరియు నీరు, అడవులు, ఖనిజాల వంటి ఇతర సహజ వనరులు.
• 2. శ్రమ (Labour):
  1. పని చేసే ప్రజలు. కొన్ని ఉత్పత్తి పనులకు బాగా చదువుకున్న కార్మికులు కావాలి
  2. మరికొన్నిటికి శారీరక శ్రమ చేసే కార్మికులు చాలు. ప్రతి కార్మికుడూ ఉత్పత్తికి అవసరమైన శ్రమను అందిస్తాడు.
• 3. భౌతిక మూలధనం (Physical Capital): ఉత్పత్తిలో ప్రతి దశలో కావలసిన రకరకాల ఉత్పాదకాలు. ఇవి రెండు రకాలు:
• స్థిర మూలధనం (Fixed Capital): పనిముట్లు, యంత్రాలు, భవనాలు. రైతు నాగలి వంటి సాధారణ పనిముట్ల నుంచి జనరేటర్లు, టర్బైన్లు, కంప్యూటర్ల వంటి అధునాతన యంత్రాల వరకు ఇందులోకే వస్తాయి. వీటిని ఎన్నో ఏళ్లు ఉత్పత్తిలో వాడవచ్చు.
• నిర్వహణ మూలధనం (Working Capital): ముడి పదార్థాలు, చేతిలో ఉన్న డబ్బు. ఉదాహరణకు నేతగాడు వాడే నూలు, కుమ్మరి వాడే మట్టి. చెల్లింపులు చేయడానికి, ఇతర వస్తువులు కొనడానికి ఎప్పుడూ కొంత డబ్బు అవసరం. పనిముట్లు, యంత్రాలు, భవనాలలా కాకుండా ఇవి ఉత్పత్తిలో వాడిపోతాయి.
• 4. జ్ఞానం, వ్యవస్థాపన (Knowledge and Enterprise): భూమి, శ్రమ, భౌతిక మూలధనాన్ని కలిపి ఉత్పత్తి చేసి, ఆ ఉత్పత్తిని సొంతానికి వాడుకోవడానికి లేదా మార్కెట్లో అమ్మడానికి జ్ఞానం, చొరవ అవసరం. దీనిని ఇప్పుడు మానవ మూలధనం (Human Capital) అంటున్నారు. మానవ మూలధనం గురించి తరువాతి పాఠం 'వనరుగా ప్రజలు'లో వస్తుంది.
• ప్రతి ఉత్పత్తి భూమి, శ్రమ, భౌతిక మూలధనం, మానవ మూలధనాలను కలపడం ద్వారానే జరుగుతుంది. ఈ పాఠంలో మొదటి మూడు కారకాల గురించి చర్చించారు
• సౌలభ్యం కోసం భౌతిక మూలధనాన్ని కేవలం 'మూలధనం' అని పిలిచారు.

పాలంపూర్‌లో పని చేసే వారిలో 75 శాతం మంది జీవనోపాధికి వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడతారు; వీరు రైతులు లేదా వ్యవసాయ కూలీలు. వీరి శ్రేయస్సు పొలాల్లోని ఉత్పత్తితో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

• ప్రాథమిక పరిమితి: వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచడంలో సాగులో ఉన్న భూమి విస్తీర్ణం దాదాపు స్థిరం. పాలంపూర్‌లో 1960 నుంచి సాగు భూమి పెరగలేదు. అప్పటికే గ్రామంలోని కొన్ని బంజరు భూములు సాగుభూములుగా మారాయి. కొత్త భూమిని సాగులోకి తెచ్చి ఉత్పత్తి పెంచే అవకాశం లేదు.
• భూమి కొలమానం: ప్రామాణిక యూనిట్ హెక్టారు (Hectare). గ్రామాల్లో బిఘా, గుంట వంటి స్థానిక యూనిట్లూ వాడతారు. ఒక హెక్టారు = ఒక్కో భుజం 100 మీటర్లు ఉన్న చతురస్రం విస్తీర్ణం (10,000 చ.మీ.).
• నీటిపారుదల మార్పు:
  1. విద్యుత్తు పాలంపూర్‌కు త్వరగా వచ్చింది
  2. దీని ప్రధాన ప్రభావం నీటిపారుదల వ్యవస్థను మార్చడం.
• అంతకుముందు రైతులు బావుల నుంచి నీరు తోడడానికి పర్షియన్ చక్రాలు (Persian wheels) వాడి చిన్న పొలాలకు నీరు పెట్టేవారు.
• విద్యుత్తు గొట్టపు బావులు పెద్ద విస్తీర్ణానికి సమర్థంగా నీరిస్తాయని గుర్తించారు.
• మొదటి కొన్ని గొట్టపు బావులను ప్రభుత్వం వేసింది
• తర్వాత రైతులు సొంత గొట్టపు బావులు వేసుకున్నారు.
• ఫలితంగా 1970ల మధ్య నాటికి మొత్తం 200 హెక్టార్ల సాగు భూమికీ నీటి సౌకర్యం వచ్చింది.
• భారతదేశంలో నీటిపారుదల: అన్ని గ్రామాల్లో పాలంపూర్‌లా ఎక్కువ నీటిపారుదల లేదు.
• నదీ మైదానాలు, తీరప్రాంతాలు బాగా నీటిపారుదల ఉన్న ప్రాంతాలు.
• దక్కన్ పీఠభూమి వంటి పీఠభూమి ప్రాంతాల్లో నీటిపారుదల తక్కువ.
• నేటికీ దేశంలోని మొత్తం సాగు భూమిలో 40 శాతం కంటే కొంచెం తక్కువకే నీటిపారుదల ఉంది
• మిగిలిన ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయం ఎక్కువగా వర్షంపై ఆధారపడి ఉంది.
• నీటిపారుదల విస్తీర్ణాన్ని పెంచడం ముఖ్యం, ఎందుకంటే ఎక్కువ పంటలు పండించడానికి నమ్మకమైన నీరు అవసరం.

ఒకే భూమి నుంచి ఎక్కువ పండించడానికి ఒక మార్గం బహుళ పంటల సాగు.

• బహుళ పంటల సాగు (Multiple Cropping): ఒక భూమిలో ఏడాదిలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పంటలు పండించడం. ఇచ్చిన భూమిలో ఉత్పత్తిని పెంచడానికి ఇదే అత్యంత సాధారణ పద్ధతి.
• పాలంపూర్ పంటలు:
  1. ఇక్కడి సాగు తీరు పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్ గ్రామాన్ని పోలి ఉంటుంది. భూమి మొత్తం సాగులో ఉంది
  2. ఏ భూమీ ఖాళీగా ఉండదు.
• వర్షాకాలం (ఖరీఫ్): జొన్న, సజ్జ – వీటిని పశువులకు మేతగా వాడతారు.
• తరువాత అక్టోబరు–డిసెంబరు మధ్య బంగాళదుంప సాగు.
• శీతాకాలం (రబీ): గోధుమ. కుటుంబ వినియోగానికి సరిపడా గోధుమ ఉంచుకుని, మిగులును రాయ్‌గంజ్ మార్కెట్లో అమ్ముతారు.
• కొంత భూమిలో చెరకు
• ఏడాదికి ఒకసారి కోత. చెరకును లేదా బెల్లాన్ని షాపూర్ వ్యాపారులకు అమ్ముతారు.
• పాలంపూర్ రైతులందరూ కనీసం రెండు ప్రధాన పంటలు పండిస్తారు
• గత 15–20 ఏళ్లుగా చాలామంది బంగాళదుంపను మూడో పంటగా వేస్తున్నారు.
• మూడు పంటలకు కారణం: బాగా అభివృద్ధి చెందిన నీటిపారుదల వ్యవస్థ.

భారతదేశ సాగు విస్తీర్ణం (పట్టిక 1.1 – మిలియన్ హెక్టార్లలో)

• 1950–51: 132
• 1990–91: 186
• 2000–01: 186
• 2010–11 (తాత్కాలికం): 198
• 2011–12:
  1. 196
  2. 2012–13: 194
  3. 2013–14: 201
  4. 2014–15: 198
  5. 2015–16: 197
  6. 2016–17: 200
• అంటే 1950–51 నుంచి 1990–91 వరకు సాగు భూమి బాగా పెరిగి, తరువాత దాదాపు స్థిరంగా (సుమారు 186–201 మి. హెక్టార్లు) ఉంది
• అదనంగా భూమిని సాగులోకి తెచ్చే అవకాశం చాలా పరిమితం.
• (మూలం: వ్యవసాయ గణాంకాల పాకెట్ బుక్ 2020, ఆర్థిక, గణాంకాల డైరెక్టరేట్, వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ.)

ఒకే భూమి నుంచి ఉత్పత్తి పెంచడానికి బహుళ పంటల సాగుతో పాటు మరో మార్గం ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులు వాడడం.

• దిగుబడి (Yield): ఒక సీజన్‌లో ఇచ్చిన భూమిలో పండే పంట పరిమాణం.
• సంప్రదాయ పద్ధతి:
  1. 1960ల మధ్య వరకు సాంప్రదాయ విత్తనాలే వాడారు
  2. వీటి దిగుబడి తక్కువ. వీటికి నీరు తక్కువ చాలు. ఎరువులుగా ఆవుపేడ, ఇతర సహజ ఎరువులు వాడేవారు
  3. ఇవన్నీ రైతులకు సులభంగా దొరికేవి, కొనవలసిన అవసరం లేదు.
• హరిత విప్లవం (Green Revolution): 1960ల చివరలో భారత రైతులు అధిక దిగుబడినిచ్చే వంగడాలు (HYVs – High Yielding Varieties) ఉపయోగించి గోధుమ, వరి సాగును మొదలుపెట్టారు.
• సంప్రదాయ విత్తనాలతో పోలిస్తే HYV విత్తనాలు ఒకే మొక్క నుంచి ఎక్కువ ధాన్యం ఇస్తాయి
• అదే భూమిలో ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి గణనీయంగా పెరిగింది.
• HYV విత్తనాలకు పుష్కలంగా నీరు, రసాయన ఎరువులు (Chemical fertilisers), పురుగుమందులు (Pesticides) కావాలి.
• అధిక దిగుబడి HYV విత్తనాలు, నీటిపారుదల, రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందుల కలయిక వల్లే సాధ్యం.
• తొలి అమలు ప్రాంతాలు:
  1. పంజాబ్, హర్యానా, పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్ రైతులు ఆధునిక పద్ధతులను మొదట ప్రయత్నించారు. వారు గొట్టపు బావులు వేశారు, HYV విత్తనాలు, రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందులు వాడారు
  2. కొందరు ట్రాక్టర్లు, నూర్పిడి యంత్రాలు (Threshers) కొన్నారు – దీనివల్ల దున్నడం, కోతలు వేగమయ్యాయి. వారికి గోధుమ అధిక దిగుబడులు లభించాయి.
• పాలంపూర్‌లో గోధుమ దిగుబడి:
  1. సాంప్రదాయ రకాలతో హెక్టారుకు 1300 కిలోలు
  2. HYV విత్తనాలతో 3200 కిలోలు. దీంతో ఉత్పత్తి బాగా పెరిగి, రైతులకు మార్కెట్లో అమ్మడానికి ఎక్కువ మిగులు గోధుమ లభించింది.
• ఎక్కువ మూలధనం అవసరం:
  1. ఆధునిక పద్ధతుల్లో విత్తనాలు, ఎరువులు, పురుగుమందులు, నీరు కొనాలి
  2. అందువల్ల రైతు గతం కంటే ఎక్కువ డబ్బుతో వ్యవసాయం మొదలుపెట్టాలి.

హరిత విప్లవం తరువాత భారత ఉత్పత్తి (పట్టిక 1.2 – మిలియన్ టన్నులు)

• గోధుమ:
  1. 1965–66లో 10
  2. 1970–71లో 24
  3. 1980–81లో 36
  4. 1990–91లో 55
  5. 2000–01లో 70
  6. 2010–11లో 87
  7. 2020–21లో 110
  8. 2021–22లో 107.
• పప్పుధాన్యాలు:
  1. 1965–66లో 10
  2. 1970–71లో 12
  3. 1980–81లో 11
  4. 1990–91లో 14
  5. 2000–01లో 11
  6. 2010–11లో 18
  7. 2020–21లో 25
  8. 2021–22లో 28.
• అంటే గోధుమ ఉత్పత్తి బాగా పెరిగింది
• పప్పుధాన్యాల పెరుగుదల చాలా తక్కువ – హరిత విప్లవం రెండు పంటలకూ సమానంగా విజయవంతం కాలేదు.
• (బయటి సమాచారం: భారత హరిత విప్లవ పితామహుడు ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్.)

భూమి ఒక సహజ వనరు; కాబట్టి దాన్ని వాడడంలో జాగ్రత్త అవసరం. ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులు సహజ వనరుల ఆధారాన్ని అతిగా వినియోగించాయని శాస్త్రీయ నివేదికలు చెబుతున్నాయి.

• నేల సారం తగ్గడం: అనేక ప్రాంతాల్లో హరిత విప్లవం రసాయన ఎరువుల వినియోగం పెరగడం వల్ల నేల సారం (Soil fertility) కోల్పోవడంతో ముడిపడి ఉంది.
• రసాయన ఎరువులు నీటిలో కరిగే ఖనిజాలను అందిస్తాయి
• ఇవి మొక్కలకు వెంటనే అందుతాయి. కానీ చాలాకాలం నేలలో నిలవవు.
• అవి నేల నుంచి తప్పించుకుని భూగర్భ జలాలను, నదులను, సరస్సులను కలుషితం చేయవచ్చు.
• రసాయన ఎరువులు నేలలోని బ్యాక్టీరియాను, ఇతర సూక్ష్మజీవులను చంపగలవు
• అందువల్ల కొంతకాలం తరువాత నేల మునుపటి కంటే తక్కువ సారవంతమవుతుంది.
• భూగర్భ జలాల క్షీణత: గొట్టపు బావుల ద్వారా నీటిపారుదల కోసం భూగర్భ జలాలను నిరంతరం వాడడం వల్ల భూగర్భ జలమట్టం (Water-table) పడిపోయింది.
• పంజాబ్ ఉదాహరణ:
  1. దేశంలో రసాయన ఎరువుల వినియోగం పంజాబ్‌లో అత్యధికం. నిరంతర వినియోగం వల్ల నేల ఆరోగ్యం క్షీణించింది
  2. అదే ఉత్పత్తి స్థాయిని సాధించడానికి రైతులు మరింత ఎక్కువ రసాయన ఎరువులు, ఇతర ఉత్పాదకాలు వాడవలసి వస్తోంది. దీనివల్ల సాగు ఖర్చు చాలా వేగంగా పెరుగుతోంది.
• పర్యావరణ వనరులు:
  1. నేల సారం, భూగర్భ జలాల వంటి పర్యావరణ వనరులు ఏళ్ల తరబడి ఏర్పడతాయి
  2. ఒకసారి నాశనమైతే పునరుద్ధరించడం చాలా కష్టం. భవిష్యత్తులో వ్యవసాయాభివృద్ధికి పర్యావరణాన్ని కాపాడాలి.
• ముఖ్య సందేశం: కొత్త పద్ధతులతో తక్కువ భూమి నుంచి ఎక్కువ పండిస్తున్నా, భూమి, ఇతర సహజ వనరులపై చాలా ఒత్తిడి పడింది.

వ్యవసాయంలో భూమి అత్యంత ముఖ్యం. కానీ వ్యవసాయంలో ఉన్న ప్రజలందరికీ సాగుకు తగినంత భూమి లేదు.

• పాలంపూర్‌లో భూమి పంపిణీ (మొత్తం 450 కుటుంబాలు):
• భూమి లేని కుటుంబాలు:
  1. సుమారు మూడో వంతు, అంటే 150 కుటుంబాలు
  2. వీరిలో ఎక్కువమంది దళితులు
  3. సాగుకు భూమే లేదు.
• చిన్న రైతులు:
  1. 240 కుటుంబాలు
  2. 2 హెక్టార్ల కంటే తక్కువ చిన్న కమతాలు సాగు చేస్తారు. ఇలాంటి చిన్న కమతాల సాగు రైతు కుటుంబానికి తగిన ఆదాయం ఇవ్వదు.
• మధ్య, పెద్ద రైతులు:
  1. 60 కుటుంబాలు
  2. 2 హెక్టార్ల కంటే ఎక్కువ భూమి సాగు చేస్తారు. కొందరు పెద్ద రైతులకు 10 హెక్టార్ల కంటే ఎక్కువ భూమి ఉంది.
• గ్రామ విస్తీర్ణంలో సగం కంటే ఎక్కువ భాగం చాలా పెద్ద కమతాల కింద ఉంది
• చిన్న కమతాలు గ్రామంలో విస్తారంగా చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి.

• కమతాలు చిన్నవి కావడానికి ఒక ఉదాహరణ:
  1. 1960లో ఒక రైతుకు 2.25 హెక్టార్ల ఎక్కువగా నీటిపారుదల లేని భూమి ఉండేది. ముగ్గురు కొడుకుల సాయంతో సాగు చేశారు
  2. సౌకర్యంగా కాకపోయినా, ఒక గేదె నుంచి వచ్చే కొద్దిపాటి అదనపు ఆదాయంతో కుటుంబం ఆహారం సమకూర్చుకుంది.
• ఆ రైతు మరణించిన కొన్నేళ్లకు భూమి ముగ్గురు కొడుకులకు పంచారు
• ఒక్కొక్కరికి కేవలం 0.75 హెక్టార్ల భూమి వచ్చింది (2.25 ÷ 3 = 0.75).
• మెరుగైన నీటిపారుదల, ఆధునిక పద్ధతులు ఉన్నా, ఇంత చిన్న భూమితో జీవనం గడవక, ఏడాదిలో కొంతకాలం అదనపు పని వెతుక్కోవాలి.
• ఇలా వారసత్వంగా భూమి పంచడం వల్ల చిన్న కమతాలు పెరుగుతాయి.
• భారతదేశంలో కూడా చిన్న రైతులు సంఖ్యలో అత్యధికం – మొత్తం రైతుల్లో సుమారు 80 శాతం
• కమతాలు చిన్నవి కావడం వల్ల వారికి తగిన ఆదాయం రాదు.
• భూమి లభ్యత స్థిరం కాబట్టి, ఉన్న భూమి కూడా అసమానంగా పంపిణీ అయి ఉంది.

భూమి తరువాత ఉత్పత్తికి అవసరమైన కారకం శ్రమ. వ్యవసాయానికి చాలా కష్టపడి పని చేయాలి.

• శ్రమ ఎవరు అందిస్తారు?: చిన్న రైతులు తమ కుటుంబాలతో కలిసి సొంత పొలంలో పని చేస్తారు (కుటుంబ శ్రమ). వ్యవసాయ కూలీలు (Farm labourers) భూమి లేని కుటుంబాల నుంచి లేదా చిన్న కమతాలు సాగు చేసే కుటుంబాల నుంచి వస్తారు.
• వ్యవసాయ కూలీల స్థితి:
  1. రైతులలా వీరికి పండించే పంటపై హక్కు ఉండదు
  2. బదులుగా తమను నియమించుకునే రైతు నుంచి వేతనాలు (Wages) పొందుతారు.
• వేతనాలు నగదు రూపంలో లేదా వస్తు రూపంలో (ఉదా:
  1. పంట) ఉండవచ్చు
  2. కొన్నిసార్లు భోజనం కూడా ఇస్తారు.
• వేతనాలు ప్రాంతం నుంచి ప్రాంతానికి, పంట నుంచి పంటకు, విత్తడం, కోయడం వంటి పనుల మధ్య చాలా తేడాగా ఉంటాయి.
• ఉపాధి కాలంలోనూ చాలా తేడా ఉంటుంది: రోజువారీ కూలీగా, కోతల వంటి ఒక పనికి మాత్రమే, లేదా ఏడాది మొత్తానికి నియమించుకోవచ్చు.

• పాలంపూర్ రోజు కూలీ స్థితి: భూమి లేని రోజువారీ కూలీ క్రమం తప్పకుండా పని వెతుక్కోవాలి.
• ప్రభుత్వం నిర్ణయించిన వ్యవసాయ కూలీ కనీస వేతనం రోజుకు ₹300 (మార్చి 2019). కానీ పాలంపూర్‌లో కూలీకి అందేది కేవలం ₹160.
• కారణం: పాలంపూర్‌లో వ్యవసాయ కూలీల మధ్య పని కోసం తీవ్రమైన పోటీ ఉండటంతో తక్కువ వేతనానికే ఒప్పుకుంటారు.
• ఇలాంటి కూలీలు గ్రామంలోని అత్యంత పేదల్లో ఉన్నారు.
• వలస (Migration): ఉత్తర బిహార్‌లోని రెండు గ్రామాల్లోని మొత్తం 850 కుటుంబాల్లో 250 మందికి పైగా పురుషులు పంజాబ్, హర్యానా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో లేదా ఢిల్లీ, ముంబై, సూరత్, హైదరాబాద్, నాగ్‌పూర్ వంటి నగరాల్లో పని చేస్తున్నారు. ఇలాంటి వలస భారతదేశంలోని చాలా గ్రామాల్లో సాధారణం.
• అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న కారకం:
  1. మూడు కారకాల్లో శ్రమ అత్యధికంగా లభించేది. గ్రామాల్లో వ్యవసాయ కూలీలుగా పని చేయాలనుకునే వారు చాలామంది
  2. కానీ పని అవకాశాలు పరిమితం. అందువల్ల వీరికి తక్కువ వేతనాలు, కష్టమైన జీవితం.

ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులకు చాలా మూలధనం కావాలి; అందువల్ల రైతుకు గతం కంటే ఎక్కువ డబ్బు అవసరం.

• చిన్న రైతుల పరిస్థితి:
  1. చాలామంది చిన్న రైతులు మూలధనం కోసం అప్పు తీసుకోవాలి. వారు పెద్ద రైతులు, గ్రామ వడ్డీ వ్యాపారులు (Moneylenders), లేదా సాగు ఉత్పాదకాలను సరఫరా చేసే వ్యాపారుల నుంచి అప్పు తీసుకుంటారు. ఈ అప్పులపై వడ్డీ రేటు చాలా ఎక్కువ
  2. అప్పు తీర్చడానికి వారు తీవ్ర ఇబ్బంది పడతారు.
• ఉదాహరణ (కేస్ స్టడీ): 1 హెక్టారు భూమిలో గోధుమ పండించాలనుకునే ఒక చిన్న రైతుకు విత్తనాలు, ఎరువులు, పురుగుమందులతో పాటు నీరు కొనడానికి, వ్యవసాయ పరికరాలు బాగుచేయడానికి నగదు కావాలి. ఆమె అంచనా ప్రకారం నిర్వహణ మూలధనానికే కనీసం ₹3,000 అవుతుంది. ఆ డబ్బు లేక ఒక పెద్ద రైతు దగ్గర అప్పు తీసుకుంది.
• వడ్డీ రేటు: నాలుగు నెలలకు 24 శాతం – చాలా ఎక్కువ.
• షరతు: కోతల కాలంలో రోజుకు ₹100 వేతనానికి ఆ రైతు పొలంలో వ్యవసాయ కూలీగా పని చేయాలి – ఇది చాలా తక్కువ వేతనం.
• ఆమె తన పొలం కోత పూర్తి చేసి, ఆ తరువాత పెద్ద రైతు పొలంలో కూలి చేయాలి
• కోతల కాలం చాలా బిజీ. అయినా చిన్న రైతుకు అప్పు దొరకడం కష్టం కాబట్టి ఈ కఠిన షరతులకు ఒప్పుకుంటుంది.
• అంటే చిన్న రైతు పరిస్థితి భూమిలేని కూలీ కంటే చాలా మెరుగ్గా ఉండదు.
• మధ్య, పెద్ద రైతులు:
  1. వీరికి వ్యవసాయం నుంచి వచ్చిన సొంత పొదుపు (Savings) ఉంటుంది
  2. అందుకే అవసరమైన మూలధనాన్ని సొంతంగా సమకూర్చుకోగలరు.
• పెద్ద రైతు ఆదాయ వినియోగం (కేస్ స్టడీ):
  1. ఒక పెద్ద రైతుకు తన భూముల నుంచి 350 క్వింటాళ్ల మిగులు గోధుమ ఉంటుంది
  2. దానిని రాయ్‌గంజ్ మార్కెట్లో అమ్మి మంచి ఆదాయం పొందుతాడు.
• ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగాన్ని బ్యాంకు ఖాతాలో ఉంచాడు.
• తరువాత ఆ పొదుపును అప్పు అవసరమైన చిన్న రైతులకు అప్పుగా ఇచ్చాడు.
• తరువాతి సీజన్ వ్యవసాయానికి నిర్వహణ మూలధనం సమకూర్చుకోవడానికి కూడా వాడాడు.
• ఈ ఏడాది ఆదాయంతో మరో ట్రాక్టర్ కొనాలని ప్రణాళిక – ఇది అతని స్థిర మూలధనాన్ని పెంచుతుంది.
• కొందరు పొదుపును పశువులు, ట్రక్కులు కొనడానికి లేదా దుకాణాలు పెట్టడానికి వాడతారు
• ఇవి వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాలకు మూలధనం అవుతాయి.

ఉత్పత్తి ముగిశాక రైతులు ఆ పంటను ఏం చేస్తారనే విషయం మిగులు అమ్మకంతో ముడిపడి ఉంది.

• మిగులు (Surplus): ఉత్పత్తి నుంచి కుటుంబ వినియోగానికి ఉంచుకున్నది తీసేశాక మిగిలేది. రైతులు గోధుమలో కొంత భాగాన్ని కుటుంబ వినియోగానికి ఉంచుకుని, మిగులును అమ్ముతారు.
• చిన్న రైతులకు మిగులు గోధుమ చాలా తక్కువ
• ఎందుకంటే మొత్తం ఉత్పత్తి తక్కువ, దానిలో పెద్ద వాటా సొంత కుటుంబ అవసరాలకే పోతుంది.
• కాబట్టి మార్కెట్‌కు గోధుమ సరఫరా చేసేది మధ్య, పెద్ద రైతులే.
• మార్కెట్లోని వ్యాపారులు గోధుమ కొని, పట్టణాలు, నగరాల్లోని దుకాణదారులకు అమ్ముతారు.
• మిగులు–మూలధన చక్రం: ఈ ఏడాది మిగులు మొత్తాన్ని వచ్చే ఏడాది ఉత్పత్తికి మూలధనంగా వాడితే, ఉత్పత్తి పెరిగే కొద్దీ మిగులు పెరిగి, మూలధనం పెరుగుతుంది. ఉత్పత్తి తక్కువగా ఉండి కుటుంబ వినియోగం అదే స్థాయిలో ఉంటే మిగులు తగ్గి, మూలధనం తగ్గి, ఉత్పత్తిని కొనసాగించడానికి అప్పు తీసుకోవాల్సి వస్తుంది.

కారకాల సారాంశం (భూమి, శ్రమ, మూలధనం)

• శ్రమ:
  1. మూడు కారకాల్లో అత్యంత సమృద్ధి
  2. వ్యవసాయ కూలీలు భూమి లేని లేదా చిన్న కమతాల కుటుంబాల వారు
  3. తక్కువ వేతనం, కష్టమైన జీవితం.
• భూమి:
  1. కొరత ఉన్న కారకం. సాగు విస్తీర్ణం స్థిరం
  2. ఉన్న భూమీ రైతుల మధ్య అసమానంగా పంపిణీ అయింది. చాలామంది చిన్న రైతులు చిన్న కమతాల్లో సాగు చేస్తూ, భూమి లేని కూలీల కంటే మెరుగ్గా లేని పరిస్థితుల్లో జీవిస్తున్నారు.
• ఉన్న భూమిని గరిష్టంగా వాడుకోవడానికి రైతులు బహుళ పంటల సాగు, ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులు వాడారు
• ఇవి రెండూ పంటల ఉత్పత్తిని పెంచాయి.
• మూలధనం: ఆధునిక పద్ధతులకు చాలా మూలధనం కావాలి. చిన్న రైతులు అప్పు తీసుకుని, తీర్చలేక ఇబ్బంది పడతారు. కాబట్టి ముఖ్యంగా చిన్న రైతులకు మూలధనం కూడా కొరత ఉన్న కారకమే.
• భూమి, మూలధనం మధ్య ప్రాథమిక తేడా:
  1. మూలధనాన్ని పెంచడం సాధ్యం
  2. భూమి స్థిరం. భూమి సహజ వనరు, మూలధనం మానవ నిర్మితం. అందువల్ల భూమిని, ఇతర సహజ వనరులను జాగ్రత్తగా చూసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.

పాలంపూర్‌లో వ్యవసాయం ప్రధాన ఉత్పత్తి కార్యకలాపం. పని చేసే వారిలో కేవలం 25 శాతం మంది మాత్రమే వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాల్లో ఉన్నారు.

• 1. పాడి (Dairy): పాలంపూర్‌లో చాలా కుటుంబాల్లో పాడి సాధారణ కార్యకలాపం.
• ప్రజలు గేదెలకు రకరకాల గడ్డి, వర్షాకాలంలో పండే జొన్న, సజ్జ తినిపిస్తారు.
• పాలను సమీప పెద్ద గ్రామమైన రాయ్‌గంజ్‌లో అమ్ముతారు.
• షాపూర్ పట్టణానికి చెందిన ఇద్దరు వ్యాపారులు రాయ్‌గంజ్‌లో పాల సేకరణ-శీతలీకరణ కేంద్రాలు (Collection-cum-chilling centres) పెట్టారు
• అక్కడి నుంచి పాలను దూరంగా ఉన్న పట్టణాలు, నగరాలకు రవాణా చేస్తారు.
• 2. చిన్న తరహా తయారీ (Small-scale manufacturing):
  1. పాలంపూర్‌లో తయారీలో ఉన్నది 50 మంది కంటే తక్కువ.
  2. పట్టణాలు, నగరాల్లోని పెద్ద కర్మాగారాల తయారీ లాగా కాకుండా, ఇక్కడ చాలా సరళమైన ఉత్పత్తి పద్ధతులు, చిన్న స్థాయి. ఎక్కువగా ఇళ్లలో లేదా పొలాల్లో కుటుంబ శ్రమతో చేస్తారు; కూలీలను నియమించడం చాలా అరుదు.
  3. ఉదాహరణ (బెల్లం తయారీ): ఒక వ్యక్తి విద్యుత్తుతో నడిచే యాంత్రిక చెరకు గానుగ యంత్రాన్ని కొని తన పొలంలో పెట్టాడు (గతంలో చెరకును ఎద్దులతో గానుగ ఆడేవారు; ఇప్పుడు యంత్రాలనే ఇష్టపడుతున్నారు). ఇతర రైతుల నుంచి కూడా చెరకు కొని బెల్లం తయారు చేస్తాడు; ఆ బెల్లాన్ని షాపూర్ వ్యాపారులకు అమ్ముతాడు. ఈ ప్రక్రియలో స్వల్ప లాభం (Profit) పొందుతాడు. ఇక్కడ మూలధనం యంత్రం, పొలం; శ్రమ ప్రధానంగా కుటుంబం నుంచే.
  4. ఉదాహరణ (కంప్యూటర్ తరగతులు): షాపూర్ పట్టణంలోని కాలేజీకి వెళ్లే విద్యార్థులు పెరగడం, పట్టణంలో కంప్యూటర్ తరగతులకు గ్రామ విద్యార్థులు హాజరుకావడం గమనించిన ఒక వ్యక్తి గ్రామంలో కంప్యూటర్ శిక్షణా కేంద్రం ప్రారంభించాడు. కంప్యూటర్ అప్లికేషన్స్‌లో డిగ్రీ ఉన్న ఇద్దరు గ్రామ మహిళలను నియమించుకున్నాడు; కంప్యూటర్లు కొని, మార్కెట్‌కు ఎదురుగా ఉన్న వారి ఇంటి ముందు గదిలో తరగతులు మొదలుపెట్టాడు. ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థులు పెద్ద సంఖ్యలో చేరుతున్నారు. ఇక్కడ మూలధనం కంప్యూటర్లు, శ్రమ చదువుకున్న ఇద్దరు మహిళలు – బెల్లం తయారీకి భిన్నంగా.
• బెల్లం తయారీదారు పెద్ద లాభం పొందలేకపోవడానికి, షాపూర్ వ్యాపారులకే అమ్మడానికి గ్రామానికి మార్కెట్ సౌకర్యాలు, మూలధనం పరిమితంగా ఉండటమే కారణం.

వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాల్లో వ్యాపారం (Trade), రవాణా (Transport) కూడా ముఖ్యమైనవి.

• 3. పాలంపూర్ దుకాణదారులు (Shopkeepers): వస్తువుల మార్పిడి (వ్యాపారం)లో ఉన్నవారు గ్రామంలో ఎక్కువ లేరు. పాలంపూర్ వ్యాపారులు పట్టణాల టోకు మార్కెట్ల (Wholesale markets) నుంచి రకరకాల వస్తువులు కొని గ్రామంలో అమ్మే దుకాణదారులే.
• చిన్న సాధారణ దుకాణాల్లో బియ్యం, గోధుమ, చక్కెర, టీ, నూనె, బిస్కెట్లు, సబ్బు, టూత్‌పేస్ట్, బ్యాటరీలు, కొవ్వొత్తులు, నోట్‌బుక్‌లు, పెన్ను, పెన్సిలు, కొంత బట్ట వంటివి అమ్ముతారు.
• బస్టాండ్ దగ్గర ఇళ్లున్న కొన్ని కుటుంబాలు తమ ఇంటి స్థలంలో కొంత భాగంలో తినుబండారాల చిన్న దుకాణాలు పెట్టాయి.
• 4. రవాణా – వేగంగా పెరుగుతున్న రంగం: పాలంపూర్‌ను రాయ్‌గంజ్‌తో కలిపే రహదారిపై రిక్షా కార్మికులు, టాంగా నడిపేవారు, జీపు, ట్రాక్టర్, ట్రక్కు డ్రైవర్లు, సంప్రదాయ ఎడ్లబండి, బోగీ నడిపేవారు రవాణా సేవల్లో ఉన్నారు.
• వీరు ప్రజలను, సరుకులను ఒక చోటి నుంచి మరో చోటికి చేరవేసి, దానికి ప్రతిఫలం (చార్జీ/కిరాయి) పొందుతారు.
• గత కొన్నేళ్లలో రవాణా రంగంలో ఉన్న ప్రజల సంఖ్య పెరిగింది.
• రవాణా ఉదాహరణ (అప్పు → మూలధనం → ఆదాయం): ఒక వ్యవసాయ కూలీ వేతనంతో కుటుంబ అవసరాలు తీరక, ప్రభుత్వం భూమి లేని పేద కుటుంబాలకు తక్కువ వడ్డీకి ఇచ్చే పథకం కింద బ్యాంకు నుంచి రుణం తీసుకున్నాడు.
• ఆ డబ్బుతో ఒక గేదెను కొని, పాలను అమ్ముతున్నాడు.
• అంతేకాదు, గేదెకు ఒక చెక్క బండిని కట్టి వివిధ వస్తువులను రవాణా చేస్తున్నాడు:
  1. వారానికి ఒకసారి గంగా నది నుంచి కుమ్మరికి మట్టి తెస్తాడు
  2. కొన్నిసార్లు బెల్లం లేదా ఇతర సరుకులతో షాపూర్ వెళ్తాడు
  3. ప్రతి నెలా కొంత రవాణా పని దొరుకుతుంది.
• ఫలితంగా కొన్నేళ్ల క్రితం కంటే ఎక్కువ సంపాదిస్తున్నాడు.
• ఇతని స్థిర మూలధనం గేదె, బండి
• నిర్వహణ మూలధనం కొద్దిపాటి చేతిలో డబ్బు, గేదెకు మేత. అతను మూడు ఉత్పత్తి కార్యకలాపాల్లో ఉన్నాడు: వ్యవసాయ కూలీ పని, పాడి, రవాణా.
• ఇది తక్కువ వడ్డీతో బ్యాంకు రుణం పేదల ఆదాయం పెంచే మార్గం అని చూపుతుంది.

పాలంపూర్ కథ ఉత్పత్తి కారకాలు భూమి, శ్రమ, మూలధనం గ్రామంలో ఎలా వాడతారో చూపుతుంది. పాఠం ముగింపు ఈ ముఖ్యాంశాలను చెబుతుంది.

• వ్యవసాయంలో మార్పులు:
  1. వ్యవసాయం గ్రామ ప్రధాన ఉత్పత్తి కార్యకలాపం. కాలక్రమంలో సాగు పద్ధతుల్లో ముఖ్యమైన మార్పులు వచ్చాయి. అందువల్ల రైతులు ఒకే భూమి నుంచి ఎక్కువ పంటలు పండించగలిగారు
  2. భూమి స్థిరం, కొరత కాబట్టి ఇది ముఖ్యమైన విజయం. కానీ ఉత్పత్తి పెంచడంలో భూమి, ఇతర సహజ వనరులపై చాలా ఒత్తిడి పడింది.
• కొత్త పద్ధతులు, మూలధనం: కొత్త సాగు పద్ధతులకు భూమి తక్కువ కావాలి, కానీ మూలధనం చాలా ఎక్కువ.
• మధ్య, పెద్ద రైతులు ఉత్పత్తి నుంచి తమ సొంత పొదుపుతోనే తరువాతి సీజన్‌కు మూలధనం సమకూర్చుకోగలరు.
• భారతదేశంలోని మొత్తం రైతుల్లో సుమారు 80 శాతం ఉన్న చిన్న రైతులకు మూలధనం పొందడం కష్టం. వారి కమతాలు చిన్నవి కాబట్టి ఉత్పత్తి సరిపోదు
• మిగులు లేకపోవడంతో సొంత పొదుపు ఉండదు
• అప్పు తీసుకోవాలి.
• అప్పుతో పాటు, తమ కుటుంబాలను పోషించుకోవడానికి చాలామంది చిన్న రైతులు అదనంగా వ్యవసాయ కూలీలుగా పని చేయాలి.
• శ్రమ వినియోగం:
  1. శ్రమ అత్యంత సమృద్ధి కాబట్టి కొత్త సాగు పద్ధతుల్లో ఎక్కువ శ్రమ వాడితే ఆదర్శం
  2. కానీ అలా జరగలేదు. వ్యవసాయంలో శ్రమ వినియోగం పరిమితం. అందువల్ల అవకాశాలు వెతుకుతున్న శ్రమ పక్క గ్రామాలు, పట్టణాలు, నగరాలకు వలస వెళుతోంది. కొంత శ్రమ గ్రామంలోని వ్యవసాయేతర రంగంలోకి వచ్చింది.
• వ్యవసాయేతర రంగం పరిమాణం: ప్రస్తుతం గ్రామంలో వ్యవసాయేతర రంగం చాలా పెద్దది కాదు. భారతదేశంలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రతి 100 మంది కార్మికుల్లో 24 మంది మాత్రమే వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాల్లో ఉన్నారు. గ్రామాల్లో రకరకాల వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాలు ఉన్నా, ప్రతిదానిలో పనిచేసే వారి సంఖ్య చాలా తక్కువ.
• భవిష్యత్తులో కావలసింది: గ్రామాల్లో మరిన్ని వ్యవసాయేతర ఉత్పత్తి కార్యకలాపాలు రావాలి.
• వ్యవసాయంలా కాకుండా వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాలకు భూమి తక్కువ అవసరం
• కొంత మూలధనం ఉన్నవారు వాటిని ప్రారంభించవచ్చు.
• మూలధనం కోసం సొంత పొదుపు వాడవచ్చు
• కానీ ఎక్కువగా రుణం తీసుకోవాలి. పొదుపు లేనివారు కూడా వ్యవసాయేతర పనులు ప్రారంభించగలిగేలా రుణం తక్కువ వడ్డీ రేటుకు లభించాలి.
• వ్యవసాయేతర కార్యకలాపాల విస్తరణకు ఉత్పత్తయిన వస్తువులు, సేవలు అమ్మడానికి మార్కెట్లు కావాలి. పాలంపూర్‌కు పొరుగు గ్రామాలు, పట్టణాలు, నగరాలు పాలు, బెల్లం, గోధుమలకు మార్కెట్లు అందించాయి.
• మంచి రహదారులు, రవాణా, టెలిఫోన్ ద్వారా మరిన్ని గ్రామాలు పట్టణాలు, నగరాలతో అనుసంధానమైతే గ్రామాల్లో వ్యవసాయేతర అవకాశాలు పెరుగుతాయి.
• పాఠ్యాంతంలో గుర్తు పెట్టుకోవాల్సిన ఇతర అంశాలు:
  1. ప్రతి గ్రామాన్ని జనాభా లెక్కల (Census) సమయంలో పదేళ్లకు ఒకసారి సర్వే చేస్తారు
  2. సాగు భూమి (నీటిపారుదల, నీటిపారుదల లేనిది), సాగుకు పనికిరాని భూమి (గృహాలు, చెరువులు, మేత భూములు) వివరాలు నమోదు చేస్తారు.